Leita frttum mbl.is

Bloggfrslur mnaarins, janar 2012

Keypt lit ea af viringu fyrir frunum?

g get ekki anna en velt fyrir mr hvort komin s upp sams konar samband milli srfringa innan hsklasamflagsins og "hinna snertanlegu" hr landi og lst var myndinni Inside job a hafi myndast milli "srfringa" bandarskum hsklum og fjrmlakerfisins. stan fyrir essum vangaveltum mnum eru fimm frttir sem birst hafa nlega, ar sem mlsmetandi menn innan lagadeildar H hafa tj sig um mlsvarnir "hinna snertanlegu".

eir eru svo sem ekki einir um a tj sig um ml, sem snerta "hinna snertanlegu" ennan htt. Margir mlsmetandi lgfringar (sjlfsttt starfandi lgmenn) hafa lka treka tj sig um ml, ar sem oftar en ekki hefur veri haldi uppi nokku skeleggri mlsvrn fyrir sem settu jflagi hliina, .e. sem g hef hr kalla hina snertanlegu. N hef g ekki hugmynd um hvort eitthva af essum greinum, umsgnum ea vitlum hafi veri kostu, en mig grunar a einhverjum tilfellum s svo. A.m.k. halda menn allt of mrgum tilfellum hika fram gagnrni sinni og mlflutningi, svo a Hstirttur hafi komist a gagnstri niurstu. (Ekki a Hstirttur s skeikull.)

Vandinn er a vita hvenr vikomandi tjir sig eingngu af viringu fyrir lgunum og hvenr vikomandi hefur veri greitt fyrir a s frjum tortryggni (sem vissulega getur veri af viringu fyrir lgunum). etta er srstaklega mikilvgt varandi frimannasamflagi. Raunar finnst mr a frimannasamflagi eigi a ba me snar vangaveltur ar til elilegar, frilegar rannsknir hafa fari fram og setja r san fram me vieigandi vsanir lg og rttarreglur. Sumir gera a af stakri pri, en arir hlaupa til og hafa uppi rkstuddan mlflutning liggur vi "af v bara" (og er g ekki a vsa til eirra sem frttirnar fjlluu um). Hef g seti nokkra fundi, ar sem menn hafa tj fyrir allfrjlslega um hvernig eir halda a hlutirnir su og svo hefur Hstirttur komist a andstri niurstu. Finnst mr a hvorki faglegt n frilegt.

Ekki vri grunnur fyrir essum vangaveltum mnum, ef essir smu ailar vru a tj sig jfnum hndum um au ml sem snerta okkur almenning t fr eim rttarreglum sem ggnuust okkur. T.d. ef topparnir lgmannastttinni (og frimannasamflaginu) tju sig um vrslusviptingar, hrif dma Hstarttar samband kaupanda bifreiar og lnveitandans, afturvirkni vaxta samkvmt rna Pls lgunum og fleira eim dr. Vissulega hafa einhverjir gert a, en hefur ekkert fari milli mla a eir voru a tala um ml skjlstinga sinna. g hefi aftur huga a vita skoun, t.d., forseta lagadeildar H afturvirkni vaxtanna. Hvers vegna hefur maur sem er hans stu ekkert tj sig um slkt grundvallarml, .e. hvenr lggjafinn m setja afturvirk lg me yngjandi kvum fyrir almenning og hvenr ekki? Mr tti kaflega frlegt a vita hans skoun sem frimanns essu atrii.

Trverugleiki frimanna innan hsklasamflagsins er hsklunum mjg mikilvgur. Sumar stur eru kostaar, en a jafngildir ekki v a kostunarailinn eigi a f hagfelda umfjllun. Nei, kostunarailinn a f nkvmlega smu mehndlun af frimnnum hsklanna og hinir sem borga til eirra skttunum snum. S sem ltur a hafa hrif rannsknir snar og fristrf hver kostai rannsknina, er ekki lengur frimaur. Hann er leigulii.

N er g ekki a vna menn innan hsklasamflagsins um a lta kaupa sig. Hitt er alveg ljst a launakjr innan a.m.k. Hskla slands gera menn hvorki feita n rka. eir hafa v rugglega teki a sr verkefni gegn greislu, ar sem er hreint og beint veri a greia fyrir nafni. essu vera menn a passa sig. egar eir eru a tj sig sem frimenn, mega eir flagga hsklatitlum snum, en ess fyrir utan eru eir bara menn (og konur) me tiltekna menntun og reynslu. Stra mli er svo, a frimenn tj sig ekki um einstk ml, heldur um grundvallarspurningar frigreinar sinnar.

(g skrifai essa frslu a mestu um sustu helgi, en vildi ekki birta hana, nema hafa meira hndunum. N hefur komi ljs a bi Stefn Mr Stefnsson og Rbert Span u greislur fr tveimur af eim sem eir virtust verja t fr frunum. Er a kaflega heppileg staa svo ekki s meira sagt.)


Barttan um mikilvgasta gjaldmiilinn - Viskiptastri sem fir vita af

Eru "rsir" rkissji nokkurra Evrpulanda bara tilviljun? Var naugunarkran Dominique Strauss-Kahn (DSK) heppilegt atvik? Er tmasetning arabskavorsins ea taka vi ran bara eitthva hlaut a koma a lrislega elskandi heimi? Er hkkun heimsmarkasveri gulli og silfri bara afleiing stugleika fjrmlamarkai?

Ekkert heiminum er tilviljunum h egar kemur a aljaviskiptum ea aljafjrmlakerfinu. g, eins og fleiri, hef fylgst me v sem er a gerast ti heima af hliarlnunni hr slandi og veri a velta fyrir mr hinu strra samhengi. Hafandi fylgst me heimsmlunum hartnr fjra ratugi, veit g a a er oft anna orsakasamhengi milli hlutanna, en a sem liggur augum uppi. sasta pistli fjallai g um sjlfbrni fjrmla- og efnahagskerfis ja Vesturlndum. ar benti g a staa BNA er raun og veru orin brileg, .e. skuldasfnun alrkisstjrnarinnar er orin meiri en nokkurt rki gti staist ef leikreglurnar vru jafnar. En leikreglurnar eru ekki jafnar.

Bandarkin (BNA) hafa undanfarin 50 r ea svo haft eitt fram yfir arar jir heims. Stjrnvld ar geta prenta USD og gera a tpilega. Hvers vegna hefur etta veri mikilvgt? J, vegna ess a USD er gjaldgengur nnast alls staar heiminum. Eingngu rf rki hafa ekki tali USD gjaldgengan, s.s. Kba, Norur-Krea og san er ran a frast yfir a stig. tli a s tilviljun a etta eru taldir httulegustu vinir vestrnna rkja (lesist BNA)?

heiminum hverjum tma er alls konar valdabartta. S sem hefur lklegast mest hrif essi misserin er barttan um hvaa mynt er aljamyntin, .e. s sem notu er mest heimsviskiptum. mnum huga er vandi evrusvisins angi af eirri barttu, sama vi um arabskavori, naugunarkran DSK, spennan milli BNA og rans, hkkunin heimsmarkasveri gmlmum og uppkaup Knverja landi og fyrirtkjum t um allan heim. Hljmar eins og g s gjrsamlega binn a tapa v, en svo er ekki.

Hva gerist ef USD fellur af stalli sem mynt aljlegra viskipta? Lklegast er a Bandarkin veri gjaldrota. stan er einfld. urfi Bandarkjamenn a kaupa erlenda gjaldmila til a eiga viskiptum yfir landamri, mun dollarinn hrynja me tilheyrandi averblgu landinu. munu stjrnvld BNA ekki lengur geta prenta sig t r fjrlagahallanum n ess a a bitni verblgu innanlands. munu bandarsk fyrirtki ekki lengur geta nota peningana sem stjrnvld prentuu til a eiga viskipti yfir landamri. v til vibtar munu stjrnvld ekki lengur geta selt skuldir snar um allar jarir, ar sem nnur lnd munu ekki lengur vilja USD sem greislu fyrir vxtum og afborgunum. ess vegna er a sem er a gerast efnahagslfi heimsins dag rvntingafull tilraun BNA til a halda stu USD sem hinnar aljlegu myntar og egar menn lta etta eim augum, er auveldara a tengja saman punktana.

Skoum a sem g nefndi a ofan:

  1. standi evrusvinu: Me v a grafa undan evrunni, er veri a koma veg fyrir a evran geti komi stainn fyrir USD aljaviskiptum. Evran fkk a styrkjast allt ar til a hn fr a vera of berandi viskiptum landa milli. Evrusvi er strsti viskiptamarkaur heimi, me meiri veltu en nokkur annar. egar mrg lnd eru me sama gjaldmiil, urfa au ekki a nota USD viskiptum sn milli. a dr r mikilvgi USD og gnai stu hans. Lausnin er a reyna a brjta upp evrusamstarfi. Skuldastaa margra evrurkja geri a a verkum, a auvelt var a finna fullt af "veikustu" hlekkjum. eir voru ekkert endilega svo veikir. T.d. eru skuldir BNA mun meiri sem hlutfall af tgjldum rkisins, en held g rugglegra allra evrurkjanna, .e. hvers fyrir sig. En evrurkin geta ekki prenta evrur og ess vegna hafa au ekki smu rri og BNA. au geta ekki svindla sr t r vandanum, heldur vera a taka snum mlum. g gti haldi svona fram, en g held a flk skilji hva g er a fara.
  2. Arabskavori: etta er kannski langstt, en samt ekki. Arabskavori snst yfirborinu um lri til handa flkinu, en trir v einhver virkilega, a a s mli? mnum huga snst arabskavori um yfirr yfir aulindunum, .e. oluaulindunum. Hvers vegna tli mtmlendur Srlandi hafi ekki n a steypa Assad af stli? Helsta stan er a eir f ekki erlendan stuning og a er lklegast vegna ess a eftir fu er a slgjast Srlandi. Uppreisnarflin Lbu fengu hins vegar NATO sr til stunings liggur vi ur en eir bu um nokkurn stuning. stan er einfld: Ola. En a er lka nnur sta: Gaddafi var httur a ganga takt, .e. hann var farinn a selja olu evrum! N ertu alveg a missa ig samsriskenningum, hugsa einhverjir, en hverjir ra llu sem eir vilja ra innan NATO? J, Bandarkjamenn og eir vilja gera allt sem er eirra valdi til a oluviskipti fari fram USD. En a var skipt um stjrnvld Egyptalandi. J, en var skipt um stjrnarfar? Sama vi um nokkur nnur lnd sem gengu gegn um arabska vori. Einum einvaldi var skipt t fyrir annan. Flk gtum Kair er fari a efast um a nokku hafi breyst og er elilegt a vi gerum a lka.
  3. Naugunarkran DSK: i veri a fyrirgefa, en g hef enga tr a um naugun hafi veri a ra heldur var spennt gildra og brin var DSK. Mli var a a urfti a koma DSK fr vldum hj Aljagjaldeyrissjnum. stuna m rekja til tillgu sem hann setti fram febrar 2011. Hn gekk t a rki notuu SDR (srstk drttarrttindi, sem er nokkurs konar mynt AGS) viskiptum sn milli. DSK hafi vst haft etta a srlegu hugamli um nokkurt skei og setti tillguna fram, sem sagt, febrar sasta ri. Hva liur 3 mnuir og var bi a hrekja hann fr vldum. Honum var haldi fngum nokkrar vikur, en san vatnai undan krunni og hn loks felld niur. Markmiinu hafi veri n: Honum var komi fr og lklegast verur ekki minnst br a SDR veri a aljlegri mynt.
  4. Spennan milli ran og BNA: Aftur er etta spurningin um hvaa mynt oluviskipti eiga sr sta og hver hefur yfirr yfir aulindunum. Segja m a um tv ml s a ra. Strsti kaupandi olu af ran eru Knverjar og BNA vilja gjarnan takmarka agang Knverja a olu. Hitt er a ran hefur veri a selja olu evrum! essu er san enn einn snningur. Olutflutningsrki vi Persafla samt rkjum Suur-Amerku hafa velt fyrir sr a ba til srstaka mynt (ea myntkrfu) fyrir oluviskipti. Menn innan OPEC hafa lengi horft til standsins BNA og ttast hrifin stu landa sinna, ef USD missir stu sna. Fyrir nokkrum rum breyttu eir kvrun verlagningar olu. annig hefur olaver reynd ekki veri mia vi USD, a s skr USD, nokkur r heldur er veri mia vi evrur og san breytt yfir USD egar kemur a viskiptum kauphllum. stan er hin grarlega prentun BNA stjrnvalda USD og dreifing eirra um heiminn. Er n svo komi a offrambo af dollurum aljamarkai er fari a mynda aljlega verblgu hrvrumarkai. Lkja m essu vi a stjrnvld einhvers rkis auki stugt peningamagn umfer n ess a raunvermti aukist nokku. Slkt leiir til verhkkunar.
  5. Hkkun veri gmlma (og hrvru): Hr er lklegast augljsasta dmi um vantr manna USD sem framtarmyntar aljaviskiptum. t um allan heim eru fjrfestar a kaupa gmlma strum stl. Ver kopar, silfri og gulli hefur hkka upp t llu valdi og eilti bakslag hafi komi seglin, m bast vi a mun meiri hkkanir su farvatninu. Kaldhnin essu er a selabankar um allan heim geta mgulega btt verulega fjrhagsstu sna me v sitja fast snu gulli og kaupa allt sem bst markai. (annig hkka eir ver gullfora sns!) Strsta mli essu er ekki endilega hkkunin gmlmunum, heldur hin hliin peningnum, .e. virisrrnun USD gagnvart eim. Gull er bara gull og um rhundru var a nota sem mlieining vermti. Gullftur var notaur til a stilla af vermti peninga umfer. Hafi gull hkka um 100% veri USD, ir a jafnframt a USD hafi rrna um 50% vergildi. g er ekki a hafa endaskipti hlutunum. Stareyndin er s a offrambo USD er fari a valda virisrrnun hans markai. a kemur fram hkkun alls markai, en egar maur festir vimii vi ver hrvru, t.d. hveiti, kemur ljs nokku merkilegur hlutur. Arar hrvrur og lka gmlmar hafa rast ekki lkan htt, en aftur hafa papprsgjaldmilar heims lkka. stan er a sfellt fleiri peningar (og srstaklega USD) eru a keppa um tiltlulega fast magn af hrvru. Slkt veldur verblgu heimsvsu og verblga er ekkert anna en virisrrnun peninga, essu tilfelli USD sem san dregur ara me sr, ar sem menn vilja halda kvenu jafnvgi, sem alveg eins m kalla gnarjafnvgi.
  6. Verslunari Knverja: Knverjar eiga svo miki af USD a eir kunna ekki aura sinna tal. eir ttast a sem koma skal og sj hvernig viri USD hefur veri a rrna aljahrvrumrkuum. ess vegna eru eir fullu a skipta eim nnur vermti sem ekki rast af stu USD. Vissulega er kvein htta flgin essu, .e. eignabla, en eir virast meta httuna minni, en a hanga snum dlum. Margt bendir meira a segja til ess, a eir telji httuna tengda USD eign sinni vera svo mikla, a eir eru tilbnir a kosta talsveru til a koma dlunum snum t. Strar yfirtkur fyrirtkjum, jarakaup, kaup hrvru langt umfram arfir, bo um a ltta undir me illa stddum Evrpurkjum, allt eru etta tilraunir til a losna vi USD og fra eign sna yfir ara gjaldmila. Skilaboin eru skr: USD er stugur gjaldmiill til lengri tma.

Vissulega eru mrg af essu bara mn eigin tlkun stunni, en anna er fengi fr ailum sem hafa lagt fram mjg traust rk studd haldgum ggnum sem eru agengileg llum sem au vilja skoa. Innan Bandarkjanna eru meira a segja msir farnir a hafa hyggjur af essar run. A S&P hafi voga sr a lkka lnshfismat alrkisstjrnarinnar er sterkustu skilaboin sem send hafa veri hinga til. S&P tk a einmitt fram umsgn sinni, a veri ekki teki hinni miklu skuldasfnun bandarskra stjrnvalda, geti runin ori s a USD missi stu sna sem mynt aljlegra viskipta.

Alveg er hreinu a BNA geta ekki haldi fram a prenta sig t r vandanum. Magn USD umfer er egar ori svo miki, a fari er a fla t r llum skpum, kistum og kssum. Hvenr verur komi ng? Hvenr kemur a v a jir heims munu eiga svo miki af USD a r geta ekki teki vi meira? Ef einn gjaldmiill er me svona yfirfli markanum, kemur a v, a selabankar heims eiga svo miki af honum, a eir vera a dmpa honum. fer allt fjandans til.

Bandarsk stjrnvld berjast me oddi og egg vi a halda stu USD aljamrkuum. au munu nota ll tiltk r og heiarleiki verur ekki ltinn stjrna fr. Gjaldfrni Bandarkjanna er a vei. Daginn sem USD verur ekki randi gjaldmiill aljamrkuu, munu Bandarkin missa vld sn. Ekki vegna ess a au hafi ekki margt fram a fra, heldur vegna ess a geta stjrnvld ekki lengur hunsa vandamlin heima fyrir.


Lengra verur ekki gengi - Sjlfbrni er ekki fyrir hendi

a er nnast sama hvert liti er, efnahagur rkja Vesturlndum er molum. Skuldasfnun ja, hvort heldur rkjanna sjlfra ea einkageirans er orin svo mikil a tiloka er a essar skuldir veri nokkru sinni greiddar. Bara vextirnir af skuldunum eru komnir upp fyrir ll olmrk. Kerfi er ekki lengur sjlfbrt.

Grunnur allra hagkerfa er sjlfbrni. A kerfi hafi getu til a vihalda sjlfu sr. Fjrmlakerfi er ein mikilvgasta eining hagkerfisins samt heimilunum, fyrirtkjum og hinu opinbera. Sjlfbrni kerfisins arf a virka annig a seinni stoirnar rjr hafi efni a eiga viskiptum vi fyrstu. v arf a vera heilbrigur vxtur fyrirtkjahlutanum (sem fjrmlakerfi og hi opinbera vissulega tilheyrir, en bara sem vinnuveitendur) svo hinir tveir afli ngilegra tekna til a standa undir tgjldum snum. Vi getum sagt a rekstrarafgangur heimilanna, fyrirtkja og hin opinbera fyrir fjrmagnslii urfi a vera ngilega hr til a standa undir eim vxtum og afborgunum sem arf a greia. ar stendur hnfurinn knni.

sland

Nrtkast er a horfa til stunnar hr landi. Skuldir almennings hafa hkka r 25% af rstfunartekjum ri 1980 htt rija hundra prsent. Ef ekki vri fyrir barttu Hagsmunasamtaka heimilanna og fleiri aila fyrir leirttingu og niurfrslu stkkbreyttum skuldum vrum vi vafalaust komin yfir 300%. Alvarlegi hlutinn essu er a raunvextir essum skuldum eru bilinu 4 - 12% og a mealtali lklega kringum 7% (ver a viurkenna a g hef ekki tlu takteinunum), en a ir a nafnvextir eru a jafnai 4% hrri. Raunvextir lnum fyrirtkja eru ekki lgri nema sur s. Svona raunvextir eru hr allt lifandi a drepa. eir hneppa flk og fyrirtki nau fjrmlakerfisins vegna ess a enginn getur stai undir svo hu vaxtastigi til langframa.

Hver er staa heimilanna fyrir fjrmagnslii? Undanfarin 30 r hafa heimilin landinu a jafnai ekki haft ngan afgang til a greia vexti og afborganir og lausnin hefur veri frekari lntaka, sem san hefur undi upp sig me frekari vanda greislu fjrmagnslia. Skringarnar essum skorti sjlfbrni slenskra heimila er vafalaust margar. Lg laun eru veigamikil skring, hr framfrslukostnaur er nnur, en s sem vegur yngst er hve fjrmagnsliir eru hir rekstrarreikningi heimilisins og ar eru vextir veigamikill ttur. Str hluti heimila landinu er a greia yfir 40% af rstfunartekjum snum afborganir og vexti lna. Af eirri tlu er ekki algengt a vextir og verbtur nemi 2/3 - 3/4 af greislunni, ef ekki meira. g fullyri a enginn stendur undir slku til lengdar, enda almennt tala um, a fari greislubyrin yfir 26%, s hn orin a h a ekki veri vi ri.

Bandarkin

En etta sjlfbrni vandaml er ekki bara slandi. Skuldaak bandarsku alrkisstjrnarinnar stendur rflega 16 billjnum dala ($16 trillion). Mia vi 1,5% rsvexti, arf a greia 200 milljara dala bara vexti og eftir a greia lnin niur, s a anna bor tlunin (sem g er ekki viss um). Tvfaldist vextirnir fer talan 400 milljara USD. tgjld rkissjs er eitthva kringum 2,4 billjnir USD ($2,4 trillion), en vandinn er a skatttekjur alrkisstjrnarinnar eru (a v a g best veit) bara 1,1 billjn USD, .e. a er halli upp 1,3 billjn USD. Vaxtagreislurnar eru v um 18% af tekjum og tvfaldist vextirnir (sem lklegt er a gerist nstu 5 rum), erum vi a tala um 36% af tekjum (mia vi nverandi tekjur og skuldastu). Staan er greinilega sjlfbr. Skuldastaa alrkisstjrnarinnar er orin slk a veruleg efni er komi og sr ekki fyrir endann v.

Rki Evrpu

v miur einangrast etta stand ekki vi Bandarkin. Mjg margir rkissjir Evrpu eru lka essari stu. Vi hfum fengi a fylgjast me run mla Grikklandi undanfarna mnui og bendir allt til ess a Grikkland muni lsa sig gjaldrota innan fjgurra vikna. Ekki einu sinni 50% afskriftir/eftirgjf skulda rkissjs er ng til a rtta sktuna af. stan er enn og aftur a r skuldir eru of har til a halda grska hagkerfinu sjlfbru. tala, rland, Ungverjaland og mrg nnur Evrpulnd eru smu stu. Fir tta sig v, a Austurrkismenn eru nlum t af stunni Ungverjalandi. stan er a austurrskir bankar eru bnir a taka allt of mikla httu ar. Gangi maur um gtur Bdapest, bera trlega margir bankar nfn austurrskra banka. Deustche Bank lka miki undir ar. Munurinn er s, a hlutfallslega eiga austurrsku bankarnir meira undir. Fari Ungverjaland smu lei og Grikkland, er ekki um neitt anna a ra fyrir austurrsk stjrnvld en a jnta marga strstu banka Austurrkis ea lta fara hausinn. ar me dregst Austurrki inn hp eirra rkja sem eru mestum vanda.

Er hgt a n sjlfbrni?

egar str er spurt er oft ftt um svr. g get ekki s a hgt s a n sjlfbrni vi nverandi skuldastu ja Vestur-Evrpu og Bandarkjanna. Nokkur lnd Suur-Amerku hafa gengi gegn um etta og Argentna kva einfaldlega a stilla krfuhfum upp vi vegg og segja a eir gtu bara fengi a sem Argentna hefi efni . Allt anna yri afskrifa. Sumir eru a reyna telja heiminum tr um a a s a sama og gert var hr landi. Svo er ekki. Hr var a mestu kvei a krfuhafar fengju a sem eignir landsmanna stu undir. essu tvennu er regin munur. ess vegna er staa fyrirtkja og heimila, sem fari hafa gegn um rri bankanna, enn bsna erfi. Ekki var gengi ngu langt, ar sem sjlfbrni var ekki hf a leiarljsi.

Lykillinn a sjlfbrni er vaxtastigi. Vaxtastig sem er t.d. hrra en hagvxtur getur ekki veri sjlfbrt. Ef fjrmagnseigendur taka meira til sn en nemur vermtaaukningu jflaginu, er reynd minna eftir til uppbyggingar. Fjrmagnseigendur eru ekki endurreisnarstarfinu. eir eru bara a hagnast v a lta ara nota sna peninga endurreisnina. Krefjist eir of hrra vaxta, anna hvort vill enginn f peningana eirra ea a eir sem gera a urfa a vera me vintranlegan vxt hj sr. Fjrmagnseigendur geta v reynt a halda uppi vxtunum og reynt a vinga lntaka til a stta sig vi ofurkjr ea a eir lkka vaxtakrfuna sna og koma peningunum vinnu. Hr landi eru bankarnir fullu vi a fyrra, .e. eru a halda flki og fyrirtkjum spennitreyju hrra vaxta sem vikomandi er neyddur til a greia, ar sem engin raunveruleg samkeppni er fjrmlamarkai. Hfum huga a bankarnir eru fullir af dru sparif sem bankarnir borga nnast ekkert fyrir. Lfeyrissjirnir safna og safna inn reikninga bnkunum og hj Selabankanum. essir ailar ttu v a vera a bja drt lnsf, en svo er ekki. Mean vaxtakrafan er jafn h og raun ber vitni, sitja peningarnir ar fram. Flk og fyrirtki eru nefnilega bin a tta sig v, a afgangur fyrir fjrmagnslii leyfir ekki frekari skuldsetningu. Hvorugur aili er me sjlfbran rekstur. Ef hr landi vri raunveruleg samkeppni um lntaka, vru bankarnir fullu a undirbja hver annan. Raunvextir vru komnir niur a stig, a flk si hag sinn a skipta um viskiptabanka. F Arion banka til a fjrmagna uppgjr hvaxtalnum hj slandsbanka ea Landsbanka og svo fugt. annig skapaist svigrm fyrir lntakann a taka meira a lni til a fara arsamar, sjlfbrar fjrfestingar. Nei, stainn er kostnai vi fjrmagn haldi a hu, a heimilin og fyrirtki eru sfellt a skera niur rekstrarreikningi snum (og ar me draga r veltu jflaginu) til a greia af fjrmagnslium. Lausn sem eykur vanda jflagins.

jflgin

Segja m a allt of mrg jflg Vesturlndum standi frammi fyrir rttum vanda, .e. str hluti bankakerfis landanna gengur gufunni og er reynd gjaldfr, rkissjir ganga gufunni og eru reynd gjaldfrir og innanlandsneysla er langt umfram innanlandsframleislu sem endar gjaldfrni jflaganna. g er binn a fjalla um tvennt etta fyrra, en er a etta rija. a heitir me rum orum a viskiptajfnuur s neikvur. Slkt kallar erlendar lntkur sem bitnar greislujfnui vi tlnd. sland er gott dmi um jflag, sem er ekki sjlfbrt vegna ess a vermtaskpun landinu hefur ekki undan eirri neyslu sem er landinu. ess vegna lkkar krnan alltaf, ess vegna eru vi stugt me hrri verblgu en ngrannalndum okkar. jflagi er ekki sjlfbrt. En vi erum ekki ein um etta.

Allt of mrg lnd Evrpu eru me neikvan viskiptajfnu. Fyrir tma evrunnar, sigu gjaldmilar Grikklands, talu, Frakklands, Spnar og Portgal jafnt og tt gagnvart ska markinu og svissneska frankanum. Margt var lkt me hegun essara mynta og krnunnar. sta var s sama. Sfellt var veri a fella gengi til a hemja innanlandseftirspurn eftir erlendum varningi. Pesetinn spnski var fjlda mrg r kringum hlf krna, sama hva krnan fll gagnvart dollar ea pundi.

Hegun gjaldmila er ein sterkasta vsbending um sjlfbrni. Gjaldmiil sem sfellt er a lkka, gerir a ar sem jflagi er ekki sjlfbrt. a er ekki jafnvgi milli ess sem er framleitt landinu og eirrar neyslu sem ar sr sta. Vissulega getur matvlaframleisla landinu satt alla landsmenn, en flytja arf inn hrefni til inaar ea inaarvrurnar sjlfar. Stjrnvld hafa ekki vilja til a sporna vi essu ea a afnm hafta og tolla opnai fyrir innflutning, oft a krfu strra landa eins og Bandarkjanna ea skalands. N flir t.d. sk framleisla um alla Evrpu og verur oft til ess a kfa niur innanlandsframleislu sem smtt og smtt leggst af.

Svo hastarlegt sem a er, urfa jir a setja upp mra hafta og tolla til a stula a jafnvgi milli innflutnings og tflutnings, a.m.k. r jir sem geta ekki lti gjaldmiil sinn falla. etta ir a lfsgi munu versna. eim mun fkka sem hafa efni uppvottavl ea vera me fleiri en einn bl, svo dmi su tekin. Sfasetti verur a endast lengur og sama vi um tlvuna. Stilla verur kaupmtt a v sem jflagi hefur efni , en ekki a sem vi viljum hafa.

(Teki skal fram a allar skoanir essum pistli og lyktanir eru mnar, svo a g styjist vi margt sem g hef lesi bi fyrr og sar.)


Vertryggur vandi hnotskurn - 600 ma.kr. a lni, 685 ma.kr. verbtur 14 rum

Framundan er borgarafundur Hsklabi undir heitinu Er vertryggingin a kfa heimilin? ann 23. janar nk. Ver g ar me framsgu og mun fjalla bi um fort og framt en einnig reifa hugmynd hvernig taka m hluta fortarvandans.

Tilefni essara skrifa er bi fundurinn, en ekki sur pstur sem mr barst an. Hann lsir vertryggum veruleika allt of margra slendinga. stainn fyrir a endursegja efni pstsins, vil g birta drjgan hluta hans:

sta ess a g skrifa etta e-mail til n nna eru essar undanfarandi vangaveltur mnar og til glggvunar tk g mi af eigin lni sem teki er sla rs 2004 egar vi hjnin keyptum ea stkkuum vi okkur b og tkum 18.100.000.- baln me 4.2 % fstum vxtum samt vertryggingu. Lni er teki hj Landsbanka slands.

g vil byrja a taka fram a lni er skilum og hefur alltaf veri a.

a breytir ekki v a egar g skoai greisluseil sem g er me nna vegna greislu janar essu ri eru eftirstvar lnsins 29.600.000.- lilega og hefur v hkka um 11.500.000. essum 7 rum.

Til vibtar essu hefur veri greitt mnaarlega essi 7 r um 100.000,- kr a mealtali (byrjai c.a 90 s er n 109 s) essi 7 r ea c.a 8.400.000.-

Samanlg hkkun samt greiddum afborgunum er v 19.900.000.- ea me rum orum tvfldun lns a vibttum 1.800.000.- (etta eru svona einfaldaar og afrnnaar tlur allt saman ekki kr og aurar). Skv. essu er kostnaur minn vi a a f essa peninga lnaa, um 19.900.000.- essi sj r ea me rum orum eir vextir sem hafa falli lni fr 2004. Og m v e.t.v. segja a vextir lnsins essum 7 rum su 109 % (ea kostnaurinn f lninu er 109%). [Raunar 109,94%]

Hvernig getur svona laga veri lti vigangast? Vikomandi greiir allar greislur eins og um er bei, sem nema 46,4% af upprunalegri lnsfjrh og skuldar samt 63,5% umfram upprunalega lnsfjrh. Eins og hann reiknar t, jafngilda afborganir, vextir og verbtur fyrir etta 7-8 ra tmabil 110% af upprunalegri lnsfjrh.

600 ma.kr. teknar a lni en 685 ma.kr. bst sem verbtur

Vertryggar skuldir heimilanna vi fjrmlafyrirtki voru um 1.285 ma.kr. lok september sasta ri samkvmt upplsingum vef Selabanka slands. Erfitt er a segja nkvmlega til um hve str hluti af essari tlu er verbtur (Selabankinn veit a, en gefur ekki upp), en hgt er a nlga tluna me einfldum htti. Selabankinn tmarair sem sna skiptingu lna heimilanna vertrygg ln, vertrygg og gengisbundin aftur til 31.12.1997. Samkvmt eim voru vertryggar skuldir heimilanna 342 ma.kr. rslok 1997 en komnar 1.285 ma.kr. lok september 2011. Hafa skal huga a tln nju bankanna riggja er kaupviri krafnanna r gmlu bnkunum, .e. af frdregnum afslttinum sem bankarnir fengu, annig a lklegast er veri a krefja lntaka um eitthva hrri upph. Til a reikna t hve har verbtur eru hverju ri, tek g stuna rslok og margfalda me verblgu nsta rs. Me essari afer f g t a verbtur fr rslokum 1997 nemi rmlega 685 ma.kr., .e. a af nverandi stu lnanna, su 600 ma.kr. a sem teki var a lni, en 685 ma.kr. eru verbtur!

N vla einhverjir hagfringar og segja a fi maur einn hest a lni, eigi maur a skila hesti, ea hvernig essi myndlking er. Mr snist aftur a ekki s bara veri a skila einum hesti, heldur su eir rflega tveir 14 rum. S fari lengra aftur tmann versnar myndin.

Burt me vertrygginguna

trlega misheppnari skrslu sem Gylfi Magnsson, verandi rherra, pantai vori 2010 um vertrygginguna koma fyrir nokkrar kostulegar setningar. Hr eru tvr:

Varandi fjlbreytni fjrfestingarkosta m lta svo a vertrygg rkisskuldabrf su httulaus eign og a n eirra s enginn slkur fjrfestingarkostur til staar...

Fullyra m a au rk a vertryggir fjrfestingarkostir leii til minni httu viljandi eignatilfrslum s rtt...

Skrslan heitir "Vertrygging slandi - Kostir og gallar", en fjallai bara um kosti hennar fyrir fjrfesta og kostina fyrir fjrfesta, ef hn vri ekki til staar.

Ofangreindar setningar segja allt sem segja arf. Lnveitendur vilja halda vertrygginguna vegna ess a urfa eir ekki a hafa fyrir lfinu og vegna ess a me henni sr sta viljandi eignatilfrsla fr lntkum til lnveitenda.


tli Steingrmur gefi kvta af tta vi lgskn?

g get ekki a v gert, a ttast niurstur samningavirna sem Steingrmur ber byrg fyrir hnd slendinga. Fjrum sinnum hefur hann og/ea samninganefnd sem hann skipai lffa samningum vi erlenda aila og meinta erlenda aila. rjr Icesave umferir voru farnar og ll skiptin tkst samninganefndunum a sneia hj vilja Alingis. millitinni lffai Steingrmur skjlfandi af hrslu yfir meintum erlendum krfuhfum, egar sami var um a heimilin landinu ttu a taka sig klur vanhfra slenskra bankamanna, en ekki eir sem lnuu eim og sndu me v enn meira vanhfi.

Hinga til hefur Steingrmur ekki tt vandrum me a skilgreina samningsvimi. hvert sinn hefur nnast aeins eitt eirra nst, en hinum veri frna, .e. a n samningi. ttast g v a, eins og fyrri samningum, fi mtailarnir nrri v allt sitt gegn og vi sitjum uppi me samning sem gengur vert gegn slenskum hagsmunum.


mbl.is Vilji hj slandi til a semja
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Tkum vel mti fjrfestum vert a sem sagt er af msum!

n allrar kaldhni, eru etta gar frttir. Ekki bara a, etta er trlegri andstu vi mlflutning hr innanlands um etta efni. Umran undanfarin misseri hefur snist um a hva "kerfi" vri andsni erlendri fjrfestingu. V, Aljabankinn er algjrlega sammla! Nunda sti me mrg sterkustu hagkerfi heimsins fyrir aftan okkur rinni.

Ok, etta segir ekkert til um hversu auvelt er a stofna fyrirtki hr landi. Bara hver staan er samanburi vi nnur lnd. au eru kannski bara enn erfiari, en vi samt erfi. Ea getur veri a menn su svo stir a galopna sland, a eir tta sig ekki v a hr er gott umhverfi fyrir fjrfesta. A.m.k. var ekkert ml fyrir Magma Energy a opna skffu Svj og var fyrirtki komi til slands.

Skoi maur tflu bls. 143, kemur svo sem ljs a margt af v sem virist jkvtt t fr rekstrarforsendum hr landi, er ekki endilega jkvtt t fr rttarstu launega. Upptalning bls. 109 snir aftur stu eim atrium sem notu eru til a raa jlndum. ar kemur fram a einu atrii skorum vi hst, .e. agangur a rafmagni, ru er landi rija sti, .e. knja um framkvmd samninga, tveimur er landi 11. sti, .e. skrning eigna og gjaldrotamefer, en rum atrium raast landi lgra og lgst er skori viskiptum milli landa (81. sti sem helgast lklegast helst af v a str hluti flutninga til og fr landinu er me skipum og vegna fjarlgar og magns kostar meira en gengur og gerist hj jum kringum okkur).

essi skrsla Aljabankans um ennan hluta samkeppnishfni jarinnar er hugaver lesning. Hn segir okkur hvar vi stndum okkur vel, en ekki sur hvar eru tkifri til bta samkeppnisstu okkar sem jar. Helst af llu dregur hn upp allt ara mynd af stu landsins, en heyra hefur mtt fr msum hagsmunasamtkum.


mbl.is Gott a stofna fyrirtki slandi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Stefn Jn og spillingin

Egill Helgason rddi vi Stefn Jn Hafstein Silfrinu gr. N er g binn a hlusta etta vital risvar sinnum og margt v oli a hlusta s a aftur og aftur, fer endurtekin hlustun ekki eins mjkum hndum um anna.

Stefni Jni er tirtt um spillinguna eins og hn hafi ori til eftir a sland var lveldi. etta er nttrulega ekki rtt. essi spilling sem hann lsir er angi af hfingjaveldinu og er bin a vera til staar hr landi fr landnmi. etta byrjai me Inglfi Arnarsyni sem nam land og leyfi flki tengdu sr a setjast a snu landnmi. Seinna frist etta goorin slenska jveldinu og aan yfir eigendur kirkjujara. Enginn fkk neitt ea gat gert nokkurn skapaan hlut nema me samykki goanna, sar kirkjunnar og konunga. ar sem valdi var sveitunum, var elilegt a "spillingin" vri mest sveitunum. Hfingjastttin slenska var eins og aallinn Englandi ea Frakklandi. Fyrir ofan ba essa aila goggunarrinni voru hirmenn/rsmenn konunga og san konungarnir sjlfir.

essi run hlt fram, en me einokunarversluninni kom hinga n hfingjasttt sem smeygi sr milli sveitahfingjanna (og jafnvel kirkjunnar) annars vegar og hirmanna/rsmanna hins vegar, .e. einokunarkaupmenn. Undir verndarvng eirra fengu sumir a gera hluti og eignast mean arir fengu a ekki. Engeyjarttin er dmi um tt sem fkk mean sveitarmenn af t.d. Vkingslkjartt fengu ekki. nnur var kjlfari valdamikil, en hin ekki. (Auvita eru margir slendingar af bum.)

a var inn essa stttarskiptingu sem lveldi fddist. .e. "spillingin" var til staar egar lveldi var stofna, en var ekki orsk spillingarinnar.

Spilling tdeilingu fjr fr Alingi var engu minni 19. ld, en hn er dag. ingmenn geru allt sem eir gtu til a f pening fyrir sitt kjrdmi kostna annarra. a var bara ekki kalla spilling eim tma. Sparisjir voru stofnair til a tryggja fjrmgnun heimabygg. v fellst ekki spilling, en hn felst v a sumir heimabygginni fengu fjrmagn til framkvmda mean arir mttu ta a sem ti fraus.

Bi stjrnmlamenn og fjrmlafyrirtki hafa haldi fram snu striki, a meira skiptir hvert ba um peninginn en a skynsamlegt vri a lta vikomandi hafa peninginn. Kolkrabbinn, Sambandi, einkavingin, Hagar, gagnslausar eftirlitsstofnanir og nna sast lfeyrissjavaldi eru allt angar af v sem var hr Sturlungald, tmum Thors Jensen, einokunarverslunarinnar ea ess vegna egar valdi var a Sklholti og Hlum.

Hugsanlega hefur okkur gengi verr a losa jflagi r vijum hfingjasamflagsins. g er samt ekkert svo viss um a ll hru skalands oli tarlega skoun. Eins og Stefn Jn nefndi, er tala fast trlegri spillingu tengdri skipulgum glpum.

dag hefur raun ftt breyst, .e. Alingi og fjrmlaflin ra. Vilji meirihluti Alingis sniganga skynsemi og rttlti, getur hann gert a. Vilji fjrmlafyrirtki hygla einum en refsa rum, getur a gert a. Mli er a etta er sama spilling og var sari hluta 19. aldar, hvorki n n breytt.

Gleymum v aldrei a essi spilling er alls staar heiminum, ar sem er veruleg stttarskipting. Hn er mist meiri ea minni hr landi eftir v hvaa land er mia vi. ar sem vi viljum bera okkur saman vi Norurlnd, er ljst a miki verk er eftir unni til a koma hlutunum sama horf og mjg oft efast g um a a muni nokkru sinni takast.


"Geta bist vi a f a mealtali 40 prsenta niurfellingu af lnunum"

vef dv.is er ltil frtt um skuldauppgjr "tskuverslanaveldisins NTC" vi Landsbankann. g tla ekki a gera a uppgjr a umtalsefni heldur ummli sem DV hefur eftir talsmanni Landsbankans:

Talsmaur Landsbankans vill ekki tj sig um a hvort skuldauppgjrinu s loki v bankinn tjir sig ekki um einstk ml en segir a tilfellum ar sem ailar tku erlend myntkrfuln fyrir hrun, geti eir bist vi a f a mealtali um 40 prsenta niurfellingu af lnunum.

g get ekki anna en dst af essari fullyringu talsmannsins, ar sem g hef veri a fara yfir treikninga hj fjlmrgum ailum og ekki eitt einasta skipti er niurfellingin a n 40% niurfellingu hva a mealtali s eitthva nlgt essu hlutfalli. Kannski er a annig, a litli maurinn fr ekki svona niurfellingar, heldur bara stru fyrirtkin sem san eru fr yfir til Framtakssjs.

essi fullyring talsmanns Landsbankans er ekki sur hugaver fyrir r sakir, a samkvmt skrslu Steingrms J. Sigfssonar, verandi fjrmlarherra, um endurreisn bankakerfisins, fengu nju bankarnir 50% afsltt af llum gengistryggum lnum (mia vi gengi oktber 2008, frekar en lok september a r). Samkvmt essu er bankinn a hagnast a mealtali um 20% essum lnum og meira umbjendum mnum.

Landsbankinn hefur svo sem gengi lengra en arir bankar endurskipulagningu skulda einstaklinga. hann hrs skili fyrir a. Uppgjr hans sna a hann enn meira svigrm inni og hvet g bankann til a nota a.


Af norurljsum og hitastigi

Tvisvar me stuttu millibili hafa birst frttir, ar sem fjlmilaflk (.e. blaamaur mbl.is og frttakona RV) tengja mguleikann v a sj norurljsin vi hitastig. ar milli eru ENGIN tengsl.

Bara til a hafa eitt hreinu, myndast norurljs og suurljs allt ri um kring, hvor kringum sinn segulplinn. Eina stan fyrir v a vi sjum ekki norurljsin jn eru hagst birtuskilyri!

eir sem ekki vita betur, tengja norurljs vi kulda af eirri stu einni, a au sj best heiskru veri egar dimmt er ti. Slkar astur geta veri fr um mijum gst fram til aprl loka. Vissulega heldur skjaleysi meiri tgeislun og v a a klni, en kuldinn einn og sr skapar ekki neinar kjrastur til a sj norurljsin. ti getur veri 20 stiga frost n ess a norurljsin lti sr krla ea 20 stiga hiti og au dansa af mikilli kef um himinhvolfin.

Von flottum ljsum kvld

Fyrir sem sj gegn um skjahuluna, er von flottum norurljsum kvld, ef marka m spr um ljsin. Mefylgjandi mynd snir styrkleika og dreifingu ljsanna kl. 16:11. Styrkleiki eirra er hr, .e. 8, og n au mjg langt suur. egar etta tvennt fer saman, m ekki bara bast vi krftugum ljsum heldur vera au snileg um allt land, veri himininn anna bor heiskr.

nor_urljos_04012012.jpg Raua rin snir hvar slin er og skrir a hvers vegna styrkur ljsanna er minnstur ar. sland er ar sem 60 er, en a er jafnframt 60. breiddargra. Ljsin n a 60. breiddargru yfir Sberu, annig a au munu n vel suur fyrir hana hr sar kvld og ntt. M bast vi miklu sjnarspili ef allt fer sem horfir. Skjahulusp fyrir kvldi er gt fyrir Reykjavkursvi, en fyrir sem vilja heian himinn, er best a fara upp Borgarfjr ea t Mrar hr SV-lands og san er gert r fyrir heiskru yfir allri SA-strndinni.

Teki skal fram a styrkurinn breytist me litlum fyrirvara og a er me ljsin eins og margt anna, a sem ltur glimrandi vel t eina stundina er heldur aumt a sj hina nstu.


mbl.is Fastir norurljsaskoun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrri sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (28.3.): 7
  • Sl. slarhring: 7
  • Sl. viku: 52
  • Fr upphafi: 1673472

Anna

  • Innlit dag: 6
  • Innlit sl. viku: 43
  • Gestir dag: 6
  • IP-tlur dag: 6

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Mars 2023
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband