Leita frttum mbl.is

Bloggfrslur mnaarins, nvember 2011

slensku takk! Er veri a fra hluta afslttarins til baka?

g ver a viurkenna, a ekki er heil br essum texta frttarinnar:

Lrentnus Kristjnsson, formaur skilanefndar gamla Landsbankans segir a fundi me krfuhfum Landsbankans fyrr dag hafi veri kynntir samningar sem stefnt er a gera vi nja Landsbankann um tgfu vibtarskuldabrfs rslok 2012 egar kvein eignasfn sem eru undirliggjandi gefa til getur etta skuldabrf ori 92 milljarar krna. Skilanefndin fr san afhenta hlut bankanum mti.

Gott og vel g skal skilja etta annig, eins og stendur stuttu tgfu frttarinnar, a

Veri er a ganga fr tgfu skuldabrfs upp 92 milljara krna milli skilanefndar gamla Landsbankans og nja bankans. Skilanefndin fr san afhentan hlut bankanum mti skuldabrfinu.

Hver er tgefandi/skuldari skuldabrfsins? hvaa forsendu er skuldabrfi gefi t? hvaa banka fr skilanefndin hlut? Ef a er ni bankinn, hvernig fer a saman a ni bankinn gefi t skuldabrf (gef mr a a s mli) og um lei eignist skilanefndin hlut bankanum. g hlt a vri yfirleitt kaupandinn sem greiddi en ekki fyrirtki sem er keypt. Er etta kannski ntt form skuldsettri yfirtlu. Er etta ntt brf til vibtar vi 288 ma.kr. brfi er veri a skipta v t?

g vona a Morgunblai veri fljtt a greia r essari flkjum og komi me haldg svr.


mbl.is Gefa t 92 milljara skuldabrf
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Eigi a breyta, arf a lta inn vi

Eftir v sem g hef kynnt mr betur orsakir hruns fjrmlakerfa heimsins, hruns slenska efnahagskerfisins og ekki sst hruns slensku bankanna, er mr sfellt betur ljst a orsakanna er a leita hugarfari. Rtt er a regluverk var va galla, a stjrnmlamenn voru ekki vakandi vaktinni, a eftirlitsailar stu sig ekki stykkinu og svona mtti lengi telja. Ekkert af essu skiptir mli raun og veru, v allt af essu hefi veri lagi, er ekkert sem segir a niurstaan hefi veri nnur ea afleiingarnar veri svipaar. a var nefnileg vilji manna til a gera a sem eir geru sem skipti mestu mli, ekki reglurnar sem eim voru settar.

Vatn leitar til sjvar, sama hva gert er. S komi fyrir hindrunum ess elilega farvegi, finnur a sr lei framhj henni. Sama vi ann sem ekki tlar a hlita lgum og reglum, a su sett n lg ea njar reglur mun vikomandi finna sr lei framhj eim. stan er ekki nt lg ea llegar reglur heldur hugarfar ess sem ekki tlar a vira lgin og reglurnar.

Allar breytingar, sem skila rangri, byrja innan fr. Viring mn samflaginu byggir v a g beri viringu fyrir sjlfum mr. Beri g ekki viringu fyrir sjlfum mr, er engin sta til ess a arir beri viringu fyrir mr. Hugsanlega bera arir meiri viringu fyrir mr en g sjlfur, en hn lklegast verra nema lri a bera viringu fyrir mr sjlfum. Sama er a me trna sjlfan mig.

g get stai mig vel skla samanbori vi ara nemendur, en er a rtt mat rangri? Er ekki besti rangurinn a standa sig betur dag en gr. Hvaa mli skiptir g hafi fengi hrri einkunn strfri en Siggi? Gerir a mig betri fyrir viki? Hva gerist eftir nsta prf, ar sem g f lgri einkunn en Siggi? Er g allt einu llegur nmsmaur ea var a bara Siggi sem tk meiri framfrum en g?

Eini mlikvarinn fyrir framfrum mnum er g sjlfur. Allt anna eru sndarvimi sem gera ekkert anna en a brengla vimii. Leikmaur sem ekki sleppur li getur ekkert anna gert, en fari nstu fingu og lagt sig harar fram. Og svo enn harar, ar til jlfarinn getur ekki lengur gengi framhj honum vi val lii.

Sigisvitundin er mlikvarinn

Hva sem g geri ver g a eiga vi mna eigin samvisku. Fi g samviskubit yfir gjrum mnum, er g a brjta gegn sigisvitund minni. Geri g eitthva lglegt og f ekki samviskubit yfir v, er sigisvitund mn eitthva brenglu. Stofni g afkomu fjlda flks httu, vegna ess a g vil gra aeins meira, og finnst a allt lagi, er a vegna ess a sigisvitund mn er verulega brenglu.

Sigisvitund mn a vera hornsteinn minn sem persnu. Hn a koma veg fyrir a g brjti lg, svindli rum, nist rum, komi fram af kursteisi o.s.frv. Hn lka a sj til ess a vikomandi hafi sam me eim sem minna mega sn, veiti urfandi hjlparhnd, sni al og vntumykju, veri heiarlegur, rttsnn, o.s.frv.

Ekki erum vi ll me smu sigisvitundina, sem betur fer. Vandi samflagsins er hve margir eru me verulega skerta ea brenglaa sigisvitund. Hve str hluti flks ykir hi besta ml a sniganga lg og reglur ea bara finnst elilegt a koma fram af fullkomnu tillitsleysi vi mebrur sna. a er etta sem er strsta vandamli okkar og lgum vi ekki etta, skiptir engu mli hverju ru vi breytum. sumu tilfellum m leita stunnar fyrir skertri sigisvitund til sjkleika.

Hvort kemur undan..

g var um daginn fundi, ar sem var mikil umra um nja stjrnarskr. Str hluti fundarmanna leit nja stjrnarskr sem hi nausynlega upphaf Nja slands. essu er g sammla. Upphaf ns slands er breytt hugarfar, breyting sigisvitund tt a velfer landsins komi undan velfer einstaklingsins, flokksins, fyrirtkisins, kjrdmisins, lisins ea hva a n er sem mli snst um.

Hrun slenska hagkerfisins er skrt dmi um a, egar hagsmunir frra voru teknir fram yfir hagsmuni heildarinnar. Ea g a segja, a a sem ttu a vera hagsmunir frra (a snerist va upp andhverfu sna) voru teknir fram yfir a sem hefu geta ori hagsmunir heildarinnar. Hrun bankakerfisins er lka dmi um etta. Ekki bara hr landi heldur alls staar.

Menn vilja bregast vi hruni fjrmlakerfisins me v a setja njar reglur, en hva mun koma veg fyrir a menn snigangi r? Hvers vegna arf yfirhfu reglur? tti ekki sigisvitund einstaklingsins a vera ngilega sterk og hrein til a skilja a eitthva athfi er ekki rtt? Ok, vi viljum reglur til a samrma, annig a allir sitji vi sama bor, hafi sambrilegan skilning grundgildum samflagsins. En ir a , a ef eitthva silegt er ekki banna, s sjlfsagt fyrir okkur a gera a? Nei, a sjlfsgu ekki. ekki s allt banna me lgum, sigisvitund okkar a banna okkur a. Lgfest bo og bnn eiga ekki a vera endanlegur listi yfir a sem vi eigum ekki a gera, heldur bara bending um a sem ekki m gera og san sigisvitund okkar a bta heilum helling vi, sem hn gerir. Vandinn er a bi erum vi ekki alltaf tr okkar almennt rkjandi sigisvitund og hins vegar er sigisvitund jarinnar misjfn. Af v leiir a bi verur listinn yfir a sem er banna sfellt lengri og forrishyggja verur berandi. Hvorutveggja vinnur gegn sterkri og heilstri sigisvitund, ar sem hvatirnar til hegunar okkar koma utan fr. r eru ekki okkar, heldur "eirra". Og a sem er "eirra" er mun auveldara a brjta gegn, en a sem er okkar eigi.

fjtrum hugarfars

Oft er tala um a samflg su fst fjtrum hugarfars. Segja m a svo s statt um okkur. Stjrnmlamenn, hagsmunaailar, fjrmlafyrirtki og vi almenningur erum ll meira og minna fst kvenum fjtrum. etta eru fjtrar hins gamla slands. Alingi hefur glata viringu landsmanna, vegna ess a flk upplifir Alingi sem leikvll en ekki lggjafarsamkundu. Leikvll, ar sem bara sumir f a vera me og skoanir skipta ekki mli nema srt rttu klkunni. Engu skiptir vldin frist milli klka, a eru bara eir sem eru innan valdaklkunnar sem hlusta er . Sama gildir um hagsmunaaila, hvort heldur hli atvinnurekenda ea launegar. Srtu ekki klkunni, skiptir engu hva hefur fram a fra. Og vi almenningur erum ekki barnanna best. Ekki m tengja neitt vi Framskn, upphefjast gengdarlausar rsir eirra sem er alveg sama um hva var sagt en sj bara hver sagi. jarslin er stundum svo fst fjtrum fortarinnar a mesta fura er a hn kunni a nota tlvu.

Mean etta stand varir, verur engin breyting. N stjrnarskr verur bara or blai, v hugarfari er fast fortinni. Viljum vi breytingu, verum vi a leita inn vi. Vi verum a ba okkur sjlf undir breytt sland og leysa okkur sjlf r fjtrunum sem vi erum sjlf bin a festa okkur . Um lei og essi innri breyting hefur tt sr sta, munu ytri breytingarnar koma meira og minna af sjlfu sr.


Vita um llega arsemi ratugi

Ekki neitt orum Harar Arnarsonar kemur mr vart. Margt af v m lesa lokaritger minni agerarannsknum fr Stanford hskla ri 1988, .e. fyrir gum 23 rum. Ritgerin ber heiti The Icelandic Electricity System: Supply and Demand Interdependence ea slenska raforkukerfi: Samtting frambos og eftirspurnar.

Verkefni vann g samvinnu vi Landsvirkjun, .e. fyrirtki tvegai mr ll au ggn sem g ba um, og afhenti g v fyrirtkinu afrit af ritgerinni. Hana fkk g senda til baka og var ekki einu sinni ska eftir fundi me mr til a fara yfir niurstur mnar.

niurstu kafla ritgerarinnar fer g yfir helstu forsendur og niurstur. Teki skal fram a essum rum voru uppi tlanir a breyta uppbyggingu verskrr Landsvirkjunar, annig a ver skiptist annars vegar gjald fyrir afl og hins vegar orku. Gjaldi fyrir afli fri v eftir hmarksaflnotkun tilgreinds tmabils, gat veri mnuur, mnuir, eitt ea fleiri r. Var etta v teki inn reiknilkani sem g tbj. Einnig setti g inn lkan fyrir verteygni, .e. hver vibrg kaupenda vru vi mismunandi veri, ef gert vri r fyrir a ver vri meira fljtandi.

essum tma biu nokkrar virkjanir teikniborinu, .e. stkkun Brfellsvirkjunar (sem enn er teikniborinu), Vatnsfellsvirkjun, Sultartangavirkjun og Fljtsdalsvirkjun, .e. s fyrri sem var me uppistuln Eyjabkkum. eftirspurnarhliinni var run almennum markai bygg orkusp, en san var stillt upp tveimur svismyndum fyrir lver upp annars vegar 150 MW orkurf og hins vegar 300 MW orkurf.

treikningarnir gerur r fyrir a jaarver fyrir afl rist af jaar kostnai vi a auka aflgetu kerfisins, en jaarver fyrir orku rist af mun flknari treikningum sem innbyggir voru lkani. v m segja a mean aflgeta virkjunar hafi ekki veri ntt, kostai hvert MW ekkert til vibtar, en breyttist svo eftir v hver kostnaurinn var vi nja virkjun. ar sem alltaf var gert r fyrir a drasti kosturinn vri tekinn fyrst, hkkai jaarkostnaurinn vi afli me hverri nrri virkjun. Eftir v sem lengra gekk aflgetu virkjunar, kom lka ljs a drari gufuaflsvirkjanir hfu meira a segja vertreikningum. (Athugi a vertreygnin kvarai veri lkaninu, ekki einhlia kvaranir fyrirtkisins.)

Lkani leiddi ljs a ver orku var a hkka hgt og btandi mean ver afl sveiflaist yfir a tmabil sem var skoa, .e. fr 1990 til 2015, hersla hafi veri lg 1995, 2005 og 2015. ar sem lkani var ekki plitskt, geri a r fyrir a hin dra Brfellsvirkjun II kmi framarlega framkvmdarinni. Slk run hefur hrif til lkkunar afli. Hafa skal huga, a Brfell II var eim tma fr tekinn fyrir almenningsveitur, .e. tlunin var a geyma dran virkjunarkost til handa almenningi, annig a strija yri ekki til ess a keyra ver til almennings upp r llu valdi. Greinilegt er a etta markmi hefur roki t veur og vind me innrs Orkuveitu Reykjavkur raforkuframleislumarkainn hin sari r.

Lkani ttai sig v a Landsvirkjun gti selt dra, rugga raforku utan lagstma og mean ekki var ng eftirspurn mia vi framleislugetu virkjana. annig gat blautt r (.e. r me mikla rkomu) ori til ess a orkuframleisla var meiri en eftirspurn, ar sem uppistuln gtu bara rma takmarka magn af vatni, var anna hvort a hleypa v framhj virkjunum ea a selja a me verulegum afsltti. Dmi snerist svo vi urru ri. Langtmaraforkusamningar uru v a taka mi af framleislugetu fyrirtkisins urru ri ea a.m.k. a settir vru varnaglar vegna afhendingarbrests slku rferi. annig gat Landsvirkjun lent v a greia fyrir rekstur varastva. A essu leiti er gott a bi er a reisa nokkrar gufuaflsstvar, ar sem r er hgt a nota til a sveiflujafna lagi urru ri. slku standi er samt byrja v a skera afhendingu ruggrar orku.

Ein meginniurstaa mn, sem kom alveg vart t r treikningum mnum, var a virkjun fyrir orkufrekan ina var ekki alltaf hagkvm. Ea eins og g segi ritger minni:

One last thing can be learned from these numbers. The new power intensive industry will speed up what looks to an inevitable increase in power prices. This means that a new power intensive industry is not always a good alternative, unless the National Power Company can demostrate some other benefits not counted for here.

arna segi g a tekjur Landsvirkjunar af striju stu ekki undir kostnai fyrirtkisins vegna eirrar raforku sem strijan keypti. treikningum v var gert r fyrir a ln vegna framkvmda vru greidd til baka 15 rum (sem var a sem gert var eim tma) og bru 5% rlega vexti. etta ir a virkjun yri a skila 9,6% hagnai fyrir fjrmagnslii svo hn sti undir sr. Sustu orin vsa hreinlega til ess a oft var arurinn af slu raforku svo ltill samkvmt lkani mnu, a eina sem kmi hlut rkisins vru skattar starfsmanna.

Fyrir rmum 11 rum hldum vi nokkrir kverlantar v fram a Fljtsdalsvirkjun hin fyrri sti ekki undir sr. Landsvirkjun hlt kostnaarupplsingum hina sari tt upp a sr svo sem fstir su. N segir Hrur Arnarson, a smu forsendur hafi brosti varandi Krahnjkastflu og Fljtsdalsvirkjun hina sari og var varandi fyrri. etta kemur mr ekkert vart. Spurningin er bara: Hversu margar framkvmdir sem fari hefur veri undanfarna ratugi eru essu marki brenndar? Hve oft eru sveimhugar bnir a selja aulindir landsins niursettu veri til aila sem er alveg sama um landi og jina, ef eir bara f ngar tekjur af rekstrinum? g viurkenni rf fyrir uppbyggingu atvinnulfs, en s uppbygging verur a skila einhverju til jarinnar til langframa, en ekki vera skammtma innspting sem hverfur nnast um lei og skilur okkur eftir me himinha reikninga fyrir allt of ltinn ar. g er ngur me a nverandi forstjri Landsvirkjunar er sama mli.


mbl.is Of ltil arsemi af virkjunum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Mtbrur sendar fjrmlastofnun

Fjrmlafyrirtkin eru orin ansi geng innheimtum snum og knja sem ekki viurkenna treikninga sna til a gangast undir . Eina sem lntakar geta gert fyrir utan a fara dmsml, er a hafa uppi mtbrur, .e. mtmla v a krafa hendur eim s rttileg. Hr fyrir nean eru mtbrur sem g sendi Landsbankanum dag og er rum frjlst a nota r alagaar a snum rfum. Teki skal fram a textinn er ltillega breyttur fr eim sem g sendi.

Mtbrur

Me essum psti er g a halda uppi mtbrum vi krfu Landsbankans hf. og hafa mtbrurnar skjalfestar me mnum tilvsunum til krfurttar. bk Pls Hreinssonar Viskiptabrf segir m.a. um mtbrur:

Mtbrur skuldara gagnvart framsalshafa m flokka rennt. fyrsta lagi mtbrur um a krafa hendur skuldara s falin niur. ru lagi mtbrur er lta a stofnun viskiptabrfakrfunnar, .e. a hn hafi veri gild fr upphafi. rija lagi geta mtbrur vara efni krfunnar..

Mnar mtbrur falla undir fyrsta liinn og lta fyrst og fremst a v a krafa hafi a hluta veri fallin niur ar sem s hluti hafi veri a fullu efndur ea eins og Pll Hreinsson segir:

ennan flokk mtbra [um a viskiptabrfakrafa s niur fallin] fellur a sjlfsgu s mtbra a krafa s greidd sbr. tilskipun fr 9. febrar 1798..

g tek a sjlfsgu fram a g lt ekki a a g hafi veri vanskilum. Samkvmt krfurtti hef g fullan rtt a greia ekki a sem g tel ekki vera rtt krafa enda mtmlti g treikningunum. Vanefnd myndast egar rttileg krafa er ekki greidd me rttilegum htti og n galla.

stan fyrir v a g tel krfu ykkar ekki rtta er svo sem vel ekkt, en langar mig a rifja a upp me tilvsunum krfurtt. bkinni Kaflar r Krfurtti lafs Lrussonar segir m.a.:

Krfuhafinn heimtingu v, a skuldarinn efni a fullu r skyldur sem krafan leggur honum herar. Til fullra efnda heyrir a a r fari fram rttum sta og rttum tma. Ef fullar efndir eiga sr sta, er skyldu skuldarans ar me loki og krfuhafinn getur einskis frekar af honum krafist.

Og sar bkinni segir:

Vi framsali last ni krfuhafinn (framsalshafi) allan ann rtt sem fyrri krfuhafi (framseljandi) tti hendur skuldara og a jafnai last hann ekki annan rtt gegn skuldara en framseljandi tti.

Og enn segir eirri gtu bk:

egar krafa er liin undir lok er greisluskyldu skuldarans loki. Ef krfuhafinn fri ml vi skuldarann t af slkri krfu og skuldarinn hefi uppi vrn a krafan vri r gildi gengin myndi skuldarinn vera sknaur af krfu skjandans.

N bkinni Krfurttur I eftir orgeir rlygsson, Benedikt Bogason og Eyvind G. Gunnarsson segir:

Greisla skuldara til krfuhafa leiir v aeins til brottfalls skyldu skuldara og ar me til loka krfurttinda, a greitt s samrmi vi kvi samnings ea lagareglna. Til rttra efnda af hlfu skuldara heyrir m.a. a hann inni greislu sna af hendi rttum sta og rttum tma. (Neanmls: Til vibtar v, a krafa s greidd rttum sta og tma, heyrir a til rttra efnda krfu, a innt s af hendi greisla s sem greia tti, hn hafi eiginleika til a bera sem um var sami, og a hn s greidd til krfuhafa ea einhvers sem heimild hefur til a taka vi greislunni fyrir hans hnd.) (Leturbreyting er mn)

Og loks vil g vitna :

a heyrir til rttra efnda krfu gagnkvmu skuldarsambandi fyrst lagi a hn s greidd rttum sta og rttum tma. ru lagi a krfuhafi hljti rttarstu, sem af samningi leiir, .e. hann list r heimildir yfir greislunni, sem samningur hans og skuldara gerir r fyrir. rija lagi a greislan s gallalaus, .e. a raunverulegum eiginleikum hennar s ekki ftt.

a hefi svo sem veri ng, a vera bara me fyrstu tilvitnunina, en gaman er a vitna fleiri til a sna hversu sterkur rttur minn er samkvmt krfurtti. g vil hafa a hreinu a g tel a krfur mig vegna ess tma sem krfurnar voru hndum Landsbanka slands hf. hafi veri a fullu efndar. Vi framsal "last ni krfuhafinn (framsalshafi) allan ann rtt sem fyrri krfuhafi (framseljandi) tti hendur skuldara og a jafnai last hann ekki annan rtt gegn skuldara en framseljandi tti" eins og segir a ofan. Landsbankinn hf. v engar krfur mig sem Landsbanki slands hf. tti ekki vi framsal krfunnar. Landsbankinn hf. (Ni Landsbankinn hf./NBI hf.) lt inglsa skilmlabreytingu oktber 2008 a g fengi skilmlabreytingu vegna ess a g var skilum. Er mr mgulegt a skilja hvernig Landsbankinn hf. geti tt rkari rtt mig nna nvember 2011 en hann tti oktber 2008. g hef v alltaf mtmlt rtti ykkar til a reikna lnin eins og i geri. ess vegna neita g v a um vanskil hafi veri a ra, ar sem g fkk aldrei hendur rtta greislukrfu.

g mun v gera fyrirvara bi skuldabrf og geri hr fyrirvara vi treikninga ykkar meintum vanskilum, enda tel g ekkert af essu standast slenskan krfurtt.

Dmstlar eiga bara einn kost

Svo mrg voru au or. a er mn skoun og allra lgfringa sem g hef rtt vi, a dmstlar eigi bara einn kost stunni, egar reynir endurtreikninga fyrir dmi. .e. a hafna endurtreikningi egar greiddum gjalddgum. Jn Finnbjrnsson vi Hrasdm Reykjavkur geri a raunar mli nr. X-77/2010 Arion banki gegn Agli ehf. ar sem hann segir:

er ekki heimilt a reikna n afborgun af vxtum og hfustl, ef hn hefur veri greidd a fullu rttum gjalddaga eins og krafist var.

v miur hefur Hstirttur dregi lappirnar me a taka essu atrii, hann hafi fengi til ess mrg tkifri. Rtturinn hunsar me v fjlmarga rskuri Evrpudmstlsins um a honum beri a hafa huga betri rtt neytenda, rtt fyrir a hann hafi ekki veri reifaur fyrir dmi.

N tek g a fram, a g er ekki lglrur og ekki v ekki alla krka og kima lgfrinnnar. Einnig fkk g Viskiptabrf Pls Hreinssonar bara hendur laugardag og keypti hina tvr sdegis gr. g er v ekki binn a lesa r spjaldanna milli og gti v hafa yfirsst eitthva sem vinnur gegn mr og rum lntkum essu mli. tti mr vnt um a f bendingar um slkt, v hafa skal a sem sannara reynist.


Fjrmlafyrirtki bara lgvari a sem a greiddi fyrir krfu og bara vexti fr stofndegi krfu

(g vara flk vi, a til a skilja allt innihald essarar frslu arf a lesa sustu lka.)

Hvenr tla nju bankarnir a skilja a eir eru reistir upp af rstu fyrirtkja sem gengu skrokk samflaginu? Hvenr tla eir a skilja, a telji sig eiga fulla greislu inni hj lntkum, eru lntakar ekki sammla v? Og a sem meira er: Hstirttur slands tk undir me lntkum mli nr. 340/2011, .e. Icesavedmnum, en ar segir hann:

ur er fram komi a hluti upphaflegra almennra krfuhafa hefur selt krfur snar eftir 6. oktber 2008 og a r hafi haft eitthvert fjrgildi viskiptum tt umdeilt s a a hafi veri lgt. Um a ntur ekki vi nnari upplsinga mlinu. A llu essu virtu ykja sknarailar ekki hafa rennt stoum undir r stahfingar snar a krfur eirra hafi ea muni tapast a llu leyti vegna setningar laga nr. 125/2008 tt kleift s essu stigi a komast a niurstu um hve miki kunni a fst greitt af eim egar upp verur stai.

Me essu er Hstirttur a segja, a krfurttur haldist, miist s rttur vi kaupver krfunnar, en ekki upph sem hn st hj gamla bankanum.

N er ekki einhver kverlant r hpi Hagsmunasamtaka heimilanna a tj sig, heldur Hstirttur slands. etta fer a vsu 100% saman vi a sem g hef alltaf haldi fram, en nna er Hstirttur binn a stafesta a.

Skoum essa niurstu samrmi vi kvi 2. gr. laga nr. 107/2009, .e. :

Skal mia a v a hmarka gagnkvman vinning samningsaila af v a gefa eftir tapaar krfur og komast hj arfa kostnai og hagri.

Hstirttur segir a s hluti krfu, sem fjrmlafyrirtkin eru a reyna a innheimta umfram kaupviri, s ekki tpu krafa samkvmt skilningi laga fist hn ekki greidd. Eingngu s hluti sem er innan kaupverskrfunnar getur mynda stofn fyrir tap. Hitt er glataur hagnaur (ekki or Hstarttar) og hann getur ekki a snnuu mli talist tap (or Hstarttar).

Lg nr. 151/2010 fru nju bnkunum meira en eir ttu

N er til umfjllunar efnahags- og viskiptanefnd frumvarp Gulaugs rs rarsonar um breytingar lgum nr. 151/2010, .e. rna Pls-lgunum svo klluum. g var gestur nefndarinnar sl. mnudag, samt fleiri samherjum. umsgn um frumvarpi, sem g sendi inn, legg g til a vaxtatreikningi ur gengistryggra lna veri breytt annig, a samningsvextir gildi fram a dmsuppkvaningu 16. jn 2010, egar Hstirttur stafesti tlkun okkar "kverlantanna" a gengistrygging vri lglegt form vertryggingar, en eftir a gildi vextir Selabanka slands. Megin inntaki er a egar greiddir gjalddagar veri ekki hreyfir nema til a gera upp ofgreislur (og vangreislur) sem hljtast af breyttri upph hfustlsins, en ekki breyttri vaxtaprsentu eins og lgin hljma nna. egar gestir voru srstaklega spurir t etta atrii, gafst aeins einum fri a svara ur en knappur tmi gesta til svara var ti. S sem svarai var sa lafsdttir fr Hskla slands, en hn var eini "hlutlausi" ailinn hpnum. Afstaa hennar var skr. Afturvirk breyting vxtum stenst ekki, en nir vextir geta teki gildi fr 16. jn 2010.

Andrea J. lafsdttir, formaur Hagsmunasamtaka heimilanna, benti a stofndagur peningakrfu myndast fr sasta gjalddaga og er a samrmi vi kvi 3. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. brabirgakvi laganna sem sett voru me lgum nr. 151/2010 segir 3. mgr. 18. gr.:

Vexti samkvmt kvum 1. mgr. skal reikna fr og me stofndegi peningakrfu, nema sami veri um anna, sbr. 3. gr.

Ef vi skoum svo hva segir 3. gr., kemur etta ljs:

Almenna vexti skal v aeins greia af peningakrfu a a leii af samningi, venju ea lgum. Vexti skal greia fr og me stofndegi peningakrfu og fram a gjalddaga.

N er bara spurningin hvernr er stofndagur peningakrfu.

Hagsmunasamtk heimilanna hafa fjalla nokkrum sinnum um etta vef snum sem og Vilborg G. Hansen, stjrnarmaur HH, bloggsu sinni. HH hafa ska eftir v vi FME a stofnunin svari v hvenr essi stofndagur er:

Samtkin telja a 5. mgr. 18. gr. laga 38/2001, sbr. 5. mgr. 1. gr. laga nr. 151/2010, sem heimili a tvreikna vaxtatmabil a vextir su greiddir s a essu leyti gild og 3. mgr. sama kvis um a vexti skuli reikna fr og me stofndegi peningakrfu, veri a skra annig a stofndagur krfu miist vi greidda peningakrfu. Telur FME essa lagatlkun vera rtta?

Mia vi oranna hljan og almennan skilning, myndast nr stofndagur vi daginn eftir sasta gjalddaga undan. annig a borgi g af lni 1. janar, stofnast n krafa mig 2. janar og er s dagur jafnframt stofndagur krfunnar. Krafan ber san vexti fr essum stofndegi til nsta gjalddaga a bum dgum metldum. Breytir engu, fyrri gjalddagi s greiddur ea ekki. annig getur sama lni veri me margar krfur vakandi, hver me sinn stofndag og sinn gjalddaga. Segjum a g hafi ekki greitt tvo gjalddaga og myndast samt n krafa eftir annan greidda gjalddagann. Hn ber bara vexti fr stofndeginu fram a gjalddaga, en ekki fr sasta greidda gjalddaga. Hann kemur essu mli ekkert vi. Greislurnar tvr sem eru greiddar bera ekki almenna vexti lengur en til gjalddaga, eftir a bera r drttarvexti. r hafa v ekki hrif ea koma veg fyrir a nr stofndagur verur til. Ea eins og segir 5. gr. laga nr. 38/2001:

Hafi gjalddagi veri fyrir fram kveinn er krfuhafa heimilt a krefja skuldara um drttarvexti sem reiknast af greiddri peningakrfu fr og me gjalddaga fram a greisludegi.

Hin greidda peningakrafa er v gjalddagagreislan en ekki allt lni, nema nttrulega a a hafi veri gjaldfellt ea um kluln s a ra.

Algengustu endalok krfu eru au a hn falli niur vi greislu. lafur Lrusson, prfessor, hlt v fram a daugdagi krfu vri vi greislu hennar ea eins og segir bk sinni Kaflar r krfurtti:

Hinn elilegi daudagi krfunnar, ef svo mtti segja, er s, a hn falli niur vi greislu ea borgun.

Setjum etta samhengi vi 3. mgr. 18. gr. (brabirgakvis) laga nr. 38/2001 og rifjum upp hva segir ar:

Vexti samkvmt kvum 1. mgr. skal reikna fr og me stofndegi peningakrfu

arna segir, a vexti samkvmt 1. mgr., .e. Selabankavextina, megi eingngu reikna fr og me stofndegi peningakrfunnar. Ekki aftur fyrir stofndaginn, heldur fr stofndeginum. Eins og g hef skrt t, er essi stofndagur daginn eftir sast gjalddaga undan ea rum eim degi egar samningsailar eru sammla um a ekki er nein greidd krafa tistandandi. Samkvmt essu er ekki hgt a gera krfu um vexti vegna eldri gjalddaga, ar sem eim krfum var llum loki vi greislu ea anna samkomulag um uppgjr.

Mr snist samkvmt essu, a ur gengistrygg ln geti aldrei bori Selabankavexti nema mesta lagi fr sasta greidda gjalddaga, eim tilfellum sem skilmlabreytingar ttu s sta fr breytingardegi, lok frystingar hafi hn veri gangi ea fr dmi Hstarttar 16. jn 2010, eftir v hvaa dagsetning er njust af essum fjrum. etta byggist allt v a krfum, sem eru greiddar, er me v loki og r vera ekki aftur upp teknar nema fyrir tilstilli dmstla og tengslum vi au kvi laga sem segja til um slkt. Hvorki lggjafinn n fjrmlafyrirtkin hafa bori slku fyrir sr.

egar g les lg nr. 151/2010 me essum gleraugum, standa au fullkomlega. a lit stendur og fellur me v a stofndagur krafna s eins og g kemst a niurstu um. S svo, eru lgin ekki afturvirk, a er bara tlkun fjrmlafyrirtkjanna lgunum sem er afturvirk. (Teki skal fram a etta sjnarmi mitt er andstu vi alla ara sem tlka hafa hrif laga nr. 151/2010 og einnig efni greinargerar rherra.)


Fortin snir a eitthva hefur unnist, en flest er breytt - Hugleiing um lg nr. 107/2009

g var a fletta gegn um tveggja ra gamlar frslu hr sunni minni og ver a viurkenna a ansi margt hefur unnist, rtt fyrir allt. Fyrir tveimur rum hldu stjrnaringmenn og rherrar v statt og stugt fram a allar lkkanir sem bankarnir veittu vru til a sna gjafmildi eirra, ar sem lntakar yru a standa skilum. dag dettur engum stjrnmlamanni a segja etta, ekki einu sinni sta varmanni "erlendra krfuhafa", rna Pli rnasyni, efnahags- og viskiptarherra. En fyrir tveimur rum sigai hann "rgjfum" snum (sem rnir voru n auglsinga) okkur almgann og eirra skilabo voru skri:

i skuldarar stofnuu til essara skulda og i veri a standa skilum hva sem a kostar.

N er annar essara "rgjafa" orinn starfsmaur Samtaka fjrmlafyrirtkja og get g ekki s a hann hafi skipt um li, bera vinnusta.

Kristrn Heimisdttir sagi byrjun nvember 2009 a 600 milljarar kr. sem fram kom skrslu AGS a vri afskriftarrf fjrmlafyrirtkjanna, tti bara a fara til eirra sem bnkunum tkist a draga gegn um srtka skuldaalgun. Reyndin er a bankarnir vilja ekki a flk fari gegn um srtka skuldaalgun. eir vilja ta eim gegn um 110% leiina.

a sem hefur ekki breyst, er a bankarnir sem lgu jflagi hliina eru dmarar eigin sk. eir eru lka tlkendur laga og neita a taka tillit til athugasemda viskiptavina sinna um a eir fari me rangt ml.

Lg nr. 107/2009

Anna sem ekki hefur breyst eru lgbrotin sem felast rrum bankanna. 23. oktber 2009 samykkti Alingi miklum asa lg nr. 107/2009. Um frumvarpi sagi g frslu Mli er ekki tilbi - viring vi lntakendur og meinti a. 32 ingmenn samykktu lgin, einn ingmaur (r Saari) sagi nei, tveir voru me leyfi og 28 voru fjarverandi. Meal eirra sem samykktu lgin eru msir sem ekki eru stoltir af v atkvi snu dag. r sagi vi mig, a hann hefi greitt atkvi gegn v af v a Hagsmunasamtk heimilanna hefu mtmlt v. Arir ingmenn Hreyfingarinnar voru fjarverandi, en einnig formaur flags- og tryggingamlanefndar, Gurur Lilja Grtarsdttir, sem bendir til ess a hn hafi ekki geta stutt ennan skapna.

En ar me var ekki mlinu loki. Niurstaan hefi geta ori sttanleg, ef reglurnar sem fjrmlafyrirtkin mttu sammlast um hefu veri gar. ru var nr. Reyndar vill svo til a reglurnar voru a mestu tilbnar lngu ur en frumvarpi var a lgum, eins og lesa m frslunni Verklagsreglur fjrmlafyrirtkja um srtka skuldaalgun, en ar er einmitt tengill yfir drg a verklagsreglunum. ar vekur athygli a drgin eru me dagsetningunni 12. oktber 2009, en a er fjrum dgum ur en flags- og tryggingamlarherra, rni Pll rnason, lagi frumvarpi ingskjali 69 fyrir Alingi og 11 dgum ur en frumvarpi var a lgum. Hver tli hafi ri innihaldi laganna, fjrmlafyrirtkin ea Alingi? Er g hrddur um a Alingi hafi essu mli, eins og allt of mrgum rum, virka eins og framlenging stjrn Samtaka fjrmlafyrirtkja.

brabirgakvi laganna er kvi um skipan starfshps til a meta rangurinn af framkvmd laganna. Hann ttu a skipa fulltrar allra ingflokka, srfringar og fulltrar hagsmunaaila. Frmt er fr v a segja, a flags- og tryggingamlarherra bei fyrsta lagi marga mnui a skipa hpinn og honum stu eingngu fulltrar ingflokka. Klasssk afer vanhfra stjrnvalda til a koma veg fyrir gilegar spurningar. Hreyfingin sneri rna Pl og ba mig um a vera fulltra sinn hpnum og i g a. g segi sjlfur fr, held g a me v hafi rna Pli veri redda, ar sem einu bretti fkkst inn hpinn fulltri Hreyfingarinnar, srfringur og fulltri hagsmunaaila. g held a lgin hafi ekki veri hugsu annig.

Starfshpurinn hlt marga fundi og kom me fullt af bendingum. Allt of far eirra rtuu inn skrslu hpsins og svo var hann bara lagur niur. Lklegast voru spurningar okkar ornar of erfiar fyrir runeyti.

Verklagsreglurnar og lgin

Lgin voru margan htt trlega vitlaus og skil g ekki enn hvers vegna eim hefur ekki veri breytt af fenginni reynslu. Margt eim var ekki svo vitlaust, t.d. hafa au kaflega gfugt hlutverk og markmi ea eins og segir 1.gr.:

Markmi laga essara er a hraa endurreisn slensks efnahagslfs kjlfar banka- og gjaldeyrishrunsins hausti 2008 og a jafnvgi komist viri eigna og greislugetu annars vegar og fjrskuldbindinga einstaklinga, fyrirtkja og heimila hins vegar. Lgin kvea um leiir og vimi til a n v markmii.

Ekki er g sammla v a lgin kvei um leiir og vimi til a "jafnvgi komist viri eigna og greislugetu annars vegar og fjrskuldbindinga einstaklinga, fyrirtkja og heimila hins vegar". au fyrst og fremst kvea um leiir til a stafesta a fjrmlafyrirtki eru ekki byrg gera sinna, heldur eiga viskiptavinirnir a bera allan skaann egar fjrmlafyrirtki drulla upp bak.

Verklagsreglurnar hunsa etta atrii um a "jafnvgi [eigi a] kom[a]st viri eigna og greislugetu annars vegar og fjrskuldbindinga einstaklinga, fyrirtkja og heimila hins vegar" og fylgja stainn hinni leiinni a allt sem lntakinn skal hann greia bankanum og svo skulda allt hitt sem hann getur ekki borga nema a hann s svo skuldugur a bankinn geti bara ekki rukka hann um meira.

Verklagsreglurnar gera meira en a kreista t r lntkum allt sem hgt er a kreista. r brjta freklega gegn kvi 2. gr. laganna, ar sem segir:

samningi milli krfuhafa og skuldara um eftirgjf skulda ea breytingu skilmlum skuldabrfa og lnssamninga skal fyrst og fremst horft til ess a laga skuldir a greislugetu og eignastu vikomandi einstaklings ea heimilis. Skal mia a v a hmarka gagnkvman vinning samningsaila af v a gefa eftir tapaar krfur og komast hj arfa kostnai og hagri.

Taki srstaklega eftir orunum:

Skal mia a v a hmarka gagnkvman vinning samningsaila af v a gefa eftir tapaar krfur og komast hj arfa kostnai og hagri.

g hef ekki enn ori var vi a fjrmlafyrirtki sem reynir a "hmarka gagnkvman vinning samningsaila af v a gefa eftir tapaar krfur". 110% leiin er t.d. hreint og beint brot essum lgum. Landsbankinn er eini bankinn me tilboi snu fr v vor (18 mnum eftir a lgin voru sett) hefur haft heiri:

samningi milli krfuhafa og skuldara um eftirgjf skulda ea breytingu skilmlum skuldabrfa og lnssamninga skal fyrst og fremst horft til ess a laga skuldir a greislugetu og eignastu vikomandi einstaklings ea heimilis.

Srtk skuldaalgun og 110% leiin eru bar skrt brot essu kvi. S fyrri fellir ekkert niur, heldur frestar bara hlutum og hin sari tekur ekkert tillit til greislugetu. Enn frekar, hunsa fjrmlafyrirtkin almennt etta me greislugetuna (nema Landsbankinn rrum snum fyrir arar skuldir).

Hvenr tla nju bankarnir a skilja a eir eru reistir upp af rstu fyrirtkja sem gengu skrokk samflaginu? Hvenr tla eir a skilja, a telji sig eiga fulla greislu inni hj lntkum, eru lntakar ekki sammla v? Og a sem meira er: Hstirttur slands tk undir me lntkum mli nr. 340/2011, .e. Icesavedmnum. Nnar um a nstu frslu.

Fein or um laf Oddsson

Til grafar er borinn dag gamall kennari minn, lafur Oddsson, fyrrum slenskukennari vi Menntasklann Reykjavk. Hann var einn riggja slenskukennara sem g hafi nmsferli mnum vi sklann. Hinir tveir eru ltnir fyrir nokku lngu.

g mun alltaf minnast lafs, ea la eins og hann var kallaur, fyrir trlegu yfirvegun og rsemd sem fylgdi honum. a sem mestu skiptir a hann var heiarlegri en nokkur maur gat veri. Naut hann mikillar viringar minnar og samnemenda minna fyrir a vera vinur okkar og ekki sur samherji, en oft urfti hann a bera kli vopnin sem flagar hans meal slenskukennara munduu a "fvsum" nemendum snum. Eiga rugglega margir nemendur honum a akka, a eir urftu ekki a endurtaka heilu nmsrin.

Glettni var hans vrumerki. Var hann ar enginn eftirbtur brur sns, sem flestir landsmenn ekkja betur. Snerist essi glettni oftast um eigin hagi og srstaklega kvenflk og lkamsburi hans. Var a ansi oft sem hann sagi einhver gamanyri, en lt san fylgja: "En etta gti g aldrei sagt nema strkabekk." Ekki a ummlin vri karlrembuleg, heldur lsti etta manninum vel, a ekki mtti rangtlka a hann vri karlremba, enda var hann stoltur fair dtra sinna og brust r reglulega tal. Bar hann sjaldan lkamsburi sna vi sem fru af sguhetjum slendingasagnanna og var mist a hann taldi sig betur binn ea hinir. "etta hafa veri ttalegir vsklar", sagi hann gjarnan ea "si g n ekki mig fyrir mig gera etta". Eitt er vst a mnnum fannst eir hafa fengi stra vinninginn, egar ljs kom a lafur Oddsson tti a kenna eim.

A mnu mati, eiga essar lnur Hvamla vi um fa eins og vel la Odds:

Deyr f

deyja frndur

deyr sjlfur i sama.

En orstr

deyr aldregi

hveim sr gan getur.

g votta astandendum sam mna.


Er krnan vandamli ea er hn birtingarmynd vandans?

Undanfarin r hafa kvenir hpar jflaginu kappkosta vi a lsa krnunni sem mesta skavaldi essarar jar. Hafa menn horft dreymandi augum til evrunnar og inngngu ESB sem lausn llum okkar vanda. N sast birtir Vilhjlmur orsteinsson, einn af stuprestum Samfylkingarinnar, opi brf ensku til "observer of Iceland". ar vill hann skra fyrir essum ailum a sem hann telur ekki vita.

g geri alvarlega athugasemd vi eftirfarandi hluta af mlflutningi Vilhjlms:

Our currency, the krna, has a dismal history of inflation and devaluation. Since the Icelandic krna was separated from its twin sister, the Danish krone, in 1920, it has depreciated by 99,95% against its counterpart. Yes, you read right: you now need 2200 (original) Icelandic krna to buy one Danish krone, coming from parity in 1920. (And it is not like the Danish krone has been a bastion of real value conservation in the meantime, either.) This trend is largely due to the tendency of politicians and economic policy makers to use the devaluation of the krna as a tool to subsidize exports by lowering domestic real wages and other costs. Again, this is caused by the closeness of the export – especially seafood – lobby to the political parties that have dominated our country’s government.

Mr finnst Vilhjlmur, eins og margir arir, lsa krnunni, eins og hn s hlutur me sjlfsta hugsun. Vissulega talar Vilhjlmur um "stjrnamlamenn og sem mta efnahagsstefnu jarinnar" og hann a halda sig vi a. Krnan er ekki vandamli, frekar en bllinn er vandamli egar kumaur ekur of hratt. Vandamli er a verur alltaf mannlegi tturinn, .e. hagstjrnin.

Hvers vegna hefur krnan veri felld eins og Vilhjlmur lsir? J, vegna ess a vi hfum veri svo h innflutningi og eina leiin til a n jfnui milli innflutnings og tflutnings hefur veri gegn um vesalings krnuna. Vandamli er v ekki krnan heldur viskiptajfnuur. J, rtt er a nausynlegt hefur veri a fella krnuna til a gera tflutning samkeppnishfan, en aftur er um einkenni a ra, ekki sjkdminn.

Allt snst etta um getu hagkerfisins til a standa undir neyslu. a gerist tvo vegu: a) hgt er a nota innlendar aulindir til a framleia a sem arf og koma v marka; b) flutt er t innlend framleisla og jnusta og hn ltin greia fyrir innflutta vru og jnustu (til jnustu telst fjrmagnskostnaur). Ef hvorki innlend framleisla n tflutingur duga til a standa undir neyslu hagkerfinu, verur meiri eftirspurn eftir gjaldeyri en frambo. Hefbundi eftirspurnarlkan segir okkur , a ver gjaldeyris hkkar, .e. viri krnunnar lkkar.

Vandamli er sem sagt ekki krnan, heldur samspil innanlandsneyslu og innanlandsframleislu, fyrst og fremst jafnvgi vruskiptum. Vi eigum v a spyrja okkur, hvernig frum vi a v a laga etta jafnvgi. Vi gerum a eingngu me v a auka verulega innanlandsframleislu um lei og vi hldum aftur af innanlandsneyslu. g gti svo sem reynt a lsa helstu aferum vi a, en lt a gert.

runum 1989 til 2008 voru vruskipti neikv um 437 ma.kr. a er margfaldur gjaldeyrisfori jarinnar lok september 2008. Sustu tvo r (etta ekki teki me) var visnningur upp 210 ma.kr., .e. vruskipti sustu 22 ra voru neikv um 227 ma.kr. a sem af er ri eru vruskipti jkv um 81 ma.kr. jnustujfnuur hefur lka veri jkvur sustu tp rj r sem nemur rmlega 90 ma.kr. (tlur fyrir 3. rsfjrung 2011 liggja ekki fyrir). eru eftir afborganir lna og greisla vaxta, en ar hallar allverulega .

Ef jafnvgi verur fram, eftir a nr gjaldmiill tekur vi af krnunni, er eins gott a vi verum me ga peningaprentvl. Annars fkkar einfaldlega peningum umfer r fr ri, ar til a ekkert verur eftir. Ekki verur ng a gefa t skuldabrf, v au arf a greia.

g hef enga tr v a krnan veri gjaldmiill jarinnar til langframa. Henni verur skipt t fyrir strri gjaldmiil innan 10 ra. anga til verum vi a gera a besta r stunni, en fyrst og fremst verum vi a n jafnvgi utanrkisviskiptum. Annars fer fyrir okkur sem j, eins og svo mrg heimili eru a upplifa. Skuldabyrin verur meiri en tekjur standa undir. Leiirnar t r v er grska leiin ea leiin sem Nfundnaland fr.


Rkstuningur sem ekki stenst - Selabankinn arf a lta fram veginn

au rk sem hf eru eftir rarni G. Pturssyni frtt Morgunblasins a veri s a bregast vi launahkkunum sumar, standast ekki. Hafi svo veri, hefi peningastefnunefnd tt a bregast vi eim strax eftir a kjarasamningar voru undirritair, en ekki 4 mnuum sar. a er lka t htt a hkka rekstrarkostna fyrirtkja me hrri vxtum, egar nbi er a hkka rekstrarkostnainn me hrri launum. Hafi peningastefnunefnd vilja draga r rf verhkkunum, hefi hn tt a fara hina ttina, a.m.k. eins og staan jflaginu er dag.

Strivaxtakvaranir byggar sagnfri en ekki framtarsn

g hef fylgst vel me run strivaxta Selabanka slands undanfarin fjgur og hlft r. far frslur hafa fjalla um kvaranir bankans, bi ar sem g hef gagnrnt bankann og eins ar sem g hef teki undir kvaranir hans. kvrunin mivikudaginn var algjrlega takt vi r villur sem bankinn hefur gert gegn um tina, .e. horft er til fjarlgrar fortar stainn fyrir a lta fram veginn. annig var vor mun meiri sta til a hkka strivexti en nna. stan var einfld: var skammtmaverblga mun meiri en hn er nna.

ma sndu mlingar skammtmaverblgu (yfir fjgurra mnaatmabil) upp 12,2% mean langtmamlingar sndu 3,4%. var full sta til a stga inn me agerir. Nna er essi sama verblga 4,1% og hefur fari lkkandi hverjum einasta mnui, var 9,9% jn, 7.2% jl, 5,6% gst og 4,6% september. sama tma voru strivexti S 4,00% fram til 18. gst er eir hkkuu 4,25% og san eru eir hkkair 4,50% nna 2. nvember.

Hva me vsitlu framleisluvers, sem g heyri morgun a Sigurjn Egilsson var a benda . Aftur kemur ljs a s liti til sustu mnaa, hefur hn frami lkkandi. Hn hkkai vissulega verulega fr janar til ma, en vsitalan fyrir september (sem er sasta birta vsitala framleisluvers) er 1,6 stigum lgri en vsitalan ma. annig a rtt fyrir verulegar kauphkkanir, hefur vsitala framleisluvers lkka verulega sustu mnui, en ekki hkka. Ekki getur Selabankinn v veri a bregast vi essari run, svo miki er vst.

Kannski er vandamli, a peningastefnunefnd skoi bara 12 mnaatlur. r eru vissulega allar mjg svakalegar, en hafa verur huga a hausti 2010 var samdrtturinn jflaginu mjg mikill og v eru mjg lgar tlur a detta t r mlingum fyrir hflegar tlur. Stkki kom aftur allar tlur vetrarmnuum fyrri hluta rsins og hefi veri mjg elilegt a Selabankinn hkkai vextina. Mikilvgast er a 12 mnaatlurnar eru sguleg ggn og eins og allir hagfringar vita, segir fortin lti til um hvernig framtin muni vera.

Rkstuningur Peningamlum veikur

Vi lestur Peningamla m sj a rk fyrir hkkun vaxta s m.a. neikvir raunvextir. Hr snr Selabankinn hlutunum hvolf. Vextir sem taka gildi 2. nvember leggjast lnf og sparif eftir ann tma. Bankinn spir sjlfur lkkandi verblgu. Skilabo hans eru aftur a hann bist vi hrri verblgu. Hkkun vaxta nna er ekki hgt a rttlta me neikvum raunvxtum sustu mnuum. Vi v tti a bregast mean horfurnar voru v a neikvir raunvextir myndu vara fram nokkra mnui, en ekki egar bankinn spir v sjlfur a verblgan s a minnka. Mia vi a verblga sustu fjgurra mnaa var 4,1% rsgrunni, fengust jkvir raunvextir eftir hkkun vaxta 4,25% gst. Bankinn leysir ekki vanda sem skapaist fyrri hluta rsins me agerum sari hluta rsins, egar mikill visnningur hefur ori. etta er eins og a heyja gst til a bregast vi heyleysi fjrum mnuum fyrr. Gjrsamlega tilgangslaus ager.

nnur rk Peningamlum er gengisrun. g tta mig ekki v hvort Selabankinn telji a jkvtt ea neikvtt a gengi hafi styrkst. sumum setningum er tala um a jkvum ntum, en san er oft hntt neikvum bendingum vi. S a tlun peningastefnunefndar a stula a styrkingu gengisins, hefur a tekist, a.m.k. hefur a styrkst talsvert fr v gst. Erlendir srfringar gera grn af v, a me vaxtakvrunum snum s bankinn a opna fyrir vaxtaskiptaviskipta og telja a af hinu illa. Gengi verur a styrkjast vegna astna gjaldeyrismarkai, en ekki vegna agera Selabankans. Svo hryssingslegt sem a er, er ekki innista hagkerfinu fyrir styrkingu gengisins. Gjaldeyrisjfnuu jarinnar er mist ltillega jkvur ea neikvur. Til ess a gengi eigi fyrir styrkingu, verur essi jfnuur a vera verulega jkvur og haldast annig. Mean a gerist ekki, mun gengi ekki styrkjast nema me barbabrellum og g hlt a vi vrum bin a f ng af eim.

riju rk Peningamla eru a verblga ni hmarki byrjun nsta rs. a er alveg rtt, en stan er ekki s verblga sem er ppunum heldur s verblga sem lngu er runnin t sj. essu eru vissulega tvr undantekningar, en r m lka rekja til sgunnar. Byrjum undantekningunum.

Svo fremi sem einhver hkkun verlags mlist milli oktber og nvember essu ri, mun rsverblga hkka milli mnaa. stan er einfaldlega s a verblga milli oktber og nvember 2010 var 0%. Sama hversu hfleg hkkun vsitlu neysluvers verur, er niurstaan alltaf hkkun rsverblgu. Og til ess a rsverblga milli desember 2011 og janar 2012 hkki ekki, arf a eiga sr umtalsver lkkun vsitlu neysluvers milli mnaa. stan er a r lkkai vsitalan um 0,9% milli mnaa. N er spurningin hvort Selabankinn tli a nota vntanlega hkkun verblgu vegna ofangreindra mnaa sem afskun fyrir v a hkka strivexti ea mun hann lta etta sem afleiingu af v sem gerist fortinni og hann geti ekki vi v get.

er a stan fyrir v a verblgan mun lklegast toppa janar. Hn er einfld. tmabilinu fr febrar til ma 2012 munu detta t r rsverblgumlingum mnuir sem voru me verulega hkkun vsitlu neysluvers fr fyrra mnui. essar mlingar voru 1,2% febrar, 1,0% mars, 0.8% aprl og 0,9% ma, samnbori vi 0,1 til 0,6% hkkun milli mnaa sustu 5 mnui. annig a haldist s stugleiki sem tk vi jn, mun stugleikinn einn sj til ess a lkka verblguna og a rtt fyrir verulega hkkun launa.

N geri g ekkert anna en a lesa r eim ggnum sem birt eru Peningamlum og san sem finna m vef Hagstofunnar. Niurstaa mn er: Hvernig datt ykkur a hug a hkka vextina? a er nkvmlega ekkert sem bendir til rf eirri hkkun nna, en s rf var til staar febrar, mars og aprl.


mbl.is „Hvernig datt ykkur etta hug?“
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hver er staa heimilanna, hver er vandinn og hva arf a gera? - Endurbirt frsla fr 22/11/2010

Vegna umru um vanda heimilanna, hve vanmttug rri bankanna hafa reynst og hve illa gengur a ljka mlum, langar mig a endurbirta frslu fr 22/11/2010, ar sem g birti nokkur atrii r srliti mnu sem fulltra Hagsmunasamtaka heimilanna svo klluum srfringahpi. Einnig lt g srliti fylgja me vihengi. Svo hugavert sem a er, skapaist engin umra um efni frslunnar sasta ri, rtt fyrir a essari frslu (og srlitinu) s ger lklegasta eina tilraunin sem ger hefur veri til a mta lausnir skilgreinda hpa heimila eftir skulda- og greisluvanda.

Hver er staa heimilanna, hver er vandinn og hva arf a gera?

Eftirfarandi er hluti af efni v sem er srliti mnu fr v um daginn framhaldi af vinnu "srfringahps" forstisrherra. Fyrst er byrja inngangi sem ekki er srlitinu.

Inngangur

undanfrnum vikum hafa komi fram alls konar upplsingar um greislu- og skuldavanda almennings. Ekki er alltaf ljst hvenr vandinn er greisluvandi og hvenr hann er skuldavandi. a er heldur ekki ljst hvor vandinn er alvarlegri.

Skoum nokkrar stareyndir sem komi hafa fram opinberri umru sustu vikum:

  • Eignir landsmanna voru, skv. Tund rkisskattstjra, metnar 3.804 milljara rslok 2009 og skuldir 1.892 milljarar, .e. hrein eign, mismunur essum tveimur tlum, upp 1.912 milljara, ar af efnaasti hpurinn, en til hans teljast 3.632 fjlskyldur (geta veri einstaklingar ea hjn), um 630 milljara hreinni eign.
  • Fasteignir einstaklinga og hjna voru metnar 2.500 milljara um sustu ramt, annig a arar eignir nmu 1.300 milljrum. Samkvmt Tund voru arar eignir en fasteignir, innstur og verbrf um 410 milljarar, verbrfaeign var upp 270 milljara og innstur 635 milljarar (alls 1.315 milljarar). Hrein eign fasteignum, .e. fasteignamatsver mnus ln vegna fasteignakaupa, nam 1.300 milljrum.
  • Heildarhsnisskuldir almennings vegna kaupa lgheimili eru rmlega 1.300 milljarar. Af eim eru vertryggar skuldir rflega 1.100 milljarar, gengistryggar um 120 milljarar og vertryggartplega 100 milljarar. Skuldir me vei nema um 1.200 milljrum og er s tala notu til vimiunar. tlu greislubyri af essum 1.200 milljrum eru 132 milljarar mia vi a rlega su greiddar 60.000 kr. af hverri milljn.
  • Samkvmt tlum fjrmlaruneytisins og birtar voru fundi jmenningarhsinu oktber, eru fasteignaskuldir almennings sem eru me neikva eiginfjrstu hsni 125 milljarar umfram fasteignamat. Heildarfasteignaskuldir essa hps nema um 520 milljrum, annig a um 20% skuldanna eru n vetryggingar. Greislubyri af 125 milljrum er 7,5 milljarar ri og 31,2 milljarar af 520 milljrum.
  • Arar skuldir heimilanna nema bilinu 7-800 milljrum.
  • Fasteignamat barhsnis mun lkka um 10% egar ntt fasteignamat tekur gildi 1. desember nk. a ir a um 50 milljarar frast upp fyrir vermismrkin af v sem ur var innan vermis.
  • Gengisdmar Hstarttar munu lkka hfustlsstu gengistryggra lna um lklegast 20 - 30%, dmi su bi um meiri lkkun og minni. Vandamli er a kvara hvaa ln falla undir fordmi Hstarttardmanna. svo a ll lnin geri a, verur lkkun gengisbundinna skulda ekki nema 24 - 36 milljarar vegna hrifa vertryggingar og/ea vaxta.
  • Skattskyldar tekjur samkvmt skattframtlum voru ri 2009 955,6 milljarar kr. essar tekjur dreifast almennt mjg jafnt jina fyrir utan a tekjuhstu 5%-in hafa um 18,1% teknanna ea 177 milljara.
  • S liti til fjrmagnstekna, kemur ljs efnaasti hpurinn er me mun hrri hluta af fjrmagnstekjum, en str hans segir til um. annig voru uppgefnar (og tlaar) fjrmagnstekjur tplega 140 milljarar ri 2009, en ar af komu um 67 milljarar hlut efnaasta hpsins ea um 48%. Hann fkk 37% af vaxtatekjum af innstum, 72 af vaxtatekjum af verbrfum, rm 60% alls ars og 81% af sluhagnai af hlutabrfum.
  • Vanskil heimilanna hj bankakerfinu eru um 15% samkvmt upplsingum sem komu fram fundi jmenningarhsinu. essi tala er eitthva reiki og misjfn eftir bnkum.
  • Samkvmt skrslu AGS er innheimtuviri tlna bankakerfinu 3.700 milljarar, af v eru um 2.400 milljarar ln sem ekki er veri a greia af. Bkfrt viri er um 1.700 milljarar, ar af er ekki veri a greia af 765 milljrum.
  • Neysla er mld af Hagstofunni rlega. Njustu tlur eru fyrir tmabili 2006 - 2008, en a tmabil lsir a einhverju leiti mikilli neyslu, en mti hefur verblga veri um 10% fr rslokum 2008. Fyrst m nefna a mealneysla knnun Hagstofunnar var 2,7 milljnir hverja neyslueiningu. annig er fyrsti fullorni heimili 1,0 eining, arir fullornir 0,7 einingar hver og brn 0,5 einingar. Hjn me tv brn eru 2,7 neyslueiningar. S neyslan skou eftir rstfunartekjuhpum, kemur ljs a mealtal nst hsta tekjuhpsins (3. af 4) er undir mealtali allra. etta bendir til ess a eir sem eru me mestar rstfunartekjurnar halda uppi neyslu jflaginu.

Greining stu heimila

Skipta m heimilum upp nokkra hpa:

Hpur 1: Flk greisluvanda, .e. skuldir ea upph hsaleigu er hrri en greislugeta eirra segir til um. Telur 17.700 fjlskyldur sem eru eigin hsni og rugglega 4-5.000 fjlskyldur sem eru leiguhsni.
Hpur 2: Flk me skuldir umfram eignir, arf ekki a vera vandaml. Mia vi nverandi fasteignamat og stu lna um sustu ramt eru rflega 20.000 fjlskyldur essum hpi.
Hpur 3: Flk lei greisluvanda, .e. flk sem hefur t.d. ntt sr ttekt sreignarsparnai, n a selja seljanlegar eignir og lausamuni ea annan htt geta losa pening ea fengi til ess a greia skuldir. Gti lka veri flk sem sr fram atvinnumissi ea tekjulkkun og san eir sem sj fram a skuldir hkki rar en greislugetan, o.s.frv. Lklegast kringum 20.000 fjlskyldur sem er eigin hsni og 5 - 8.000 sem eru leiguhsni. (Hagstofan telur htt 50.000 fjlskyldur hpum 1 og 3)
Hpur 4: Flk sem heldur sj, en hefur dregi r neyslu til ess a standa skilum. g met etta vera kringum 20.000 fjlskyldur.
Hpur 5: Flk sem er vel sett og hsnisskuldir eru meira upp punt en af nausyn. Htt 4.000 fjlskyldur.
Hpur 6: Flk sem er me a har rstfunartekjur a a fer ltt me a greia af hsnislnum. Um 18.000 fjlskyldur.
Hpur 7: Flk me engar hsnisskuldir og br eigin hsni. Gti vissulega veri hpi 1 ea 3, en a hefur ekki veri kanna. Um 30.000 fjlskyldur.
Hpur 8: Flk me tvr eignir og hefur greislugetu til a standa undir annarri eigninni. Tali vera um 1.100 fjlskyldur.

Hafa skal huga a flk me skuldir umfram eignir arf ekki a vera vanda, en a hefur ori fyrir miklum hkkunum skuldum snum, sem ekki er elilegt a teki s tillit til. Flk hpi 2 er lka rum hpum, .e. a getur veri greisluvanda (hpur 1), a baksa vi a halda sig fr v a fara hp 1 (hpur 3), er a berjast vi a halda sj (hpur 4), er me hsnisskuldir upp punt (hpur 5) ea rur vel vi skuldir snar, ar sem a hefur gar tekjur (hpur 6). umfjllun hr er horft til ess flks, sem er erfileikum vegna stu sinnar hpi 2. Flk hpi 5 er yfirleitt lka hpi 6, v su vissulega undantekningar, sbr. lfeyrisega. eru oft sama flki ea a.m.k. er mikil skrun milli hpanna. Loks er flk hpi 8 oftast lka einum ea fleiri af hpum 1 - 6.

Markmi agera

a sem arf a gera, er (og essari r):

  1. A fkka eins og kostur er hpum 1 me msum rrum. Me essu er fkka hpi 2 leiinni.
  2. Koma veg fyrir a flk leki r hpi 3 niur hp 1.
  3. Hjlpa eim sem vera fram hpum 1 sem hraast gegn um a ferli sem virist vera umfljanlegt, .e. nauungarslu, greislualgun ea gjaldrot, en best vri a gera a n ess vikomandi su gerir a sakamnnum ea annars flokks jflagsegnum.
  4. Fra sem flesta r hpi 3 yfir nja tgfu af hpi 4, ar sem flk getur teki upp elilega lfshtti.
  5. Hjlpa eim sem eftir vera hpi 3 me smu rrum og eir sem eru hpi 1 njta.

rri fyrir sem eru me tv eignir eru egar fyrir hendi. Bankarnir buu upp 110% lei, en hj a.m.k. sumum er fresturinn trunninn til a nta sr hana.

Leiir

r leiir sem gtu komi til greina og sumar eru boi:

Lei 1: Lei Hagsmunasamtaka heimilanna, .e. flt leirtting vertrygg ln me 4% aki rlegar verbtur fr 1.1.2008, gengisbundnum lnum breytt vertrygg ln mia vi stu 1.1.2008 og au f sama ak rlegar verbtur og vertrygg hsnisln f ak vexti fr sama tma. Mtti framkvma hana me aki upph, eign ea rstfunartekjur allt a teknu tilliti til fjlskyldustrar.
Lei 2: Algun skulda a eignarstu, sem er tfrsla af srtkri skuldaalgun, oft vsa til sem 80-110% leiar, ar sem skuldir eru strax frar niur 110% af eign og ef ekki er greislugeta fyrir v, m fara me hana niur 80% og munurinn 80 og 110 er sett 3 ra biln. Einnig m tfra etta sem niurfrslu eitthva anna hlutfall, svo sem 100%, 70% ea 60%.
Lei 3: Greislumat, .e. a setja flk einfaldlega greislumat og laga skuldir a greislugetu me fyrirvara varandi breytingar greislugetu nstu 3 - 6 rum.
Lei 4: Hkkun vaxtabta og hsaleigubta til a gera flki kleift a greia hrri upph, en almennar tekjur ra vi.
Lei 5: Hjlpa flki a skipta um hsni og fara drara. Hgt er a tfra etta msa vegu, en tryggja yri a flk vri ekki a tapa eigin f leiinni.
Lei 6: Kaupleiga, lnardrottnar taka yfir eign og leigi til baka.
Lei 7: Lyklafrumvarpslei, .e. a lnardrottnar taka yfir eign og skuldari er laus allra mla.

Leiir mtaar

Mta verur leiirnar vi hvern um sig af hpum 1 til 4. Langar mig a gera hr tillgu og skal teki fram, a etta eru mnar vangaveltur en ekki stjrnar Hagsmunasamtaka heimilanna, svo a vi hefum rtt mlin um daginn.

Hpur 1 (greisluvandi): Mr finnst rtt a nota fyrst lei 1 (flt leirtting) og san lei 3 (greislumat) sem lei 1 dugar ekki fyrir. Lei 4 (vaxtabtur og hsaleigubtur) gtu fkka hpi 1, en finna arf blndu af leium sem kosta minnst en bjarga flestum. annig gti lei 5 (skipta minna) hjlpa flki a komast minna hsni og um lei sl verulega skuldir. Lei 7 (lyklafrumvarpslei) ddi vissulega a flk sti eignarlaust eftir, en hfum huga a sumir eru einfaldlega bnir a skuldsetja sig svo miki a eir munu ekki r vi greislubyrina sama hva er gert. Hluti af hpi 1 endar greislualgun, nauungarslu og gjaldroti, en fkka verur eim hpi eins og kostur er ea viurkenna a a s annar kosturinn, en hinn s a fara gildi eirra agera eftir samningalei. Hluti af hpi 1 er lka hreinlega eim vanda a veruleg hkkun tekna er a eina sem dugar.

Hpur 2 (yfirskuldsettir): etta er hlfgerur vandrahpur. Innan hans getur veri flk r llum hinum hpunum, .e. sumir sem f rlausn me hpum 1, 2 og 4 og arir sem urfa ekki rlausn, ar sem staa eirra er ekkert vandaml. Hafa skal huga a yfirskuldsetning getur veri skammtma vandaml, sem leysist hratt egar fasteignamarkaurinn kemst gang, en fyrir stran hluta ess hps sem keypti runum 2005 - 2008, verur ekki undi ofan af skuldsetningunni nema me v a fra skuldir niur. Leiir 1 (flt leirtting) og 2 (algun skulda) eru v fyrsta skrefi og lklega skiptir ekki mli hvor er farin. Ef a dugar ekki, eru vikomandi lklegast jafnframt hpi 1 og urfa v au rri sem ar hafa veri nefnd.

Hpur 3 ( lei greisluvanda): fljtu bragi mun einhver tfrsla af lei 1 (flt leirtting) henta essum hpi best. Hluti af essum hpum geta einnig veri hpi 2 (yfirskuldsettur) og ar arf a bta vi einhverri tfrslu af lei 2 (algun a eignarstu).

Hpur 4 (halda sj): Margt er lkt me honum og hpi 3, en lklegast arf ekki a ganga eins langt tfrslunni. ak eignir og rstfunartekjur a teknu tilliti til fjlskyldustrar yrfti ekki a koma vart sem slk tfrsla. Hugsanlega vri hgt a setja ml hluta hpsins bi og sj hvernig fasteignamarkaurinn rast nstu rum. Str hluti hpsins er me lga skuldsetningu og tillgulega viranlega greislubyri. Fyrir ennan hp er leirttingin sanngirnisml og ekki m hunsa a vihorf.

Hpur 8 (tvr eignir): essi hpur hefur egar fengi rri, en a m einfalda verulega. mnum huga er um einfalda skuldajfnun a ra, sem a renna hratt og vel gegn n mikillar skriffinnsku ea papprssfnunar.

Arir hpar eru ekki vanda me hsnislnin sn a sinni og urfa v ekki rri, nema vikomandi tilheyri einnig rum hpi ea hpum.

Ln yfirskuldsettum eignum

N er fasteignaver vonandi a nlgast botninn. Yfirskuldsett hnsi dag getur veri me verulegt vermi innan 5 ra, hfustll lna hafi ekki veri frur niur.

Bankarnir hafa egar gert r fyrir a talsverur kostnaur falli til vegna greisluvanda heimilanna og LS gerir r fyrir a sokkinn kostnaur s um 25 milljarar. Ln umfram ve eru dag allt a 125 milljarar, ar af liggja 17 milljarar lnum LS. Ef eingngu essi hpur er skoaur er nausynlegt a geta hvernig essi tala getur breyst.

Atrii til hkkunar eru:

  • Lkkun fasteignamats um 8,6%: ir a kveinn hluti lna a upph 114 milljarar sem er dag me milli 91 -100% vesetningu fer upp fyrir 100% mrkin. Varlega tla eru etta 4,9 milljarar. Einnig mun hkka s hluti um 520 milljara lna sem er fyrir ofan vermi r 125 milljrum 159 milljara (n tillits til annarra atria).
  • Hkkun vegna verbta um 3% essu ri: Ofan um 1.200 milljara gerir etta 36 milljarar. Hluti af essu er 520 milljarana sem egar eru yfirvesetningu og anna eim 114 milljrum til vibtar sem eru 91-100% vesetningu dag.
  • hrif greislujfnunar eftirstvar hfustls: lklega vel undir 10 milljrum mia vi stu lna um sustu ramt.
  • Vanskilakostnaur sem leggst hfustl: Getur veri umtalsver fjrh, sbr. dm Hrasdmi Suurlands sl. fstudag, ar sem um 50% lagist ofan hfustl sem egar hafi meira en tvfaldast.

Atrii til lkkunar eru:

  • Dmar Hstarttar, endanleg niurstaa s ekki fengin, eru lnurnar a hluta skrar. Ekki er ljst hve mikil hrif dmarnir hafa hfustl gengistryggra lna, hva ln umfram vermi, .e. hversu str hluti gengistryggra lna er eignum me neikvtt eigi f. Gefum okkur a 50% gengisbundinna lna falli undir fordmisgildi dmanna og hrifin veri 30% lkkun hfustls, er upphin 15 - 20 milljarar.
  • rri sem flk hefur ntt sr: 46.400 eru me vertrygg ln greislujfnun, 2.500 me gengisbundin ln greislujfnun, 1.500 hafa ntt sr lkkun hfustls gengisbundinna lna, 1.300 hafa ntt sr lkkun hfustls vertryggra lna, 1.500 hafa ntt sr algun hfustls a 110% af vermi og 950 eru me ln frystingu.
  • Fleiri dmar Hstarttar: eim verur tekist um forsendubrest og hvort fasteignaln eiga a vera vertrygg ea vertrygg og bera vieigandi vexti Selabankans.
  • Hugsanleg lg fr Alingi: Samkvmt frumvarpi, munu lntakar f a velja milli riggja lnaforma.
  • Niurstur hugsanlegum litum ESA og EFTA-dmstls: Telji ESA og/ea EFTA-dmstllinn a neytendaverndarsjnarmi hafi veri a engu hf, gti lit eirra lkka krfuupph lnanna verulega.

Bara t fr ofangreindum atrium er hreinlega skynsamlegt a nota skuldsetningu sem vogarskl til a meta hversu brnt er a bregast vi fjrhagsvanda heimila. Einnig m benda , a samkvmt tlum r skattskrslum, er verulegur hpur flks me bi eignarstu rum eignum og rstfunartekjur til a ra vi slka yfirskuldsetningu.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Fyrri sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (28.3.): 6
  • Sl. slarhring: 6
  • Sl. viku: 51
  • Fr upphafi: 1673471

Anna

  • Innlit dag: 5
  • Innlit sl. viku: 42
  • Gestir dag: 5
  • IP-tlur dag: 5

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Mars 2023
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband