Leita ķ fréttum mbl.is

Bloggfęrslur mįnašarins, maķ 2008

Višsnśningurinn hafinn?

Sešlabankinn er bśinn aš įkveša aš halda stżrivöxtum óbreyttum.  Žaš žżšir aš bankinn ętlar ekki aš višhalda žvķ raunstżrivaxtastigi sem rķkt hefur undanfarin įr og er žvķ ķ raun aš lękka stżrivextina umtalsvert.  Žetta veršur aš skošast sem yfirlżsing um vilja Sešlabankans aš koma hjólum efnahagslķfsins aftur ķ gang.

Raunstżrivextir, ž.e. stżrivextir umfram veršbólgu, standa nśna ķ 3,7% og munu lķklegast lękka meš birtingu veršbólgutalna į nęstu dögum nišur fyrir 3% og jafnvel nišur fyrir 2%.   Žetta er ķ samręmi viš žį raunstżrivexti sem voru hér į eina tķmabilinu sem hęgt er aš segja aš hafi veriš jafnvęgi į hagkerfinu frį žvķ aš veršbólgumarkmišin voru tekin upp, ž.e. frį nóvember 2002 til aprķl 2004.  Į žessu tķmabili var 12 mįnašaveršbólga oftast undir višmišunarmörkum Sešlabankans og stżrivextir stóšu ķ 5,3% (sem er nęr žvķ aš vera um 5% mišaš viš breytta framsetningu stżrivaxta).  Raunstżrivextir męldust į žessum tķma frį 1,83% upp ķ 3,74% (sem sķšan mį lękka um 0,3% til aš endurspegla breytta framsetningu stżrivaxtanna).  Hafa skal ķ huga, aš frį desember 2004 hafa raunstżrivextir ekki veriš undir fjórum prósentum og fóru hęst ķ 9,85% ķ įgśst ķ fyrra į sama tķma og veršbólga męldist 3,45%.

Ętli Sešlabankinn aš halda žessu raunstigi stżrivaxta, žį gęti hann žurft aš hękka žį viš vaxtaįkvöršun ķ byrjun jślķ og halda žeim yfir 15% śt įriš.  Į hinn bóginn gęti Sešlabankinn litiš til vķsitölu breytinga milli mįnaša og sagt sem svo, aš fyrst aš žaš dregur śr hękkun milli mįnaša, žį hafi myndast tękifęri til aš lękka stżrivextina.  Veršbólgumęlingar nęstu 6 - 7 mįnuši munu hvort eš er aš mestu endurspegla žaš skot sem er aš eiga sér staš um žessar mundir og gengur hjį į nokkrum vikum. Žaš er žvķ tilgangslaust aš nota hįa stżrivexti til aš keyra nišur veršbólgu sem žegar er ķ nišursveiflu. 


mbl.is Stżrivextir įfram 15,50%
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Ętli žetta sé žaš eina sem Moody's hefur aš óttast?

Mér kęmi ekki į óvart, žó fleiri villur leyndust ķ forritum matsfyrirtękjanna.  Ég hef, t.d., oft lżst undrun minni į žvķ hvernig žeim tókst aš meta fjįrmįlavafninga meš undirmįlslįnum til jafns viš bandarķsk rķkisskuldabréf (T-Bonds).  Žar var į feršinni einhvert kukl, herfileg reikniskekkja eša glępsamlegt athęfi. 

Ég hef heyrt aš einhver fjįrmįlafyrirtęki ętli aš sękja skaša sinn vegna undirmįlslįnanna til matsfyrirtękjanna.  Erum viš žar aš tala um hundruš milljarša dollara, sem ég efast einhvern veginn aš matsfyrirtękin eigi fyrir.  Žaš kęmi žvķ ekki į óvart, aš gengi hlutabréfa žeirra lękki ennžį meira į nęstu vikum og mįnušum og endi sķšan į svipušum staš og Bear and Sterns.


mbl.is Gengi bréfa Moody's hrapar
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Fjölgar brotum viš hert eftirlit - ótrśleg rökvilla

Hśn er kostuleg fullyršingin sem sett er fram ķ žessari frétt um afbrotatölfręši lögreglunnar:

Hegningarlagabrotum fękkaši ķ aprķl mišaš viš sama mįnuš ķ fyrra en umferšalagabrotum fjölgaši. Rekja mį fjölgunina aš miklu leyti til hrašakstursmyndavéla.

Hvernig hafa menn hugmynd um žaš hvort hegningarlagabrotum hafi fjölgaš eša fękkaš?  Eru einhverjir aš skoša öll brot į hegningarlögum, hvort sem kęrt er vegna žeirra eša ekki?  Hiš rétta er aš kęrum/skżrslum/tilkynningum vegna meintra hegningarlagabrota fękkaši ķ aprķl ķ įr mišaš viš aprķl ķ fyrra.  Žaš er ķ fyrsta lagi dómstóla aš įkveša hvort um brot hafi veriš aš ręša og ķ öšru lagi žį nęr afbrotatölfręšin bara yfir žau atvik sem hafi veriš tilkynnt til lögreglu.

Sķšan žetta meš umferšarlagabrotin.  Ég fjallaši um nokkurn veginn sams konar frétt į bloggi mķnu 18. september ķ fyrra.  Hvernig dettur mönnum ķ hug aš umferšarlagabrotum fjölgi viš hert eftirlit?  Ķ fyrra voru eftirlitsmyndavélarnar ķ Hvalfjaršargöngunum og į höfušborgarsvęšinu helsti sökudólgar fjölgunarinnar og nś halda žęr įfram aš fjölga brotum.  Er ekki eitthvaš öfugsnśiš viš žetta?  Aftur snżst žetta um kęrur/sektir vegna meintra umferšalagabrota, žvķ ég er alveg sannfęršur um aš įšur en myndavélarnar voru settar upp, žį keyršu menn lķka of hratt.

Ef fylgt er rökhugsun fréttarinnar, žį er best aš hętta öllu umferšareftirliti, žar sem eftirlitiš er (samkvęmt fréttinni) ašalįstęša umferšarlagabrotanna.  Ég hélt aš žessu vęri öfugt, ž.e. aš hert eftirlit fękkaši brotunum.

Hér kemur svo fréttin ķ heild, ef Mbl.is myndi nś leišrétta rökvilluna.

Innlent | mbl.is | 21.5.2008 | 14:27

Hegningarlagabrotum fękkar milli įra

Hegningarlagabrotum fękkaši ķ aprķl mišaš viš sama mįnuš ķ fyrra en umferšalagabrotum fjölgaši.  Rekja mį fjölgunina aš miklu leyti til hrašakstursmyndavéla. Fķkniefnabrot voru 22% fęrri en ķ aprķl ķ fyrra. Žetta kemur fram ķ afbrotatölfręši rķkislögreglustjóra fyrir aprķlmįnuš.

Lķkamsįrįsir aš nęturlagi en hrašakstur um mišjan dag

Samkvęmt mįlaskrį lögreglunnar voru flestar lķkamsįrįsir framdar aš nęturlagi ķ aprķl, eša tęp 60%. Flest hrašakstursbrot voru framin aš degi til, milli hįdegis og sex sķšdegis en eignaspjöll dreifšust hins vegar frekar jafnt yfir sólarhringinn.

Žrjįr lķkamsmeišingar į dag

Skrįš voru 4363 hrašakstursbrot sem er talsverš fjölgun frį žvķ ķ aprķl sķšustu tvö įr. Žjófnašarbrot og eignaspjöll voru einnig fleiri en sķšustu tvö įr. Žį voru 169 innbrot tilkynnt lögreglu sem jafngildir tęplega 6 innbrotum į dag og 97 lķkamsmeišingar sem jafngildir um žremur slķkum brotum į dag. Įfengislagabrot voru 44% fęrri ķ įr en ķ fyrra og žaš sama įtti viš um akstur gegn raušu ljósi.

Skżrslan ķ heild 

 


mbl.is Hegningarlagabrotum fękkar milli įra
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Efnahagskreppan - Fyrirsjįnleg eša ekki?

Žaš var haft eftir Geir H. Haarde og Davķš Oddssyni um daginn aš efnahagskreppan sem duniš hefur yfir žjóšina ķ kjölfar alžjóšlegu bankakreppunnar hafi ekki veriš fyrirséš.  Helstu rökin viršast vera aš žar sem lausafjįrkreppan hafi ekki veriš fyrirséš, hafi allt annaš einnig veriš óvęnt.  Žetta er nokkuš merkileg stašhęfing ķ ljósi žess, aš eftirfarandi hefur lengi veriš vitaš:

  1. Hįir stżrivextir, vaxtaskiptasamningar og Jöklabréf hafa haldiš uppi gengi ķslensku krónunnar ķ fjölmörg įr.
  2. Eigiš fé ķslenskra fjįrmįlafyrirtękja, erlend umsvif og erlendar skuldir žjóšarbśsins hafa aukist mjög mikiš undanfarin įr įn žess aš gjaldeyrisvarasjóšur Sešlabankans hafi aukist aš sama skapi.
  3. Sešlabankinn lękkaši bindiskyldu bankanna um 50% įriš 2003 og stušlaši žannig aš auknum śtlįnum žeirra į ženslutķmum.  Žetta hafši m.a. ķ för meš sér aš peningamagn ķ umferš jókst mjög mikiš į stuttum tķma og jafnframt myndašist mikill lausafjįrmassi innan bankanna.
  4. Lękkun įhęttustušuls vešlįna ķ eiginfjįrkröfu fjįrmįlafyrirtękja gat ekki endalaust stušlaš aš nęr ótakmörkušum ašgangi aš ódżru lįnsfé.

Mig langar aš skoša žessi atriši nįnar, en ķ öfugri röš:

4. Lękkun įhęttustušuls (Ég hef fjallaš um žetta įšur, en fyrir žį sem ekki hafa lesiš žau skrif, žį er hér mikiš einfölduš śtgįfa.):  Žetta er žaš sem er kennt viš Basel II innan fjįrmįlageirans og į rót sķna hjį Bank of international settlements ķ Basel ķ Sviss (banka sešlabankanna).  Įhęttustušullinn segir til um hvort bankar fįi afslįtt af kröfunni um 8% eigiš fé vegna śtlįna, ž.e. bak viš hverjar 100 kr. ķ śtlįn žurfa aš vera 8 kr. ķ eigiš fé, nema įhęttustušullinn segi annaš.  Įšur en Basel II kom til, žį var 50% afslįttur į eiginfjįrkröfunni ef fasteignavešlįn var į 1. vešrétti, en annars var enginn afslįttur.  Basel II kvaš į um aš öll fasteignavešlįn fengju 50% afslįtt.  Žaš mį žvķ ķ raun segja aš śtlįnageta banka hafi tvöfaldast į einni nóttu.  Hér į landi varš žetta fyrst ķ staš til žess aš śtlįn banka til fyrirtękja jukust, en žaš leiš rśmlega įr žar til hśsnęšislįnasprengingin varš.  Afslįtturinn var svo aukinn ķ 65% ķ mars į sķšasta įri. 

Žaš var lķklegast löngu tķmabęrt aš endurskoša śtlįnaįhęttu vegna fasteignavešlįna į efri vešréttum, sérstaklega žar sem stór hluti hśsnęšis į Vesturlöndum hafši mikiš vešrżmi og vanskil höfšu veriš mjög lķtil undanfarna įratugi.  Žetta lįnafyrirkomulag hafši myndaš įkvešiš jafnvęgi į fasteignamarkaši.  Hér į landi var žetta jafnvęgi aš mestu rķkisstżrt ķ gegnum hįmarkslįn Ķbśšalįnasjóšs, en ķ flestum nįgrannalöndum okkar sį "markašurinn" um aš višhalda jafnvęginu m.a. ķ gegnum įhęttu- og śtlįnastżringu bankakerfisins.  Basel II raskaši žessu jafnvęgi, žar sem skyndilega baušst fasteignaeigendum og fasteignakaupendum mun meira lįnsfé til fjįrfestinga ķ hśsnęši, žar sem lįn į efri vešréttum bįru sömu įhęttu ķ įhęttuśtreikningum bankanna og lįn į fyrsta vešrétti.  Žessi breyting gat ekki annaš en leitt til hęrra fasteignaveršs.  Betri ašgangur aš lįnsfé gat ekki annaš en haft ķ för meš sér stóraukna eftirspurn eftir ķbśšarhśsnęši mešan frambošiš stóš nokkurn veginn ķ staš.  (Žaš er lķklega réttar aš segja aš įrleg aukning eftirspurnar tók skyndilega stökk, mešan įrleg aukning frambošs hélst óbreytt.)  Svona įstand leišir alltaf af sér veršhękkun.  Sešlabankanum mįtti žvķ alveg vera ljóst aš viš innleišingu Basel II reglnanna myndi verš fasteigna hękka og žar sem žaš męlist ķ vķsitölu neysluveršs, žį var žaš sjįlfgefiš aš vķsitalan myndi hękka.  Hér var žvķ um fyrirséšan hlut aš ręša.  Žaš sem verra var, aš seinni lękkun įhęttustušulsins varš samhliša lękkun į matarskattinum og įt hękkun fasteignaveršs upp įhrif lękkunar matarveršs ķ vķsitölunni og gott betur.  Žetta geršist af tveimur įstęšum:  Ķ fyrsta lagi voru hin beinu įhrif į vķsitöluna, ž.e. hękkaš fasteignaverš męlist ķ vķsitölunni, og ķ öšru lagi óbeinu įhrifin, ž.e. hękkun vķsitölu hefur įhrif į veršbreytingar og žaš sem verra var, stżrivexti.

3. Lękkun bindiskyldu:  Sešlabankinn lękkaši bindiskyldu bankanna śr 4% ķ 2% įriš 2003.  Žetta var gert um svipaš leiti og fyrri lękkun įhęttustušulsins og varš til žess aš bankarnir höfšu śr meira lįnsfé aš spila.  Žaš mįtti gera rįš fyrir aš bankarnir myndu nota peningana til śtlįna og žar meš auka peningamagn ķ umferš.  Žaš er alžekkt hagfręšikenning aš aukiš peningamagn ķ umferš eykur ženslu og žar meš veršbólgu.  Afleišing lękkunar bindiskyldunnar var žvķ fyrirséš sem aukin veršbólga.  Raunar mį lesa um žetta ķ sérefni KB banka um efnahagsmįl frį 28. maķ 2004.  Žar er varšaš viš žvķ aš aukiš peningamagn leiš af sér uppsöfnun į drjśgum lausafjįrmassa ķ bankakerfinu og sķšan er sagt ,,žó bendir margt til žess aš nśverandi lausafjįrstaša sé mun hęrri en geti stašist til lengdar."  Og sķšar segir:  ,,Flest bendir žvķ til žess aš gömul lögmįl séu enn ķ gildi og hętta fylgi auknu peningamagni:  Ķ fyrsta lagi getur mikill lausafjįrmassi skapaš hęttu į eignabólu.  Ķ öšru lagi getur lausaféš beinst inn į vörumarkašina og valdiš almennri veršbólgu.  Ķ žrišja lagi getur lausafjįreftirspurn leišst śr landi bęši meš fjįrmagnsflęši vegna erlendra veršbréfakaupa eša višskiptahalla vegna aukins innflutnings, sem gęti veikt gengi krónunnar.  Raunar gęti allt žrennt gerst į sama tķma og žannig vegiš aš fjįrmįlastöšugleika ķ landinu."  Žarna er varaš viš žremur ólķkum afleišingum af lękkun bindiskyldunnar og kaldhęšnin er aš allt žetta ręttist.  En greiningardeildin var ekki hętt. "..en mestu hęttumerkin eru til stašar į fasteignamarkaši en aukiš framboš af nżbyggingum hlżtur aš metta eftirspurnina fyrr eša sķšar...Ljóst er aš žörf er į peningalegu ašhaldi.."

Lękkun bindiskyldunnar įriš 2003 hafši žaš lķka ķ för meš sér aš svo kallašur peningamargfaldari stękkaši, en hann lżsir žvķ hve oft sama krónan veltur ķ gegnum bankann ķ formi innlįna og śtlįna, žar til aš aš bindiskylda og eiginfjįrhlutfall stoppa hringrįsina.  Stękkun peningamargfaldarans var enn ein vķsbending um aš skyndilega gęti oršiš žurrš į lausafé, žar sem  innlįn višskiptavina eru oft til skemmri tķma en śtlįnin.  Vissulega var lękkun bindiskyldunnar samkeppnislegt atriši fyrir ķslensku bankana, en hśn var gerš įn hlišarrįšstafana og žvķ var fyrirséš aš afleišingarnar yršu hękkaš fasteignaverš og aukin veršbólga.  Önnur hlišarįhrif uršu žau aš grunnfé Sešlabankans minnkaši sem hlutfall af veltufé bankanna.  Aftur er žetta sterk vķsbending um skerta getu Sešlabankans til aš hlaupa undir bagga gefi į bįtinn.

2. Gjaldeyrisvarasjóšurinn:  Gjaldeyrisvarasjóšur hefur tilteknu hlutverki aš gegna.  Gjaldeyriskaup Sešlabankans af bönkunum er raun žaš sama og peningaprentun.  Bankarnir afhenda Sešlabankanum gjaldeyri en fį ķ stašinn krónur sem notašar eru til śtlįna eša til aš kaupa gjaldeyri af erlendum fjįrfestum.  Į framkvęmdatķma Kįrahnjśkavirkjunar og įlversframkvęmda fyrir austan og į Grundartanga flęddi óhemju mikill gjaldeyrir inn ķ landiš.  Žaš var žvķ naušsynlegt fyrir Sešlabankann aš bregšast viš žvķ meš žvķ aš auka gjaldeyrisforšann sinn og skapa sér žannig ,,svigrśm til žess aš bregšast viš ef eitthvaš ósamręmi skapast ķ gjaldeyrisvišskiptum til og frį landinu.  Aukinheldur kann lįgur gjaldeyrisvarasjóšur mögulega aš hafa įhrif į lįnshęfiseinkunn Ķslands erlendis", eins og segir ķ sérefni greiningardeildar KB banka.  Žaš er vitaš aš Sešlabankinn jók ekki gjaldeyrisforša sinn ķ hlutfall viš vöxt bankanna og žvķ er hér aftur um fyrirséšar afleišingar aš ręša.  Į sama hįtt mį segja aš bankarnir hafi skekkt stöšu sķna meš žvķ aš sękja lausafé meš lįntökum ķ stašinn fyrir aš örva innlįn.  Innlįn eru almennt mun ódżrar "lįnsfé", en lįntökur į millibankavöxtum.  Eingöngu Landsbankinn fór žį leiš aš sękja lausafé ķ gegnum innlįnsreikninga, enda hefur hann komiš betur śt en ašrir bankar ķ kreppu undanfarinna mįnaša.

1. Hįir stżrivextir, vaxtaskiptasamningar og Jöklabréf:   Į žeim tķma sem Sešlabankinn fór aš nota veršbólgumarkmiš til aš hafa stjórn į peningamįlum, žį voru stżrivextir frekar hįir eša 11,5%.  Žeir fóru sķšan hratt lękkandi fram til 2003 aš žeir fóru lęgst ķ rśmlega 5%.  Um žaš leiti fór af staš ferli sem endaši meš kollsteypunni į fyrsta įrsfjóršungi žessa įrs.  Žaš fyrsta sem geršist er aš gengiš var frį samningum um įlvers- og virkjanaframkvęmdir.  Ljóst var aš žessar framkvęmdir hefšu ķ för meš sér mikiš innstreymi gjaldeyris, žó svo aš reyndin sżndi aš stór hluti rynni beint aftur śr landi.  Viš žetta styrktist krónan.  Žar sem Sešlabankinn óttašist ženslu, žį hóf hann aš hękka stżrivexti.  Žetta tvennt hóf aš laša erlenda fjįrfesta/spįkaupmenn aš ķslenska markašnum, žar sem žeir sįu fram į aš geta nįš ķ ódżrt fjįrmagn meš žvķ aš gefa śt skuldabréf ķ ķslenskum krónum, skipta krónunum yfir ķ ódżran gjaldeyri og vešja sķšan į aš krónan gęfi eftir įšur en kęmi aš gjalddaga skuldabréfanna.  Jöklabréfin uršu til og vaxtaskiptasamningar meš ķslensku krónuna hófust ķ verulegu męli.  Sešlabankinn żtti svo ennžį frekar undir žessa žróun meš frekari hękkun stżrivaxta, sem styrkti krónuna, sem fjölgaši Jöklabréfum, sem fjölgaši vaxtaskiptasamningum, sem styrkti krónuna, sem varš til žess aš Sešlabankinn hękkaši stżrivextir, sem fjölgaši Jöklabréfum, o.s.frv.  Allt žetta leiddi til ójafnvęgis milli innflutnings og śtflutnings og fjįrfestingar erlendis uršu ódżrari en įšur.  Žaš var žvķ fyrirsjįanlegt aš žaš kęmi aš umtalsveršri lękkun krónunnar, spurningin var bara hvenęr, hve hratt og hve mikil lękkunin yrši.

Bśast mįtti viš hinu ,,ófyrirséša" 

Ef žessi fjögur atriši eru tekin saman, žį kemur ķ ljós, aš bśast mįtti viš mikilli veršbólgu, hröšum samdrętti og mikilli lękkun krónunnar bara śt af hinum "ófyrirséšu" atvikum sem efnahagsstjórnun sķšustu įra ein og sér var völd af.  Žaš sem meira er aš žessi "ófyrirséšu" atvik voru allt atriši sem varaš hafši veriš viš af m.a. greiningardeild KB banka (nś Kaupžing) bęši įriš 2003 og 2004.  Vissulega blandast fleiri "ófyrirséš" atvik inn ķ mįliš, eins og hrun hśsnęšismarkašarins ķ Bandarķkjunum vegna undirmįlslįnakreppunnar og atlaga spįkaupmanna į ķslenska hagkerfiš. 

Um undirmįlslįnin er žaš eitt aš segja, aš sé saga žessara lįna skošuš 12 įr aftur ķ tķmann, žį er meš ólķkindum aš menn hafi gleypt viš žessum fjįrmįlavafningum.  Sagan segir aš vanskil į žessum lįnum hafa alltaf veriš mikil. Vandamįliš var kannski aš umfang lįnanna var frekar takmarkaš fram til 2003 og žess vegna vógu žessi vanskil ekki žungt.  Žrįtt fyrir žaš var gengiš aš veši aš lįgmarki 700 žśsund sinnum į įri įrin 2000 og 2001 og tęplega 1 milljón sinnum į įri nęstu žrjś įr į eftir.  Ķ helming tilfella endušu slķk mįl meš uppboši.  Hér var žvķ um tifandi tķmasprengju aš ręša og er alveg ótrślegt aš virtar fjįrmįlastofnanir um allan heim hafi lįtiš draga sig inn ķ žessa gjörninga.  Aš žetta hafi veriš "ófyrirséš" er meš öllu rangt, en vissulega gįtu hvorki Sešlabanki eša rķkisstjórn Ķslands gert eitthvaš ķ mįlinu. 

Nś varšandi atlögu spįkaupmanna, žį hafši Sešlabankinn undirbśiš jaršveginn vel fyrir žessa atlögu meš žvķ aš sinna ekki žeirri sjįlfsögšu skyldu sinni aš efla gjaldeyrisforša žjóšarinnar samhliša žvķ aš żta undir spįkaupmennsku meš žvķ aš halda vaxtamuni milli Ķslands og nįgrannalanda žaš miklum aš žaš ępti į spįkaupmennsku meš vaxtaskiptasamninga og Jöklabréf.  Žaš voru sett upp ljósaskilti um allt sem auglżstu tękifęrin.  Žaš var sķšan į mörkum žess aš vera glępsamleg vanręksla, aš hafa ekki nżtt sterka stöšu krónunnar til aš efla gjaldeyrisforša žjóšarinnar.  (1,5 milljaršar evra hefšu kostaš um 111 milljarša króna ķ įrsbyrjun 2006, en kosta ķ dag nįlęgt 170 milljöršum, en fyrir žį tölu hefši mįtt fį 2,3 milljarša evra ķ įrsbyrjun 2006.)  Fyrir utan aš slķkt inngrip Sešlabanka og rķkisvaldsins hefši lķklegast komiš ķ veg fyrir žį ótrślegu styrkingu krónunnar sem varš į žeim tima.

Hvernig sem į žetta er litiš var ekkert af žessu ófyrirséš og žaš sem meira var, žaš hefši svo aušveldlega mįtt koma ķ veg fyrir ansi margt af žessu.  Žaš sem verra er, aš allt of margt af žessu var sjįlfskapaš.  Žaš merkilega viš žetta var aš ķ einni ašgeršinni hękkaši Sešlabankinn stżrivexti til aš nį nišur veršbólgu og koma ķ veg fyrir ženslu og ķ hinni reyndu menn aš auka samkeppnishęfni bankanna meš lękkun bindiskyldu og innleišingu Basel II reglnanna, en hvoru tveggja var veršbólgu- og žensluhvetjandi.  Žaš var eins og hęgri höndin vissi ekki hvaš sś vinstri ašhafšist.  Mešan önnur reyndi aš slökkva bįliš, helti hin olķu į eldinn.  Sérstaklega žarf aš setja spurningarmerki viš žaš, aš įhęttustušull eiginfjįrkrafna hafi veriš lękkašur ķ mars į sķšasta įri į žeim tķma sem nokkuš jafnvęgi var aš komast į og veršbólga aš lękka.

Ég hef eingöngu beint spjótum mķnum aš Sešlabankanum og rķkisstjórn, en hlutur višskiptabankanna žriggja er ekki sķšur mikilvęgur.  Ja, ég segi "višskiptabankanna".  Žaš er raunar į mörkunum aš hęgt sé aš kalla žį višskiptabanka, žar sem fjįrfestingabankastarfsemi žeirra er oršin mjög stórhluti starfsemi žeirra.  Slķk breyting į rekstri bankanna kallar į aš bankarnir auki sjįlfir viš varasjóši sķna og tryggingar įn aškomu Sešlabankans.  Lķta mį į Icesave og KaupthingEdge innlįnsreikningana ķ Bretlandi sem tilraun til slķkra ašgerša, en betur mį ef duga skal.  Hafa skal žó ķ huga aš Sešlabankinn (og Fjįrmįlaeftirlitiš) setja leikreglurnar sem bönkunum ber aš fara eftir.  Ef reglurnar eru rśmar, óljósar eša rangar, žį liggur įbyrgšin į žvķ hjį Sešlabankanum (og Fjįrmįlaeftirliti).  Aušvitaš mį segja, aš bankarnir hafi įtt aš vita betur, en ķ žeirri miklu samkeppni sem er į alžjóšlegum fjįrmįlamarkaši, žį nżta menn sér allar smugur til aš koma įr sinni betur fyrir borš.


Lękkun vegna hugsanlega-ólķklega-kannski

Žetta er nś meš kjįnalegri rökstušningi sem ég hef séš.  Hugsanlegir erfišleikar ef svo ólķklega vildi til aš eitthvaš ófyrirséš kęmi upp.  Žaš er reynt aš draga fram eins marga fyrirvara og hęgt er en samt eru žeir notašir til aš réttlęta breytingu.  Til aš kóróna allt er śtlitiš sagt stöšugt.  Ég held aš Moody's sé dottiš inn ķ einhverja mešvirkni og treysti sér ekki til aš tala hreint śt.  Ég veit ekki hvort fyrirtękiš žori ekki aš segja aš allt sé ķ steik hérna af hęttu viš aš žaš verši sjįlfsuppfyllandi spįdómur eša aš segja aš allt sé į góšri leiš vegna žess aš žaš sé of mikil breyting frį sķšasta mati.  Ég held aš ķslenska žjóšin eigi žaš nś alveg inni hjį Moody's og öšrum matsfyrirtękjum aš menn tali hreint śt.

Annars er bara til ein lausn į žessu og hśn er aš ķslenska rķkiš leiti eftir erlendu lįni og sżni annaš hvort fram į aš žaš eigi ekki ķ vandręšum meš aš fį slķkt lįn (sem mér finnst lķklegast) eša stašfesti aš žaš eigi ķ erfišleikum meš aš fį slķkt lįn og noti žį reynslu til aš taka til ķ eigin ranni.  Ef Hafnarfjaršarbęr, eitt skuldugasta sveitarfélag landsins, gat fengiš lįn meš 70 punktaįlagi, žį hef ég fulla trś į žvķ aš ķslenska rķkiš (sem skuldar įlķka mikiš og Hafnarfjaršarbęr) fįi stórt lįn meš lįgu įlagi.  Sķšan mį ekki gleyma žvķ aš ķslensku bankarnir eru vel fjįrmagnašir um žessar mundir, žannig aš skammtķma žörf žeirra fyrir fjįrmagn er lķtil sem engin.  Samkvęmt Moody's er śtlitiš svo stöšugt sem segir aš framtķšarhorfur er hvorki jįkvęšar né neikvęšar og žvķ litlar lķkur į ,,ólķklegum ófyrirséšum erfišleikum".

Annars geta allir lent ķ vandręšum, ef einhverjir "ólķklegir ófyrirséšir" erfišleikar henda viškomandi.  Spyrjiš bara Bear Sterns og ekki tók lįnshęfismat žeirra neina dżfu įšur en žau ósköp dundu yfir.


mbl.is Moody's lękkar lįnshęfiseinkunn ķslenska rķkisins
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Eišur Smįri meš tilboš frį frönsku liši

Samkvęmt slśšri į vefsķšunni tribalfootball.com hefur Eišur Smįri Gušjohnsen fengiš tilboš frį frönsku liši.  Fréttin er höfš eftir DiarioSport, sem segir Eiš Smįra įnęgšan meš tilbošiš, en mun ekki taka žvķ fyrr en hann hefur rętt viš forrįšamenn Barcelona.


Gengisvķsitalan aldrei hęrri ķ lok dags

Krónan nįši nżrri lęgš ķ dag.  Gengisvķsitalan endaši ķ 158,90 stigum.  Fyrra met, 157,3 stig, var frį žvķ 14. mars į žessu įri.  Žetta er auk žess lęgsta gengi krónunnar aš minnsta kosti frį žvķ aš nśllin tvö voru klippt af krónunni fyrir tępum žremur įratugum.

Spurningin er hvernig stašan veršur eftir helgi.  Munum viš sjį gengisvķsitöluna rjśfa 160 stiga mśrinn į žrišjudag (markašir lokašir į mįnudag annan ķ hvķtasunnu) og jafnvel 170 stiga mśrinn sķšar ķ mįnušinum?  Ég vona aš žróunin verši frekar ķ hina įttina, en ķ augnablikinu er śtlitiš ekki gott.  Žetta eykur auk žess lķkurnar į žvķ aš veršbólga ķ maķ verši svipuš veršbólgunni ķ aprķl og 12 mįnašaveršbólga verši žį jafnvel ķ kringum 14%, ef ekki meiri.  Ętli Geir og Davķš sofi vęrt yfir žessari žróun?


mbl.is Krónan veiktist ķ dag um 1,86%
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hagspį greiningardeildar Kaupžings

Hśn er įhugaverš lesning Hagspį greiningardeildar Kaupžings fyrir 2008 til 2010 sem kom śt ķ dag.  Helstu įlyktanir eru:

  • Trśveršugleiki er ekki helsta vandamįl Sešlabankans
  • Bankana vantar erlendan lįnveitanda til žrautavara
  • Veršbólgan mun fara ķ 13,5% og męlast yfir 12% til įramóta
  • Stżrivextir munu lękka hratt į nęsta įri
  • Jafnvęgisgildi gengisvķsitölu krónunnar er ķ kringum 130, en žaš nęst ekki strax
  • Tękifęri eru ķ lengri flokkum skuldabréfa
  • Samdrįttur veriš į žessu įri og nęsta
  • Višskiptajöfnušur snżst śr halli ķ afgang vegna veikrar stöšu krónunnar

Margt af žessu viršist augljóst eša óhjįkvęmilegt og aušvelt aš skżra śt, en annaš vefst ašeins fyrir greiningardeildinni aš koma frį sér.  Žį sérstaklega fyrsta atrišiš um trśveršugleika Sešlabankans.  Ekki er laust viš aš mašur fįi žaš į tilfinninguna aš greiningardeildin sé aš fara fķnt ķ žaš aš setja ofan ķ viš Sešlabankann.

Žaš er einkennilegt oršaval aš segja vandamįl Sešlabankans ekki vera skort į trśveršugleika og segja svo ķ nęstu setningu aš ekki sé hęgt aš įvinna sér trśveršugleika meš žvķ aš halda hįum stżrivöxtum of lengi.  Mér finnst sem greiningardeildin sé aš freista žess aš fela gagnrżni sķna ķ einhverjum rósavendi.  Žaš er greinilega mat deildarinnar aš Sešlabankinn hafi gert mikil mistök meš sķšustu tveimur stżrivaxtahękkunum og žar hafi bankinn glataš trśveršugleika meš of mikilli hörku en ekki višhaldiš eša įunniš sér trśveršugleika.  Bara svo vitnaš sé oršrétt ķ Hagspįna:

Nišurstašan er žvķ sś aš ef žaš er įętlun Sešlabankans aš įvinna sér trśveršugleika meš žvķ aš dżpka yfirvofandi nišursveiflu – s.s. meš žvķ aš lękka stżrivexti of seint – er žaš aš öllum lķkindum mikill kostnašur til lķtils. Vandamįlin viš framfylgd peningamįlastefnu hérlendis mį ekki rekja nema aš hluta til skorts į trśveršugleika og hverfa ekki žrįtt fyrir aš trśveršugleiki sé unnin inn meš blóši, svita og gjaldžrotum. Žaš sem meira er – meš žvķ aš beita stżrivöxtum meš of óvęgnum hętti ofan ķ fjįrmįlakreppu er tekin grķšarleg įhętta varšandi fjįrmįlastöšugleika.

Aušvitaš mį tślka žetta sem varnašarorš um žaš sem er framundan, en ég fę ekki betur séš en aš veriš sé aš gagnrżna višbrögš Sešlabankans sķšustu tvo mįnuši.

Um eitt atriši verš ég aš vera ósammįla greiningardeildinni.  Deildin telur vandamįl bankanna ekki vera ķmyndarvanda.  Žessu er ég alveg ósammįla. Aušvitaš er vandi bankanna aš miklu leiti ķmyndarvandi.  Viš megum ekki rugla saman ķmynd fólks af fyrirtęki og raunverulegri stöšu žess.  Hvaš varšar bankana, žį varš til sś ķmynd aš hratt vęri unniš og įhęttusękni vęri mikil.  Innan žeirra vęri mikill vöxtur og landvinningar um allan heim.  Kjarni yfirstjórnar vęri ungt fólk meš frjóar, en jafnframt lķtt reyndar hugmyndir.  Bankarnir żttu undir žessa ķmynd, vegna žess aš hśn hentaši žeim uppgangstķmum sem fylgdu ódżra lįnsfénu frį 2003 til 2006.  Žaš er žessi ķmynd sem er aš verša žeim sem fjötur um fót.

Tvisvar į stuttum tķma hafa komiš upp efasemdir erlendis frį um styrk og traust bankanna ķ ljósi žeirrar ķmyndar sem žeir höfšu skapaš sér.  Hvort žessi ķmynd er jįkvęš eša neikvęš fer eftir žvķ hver er spuršur og hversu vel bönkunum hefur tekist aš koma til skila upplżsingum um rekstur sinn og hvort žeir, sem upplżsingunum er beint aš, telji žęr vera trśveršugar og fullnęgjandi.  Ķ žessu felst ķmyndarvandi ķslensku bankanna. 

Ég segi bara, ef ķslensku bankarnir ęttu ekki ķ ķmyndarvanda, žį
  • hefši skuldatryggingarįlag (e. credit spread) žeirra ekki rokkiš upp śr öllu valdi;
  • hefšu žeir ekki lent ķ lįnalokun (e. credit crunch);
  • vęru žeir ekki endalaus uppspretta neikvęšra vangaveltna hjį erlendum greinendum og ķ erlendum og innlendum fjölmišlum;
  • sętu žeir ekki undir endurtekinni gagnrżni fjįrfesta um skort į upplżsingu;
  • vęru matsfyrirtękin ekki aš lękka lįnshęfishorfur ķslensk rķkisins vegna hęttu į vanda hjį bönkunum;
  • vęru lįnshęfieinkunnir žeirra og einkunnir um fjįrhagslegan styrk ekki jafn neikvęšar hjį matsfyrirtękjunum og raun ber vitni.

Žaš skal aftur tekiš skżrt fram, aš žessi ķmyndarvandi žarf ekkert aš hafa meš rekstrarlega stöšu bankanna aš gera, a.m.k. ef ķmyndarvandinn varir stutt.  Langvarandi ķmyndarvandi getur aftur  leitt til verulegs rekstrarvanda.  Žaš hlżtur žvķ aš vera forgangsmįl hjį bönkunum aš skapa sér trausta og jįkvęša ķmynd sem byggir į traustum og aršsömu rekstri.  Ég verš aš višurkenna aš ķmynd žeirra beiš hnekki hjį mér viš birtingu uppgjöra fyrir 1. įrsfjóršung, žegar ég sį aš žeir högnušust um 130 milljarša į spįkaupmennsku meš ķslensku krónuna. Hve mikiš žessi spįkaupmennska spilaši inn ķ 20% fall hennar į nokkrum dögum, er ómögulegt aš segja, en ekki var hśn įhrifalaus.  Žaš mį heldur ekki śtiloka aš žessi uppgjör auki į ķmyndarvandann, žar sem žrįtt fyrir góšan hagnaš, žį var grunnur hagnašarins ekki traustur.  Ķmynd bankanna hefur einnig bešiš hnekki hjį mér viš žaš aš lokaš hefur veriš aš mestu fyrir allt sem heitir lįn į skikkanlegum kjörum.  Žetta gęti skašaš bankana meira til langframa, žar sem leiša mį aš žvķ lķkur aš svona įstand aušveldi aškomu erlendra banka aš ķslenska markašnum ķ framtķšinni.  Nema bankarnir treysti, eins og stjórnmįlamennirnir, į hinn ótrślega hęfileika žjóšarinnar aš gleyma öllu sem į undan er gengiš į ótrślega stuttum tķma.


Allt er til tjóns

Į vef Višskiptablašsins mį lesa žaš įlit Paul Rawlins sérfręšings hjį Fitch Ratings matsfyrirtękinu, aš erlend lįntaka rķkissjóšs eša Sešlabanka upp į 5 - 10 milljarša evra gęti haft veruleg neikvęš įhrif į lįnshęfismat ķslenska rķkisins.  Žaš er svo sem alveg rétt aš taka lįns af svona stęršargrįšu ętti almennt aš hafa neikvęš įhrif, en ķ žessu tilfelli žarf žaš ekki aš gerast.  Įstęšan fyrir žvķ er einföld.  Žaš er veriš aš taka lįniš til aš byggja upp varasjóš og žessi varasjóšur veršur vafalaust įvaxtašur į eins öruggan hįtt og hęgt er.  Mun slķk įvöxtun vega aš miklu eša öllu leiti upp įrlegan kostnaš af lįninu og hafa žvķ lķtil įhrif į afkomu rķkissjóšs.  Žaš er ekki eins og veriš sé aš taka lįn til aš setja ķ óafturkręfar framkvęmdir, til aš fjįrmagna rekstur eša brśa fjįrlagagat.  Annaš sem skiptir mįli ķ žessu samhengi er aš ķslenska rķkiš er aš öšru leiti ekki ķ neinu męli į lįnamörkušum og er almennt ekki aš taka "rekstrarlįn".

Hin hlišin į žessu er, aš matsfyrirtękin hafa žegar breytt lįnshęfismati ķslenska rķkisins ķ neikvęšar horfur, vegna žess aš žau telja miklar lķkur į aš rķkiš taki svona lįn.  Žaš er einkennileg staša sem rķkiš er komiš ķ, horfum var breytt ķ neikvęšar vegna žess aš rķkiš žarf kannski aš taka lįn (sem matsfyrirtękin hreinlega krefjast aš rķkiš geri til aš auka traustiš į bönkunum) og svo į aš gera žęr ennžį neikvęšari žegar lįniš er tekiš (til žess aš auka traustiš į bönkunum).  Mér finnst žetta vera nokkuš vonlaus staša, ef allt sem ķslendka rķkiš gerir eša gerir ekki hefur neikvęš įhrif į lįnshęfismat žess.

Eitt ķ višbót.  Fitch breytti horfum į lįnshęfismatinu ķ neikvęšar fyrir nokkrum vikum, enda var skuldatryggingaįlag rķkisins og bankanna mjög hįtt į žeim tķma.  Nś hefur žetta įlag lękkaš um einhver 80%, sem gerir žaš m.a. af verkum aš bęši rķki og bönkum bjóšast lįnsfé į skikkanlegum kjörum į opnum markaši.  Mašur hefši nś haldiš aš slķk breyting ętti aš hafa įhrif į mat Fitch į horfur į lįnshęfismati ķslenska rķkisins, žvķ ef mig brestur ekki minni, žį voru žaš m.a. ein helstu rök matsfyrirtękjanna fyrir žessum neikvęšu horfum, aš vegna hįs skuldatryggingarįlags gęti žaš reynst rķkinu erfitt aš fį slķkt lįn yfir höfuš.  En kannski er žetta bara eins og meš olķuna, aš žaš er sama hvaš gerist, žaš er allt hęgt aš finna eitthvaš neikvętt viš žaš og žess vegna er alltaf įstęša til aš hękka.  Mér finnst spįmenn treysta allt of mikiš į gullfiskaminni žeirra sem spįmennskan žeirra nęr til.


Slóvakar fyrstir til aš kasta krónunni

Ef svo fer aš Slóvakķa tekur upp evru žann 1. janśar 2009, žį veršur žaš fyrsta landiš til aš lįta mynteininguna krónu vķkja fyrir evrunni.  Kannski er žetta fordęmiš sem ašrir munu fylgja en lķklegt er tališ aš Danir kasti krónunni innan tķšar, Tékkar geta ekki veriš eftirbįtar fręnda sinna og systkina ķ Slóvakķu, Eistar geta nś varla haft mikla trś į sinni mynt og munu nota fyrsta tękifęri sem gefst til aš taka upp evru, en lķklegast er lengra ķ aš Svķar gefi krónuna frį sér.  Bśast mį viš žvķ aš įkvöršun Dana hafi įhrif į Svķa.  Žį eru bara ótalin tvö lönd meš krónur:  Noregur meš olķukrónu og Ķsland meš jó-jó krónu.  Žaš sér hver sem vill aš jó-jó krónan er ekki nógu traustur gjaldmišill.
mbl.is Slóvakķa fęr ašild aš evru-svęšinu 2009
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (28.3.): 7
  • Sl. sólarhring: 7
  • Sl. viku: 52
  • Frį upphafi: 1673472

Annaš

  • Innlit ķ dag: 6
  • Innlit sl. viku: 43
  • Gestir ķ dag: 6
  • IP-tölur ķ dag: 6

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Mars 2023
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband