Leita frttum mbl.is

Einmitt, sendum brnunum reikninginn

msir ailar hafa seti nstum fjgur r, a v segir frtt ruv.is, vi a velta v fyrir sr hvernig hgt s a samrma lfeyrissjakerfi. g veit ekki alveg hva menn sj svona adunarvert vi lfeyrissji opinberra starfsmanna, en a er anna ml. Eftir fjgurra ra vinnu, eru menn bnir a komast v a hugmyndir sem birtar voru skrslu gefinni t af Samtkum atvinnulfsins fyrir 7 rum eru bara a besta sem til er. N r hugmyndir komu fr AS undirbningsvinnu vegna kjarasamninga einhverjum rum ur.

Gott. Menn eru sammla um a nstum v ratugar gamlar hugmyndir su svo afbrags gar a eim eigi a hrinda framkvmd. En essar hugmyndir uru til lngu fyrir hrun og eiga ekki vi dag.

1. egar hugmyndirnar uru til, voru lfeyrissjirnir ekki etta gnarafl fjrmlamarkai sem eir eru dag.

2. egar hugmyndirnar uru til, var ekki str hluti aumanna landsins binn a tapa peningunum snum rllettuspili og missa vermtar eignir til erlendra krfuhafa.

3. egar hugmyndirnar uru til, var enn opin lei fyrir lfeyrissji a fjrfesta erlendis.

4. egar hugmyndirnar uru til, var gati lfeyrissjakerfinu ekki 700 milljarar, heldur lklegast innan vi 20% af eirri upph.

5. egar hugmyndirnar uru til, voru eignir lfeyrissjanna lklegast innan vi 1.000 ma.kr., en slaga 3.000 milljara nna (2.505 ma.kr. nkvmlega). (Eignir lfeyrissjanna fru fyrst yfir 1.000 ma.kr. janar 2005.)

6. egar hugmyndirnar uru til, var gtlega flugur hlutabrfa- og verbrfamarkaur (sem a vsu var nnast ein froa).

Margt breytist tpum ratug og eru lfeyrissjirnir gott dmi um a.

Ekki allt steik

Ekki er endilega allt steik lfeyrissjakerfinu. Nokkrir sjir eru okkalegri stu og jafnvel me jkva tryggingafrilega stu. eim arf ekki a bjarga og eim arf ekki einu sinni a breyta, svo standi haldist gott. En etta er spurningin um alla ea engan. Ekki er hgt a leirtta stu skussanna nema hinir sem stu sig vel fylgi me.

Mig fsir a vita eitt:

Str hluti lfeyrissja landsins miklum erfileikum me a koma eim peningum sem eim er treyst fyrir ga vxtun. Ekki a fjrfestingakostir su endilega fir, heldur vegna star eirra pappr. Lfeyrissjir fjrfesta nefnilega nnast eingngu einhvers konar verbrfum. En n er skortur essum papprum og a hefur sett lfeyrissjina vanda. Hvers vegna halda menn a a leysi vanda lfeyrissjanna hkka framlgin sem eiga a renna? Ef lfeyrissjur er vanda me a f ga vxtun af eim 12 prsentum sem honum er treyst fyrir dag, hvernig halda menn a sjnum gangi a f ga vxtun af 15,5 prsentum?

v miur s g a ekki alveg ganga upp.

Hverjir standa undir vxtun lfeyrissjanna?

egar upplsingar um eignir lfeyrissjanna eru skoaar, kemur marg forvitnilegt ljs. Hafa skal huga a um heildartlur er a ra og endurspegla r v ekki hlutfll hj einstkum sjum.

lok ma voru hreinar eignir lfeyrissjanna til greislu lfeyris 2.505 milljarar krna samkvmt upplsingum af vef Selabanka slands. (Samkvmt nlegri skrslu FME um stu lfeyrissjanna, er etta 674 milljrum minna en yrfti a vera!) Af essum 2.505 ma.kr. eru 1.480 ma.kr. verbrfum me fstum vxtum, .e. vertryggum brfum. Og au skiptast sem hr segir:

Verbrf me fstum tekjum1.479.947
Rkissjur slands298.02720,1%
Bjar- og sveitarflg80.6905,5%
Innlnsstofnanir22.3531,5%
mis lnafyrirtki718.29248,5%
Fjrfestingar- og fagfjrfestasjir22.5001,5%
Fyrirtki155.71210,5%
Einstaklingar (sjflagaln)176.79711,9%
Erlend skuldabrf5.5770,4%

Alls er 85,9% vertryggra eigna lfeyrissjanna skuldir opinberra aila ea sjflaga. etta eru jafnframt 50,75% heildareigna lfeyrissjanna lok ma essu ri. Sem sagt sjflagarnir sjlfir eru a standa undir vxtun rflega helmingnum af eignum sjanna. etta er bilun. Til ess a g geti fengi greiddan t lfeyri, egar a v kemur, vilja menn fyrst a g borgi og borga s fyrir mig 15,5% af laununum mnum, rki og sveitarflg noti einhver prsent af skttunum mnum og san a g noti 10% til vibtar af tekjunum hverju ri einhverja ratugi a borga af lnum sem fara a vaxta pund sjanna. Me fullri viringu, etta er arfavitlaust!

g er ekki a segja a hugmyndin me lfeyrissjum s vitlaus, heldur framkvmdin. Mr snist nefnilega, a hver einstaklingur sem rttindi lfeyrissjum borgi dag andviri htt 25% af launum snum a halda essu kerfi gangandi. 25% af 500.000 kr. mnaarlaunum er 125.000 kr. ea 1,5 m.kr. ri ea 60 m.kr. 40 ra starfsvi, ef 500.000 kr. eru mealmnaarlaun. Gefum okkur n a launin hafi byrja 200.000 kr. og enda 800.000 kr. a tekist hefi a halda raunviri hennar n vaxta ll essi r, dugar hn fyrir 56% af lokalaunum 11,1 r. Me 1% rlegri raunvxtun dygi upphi 13,4 r og 16 r ef vxtunin vri 2%. (Teki fram a sama tkoma kemur hvort sem launin fara r 200 800 sund ea 100 400 sund, 150 600 sund, 200 til 800 var eingngu nota vegna ess a tlurnar eru gilegar til treiknings.)

En hinn bginn, fyrst g er anna bor a borga einhverjum vexti af balni, er ekki alveg eins gott a greia sjlfum mr? etta er spurning sem alveg rtt sr, en spurningin hvort ekki tti a koma frekar sparnaarkerfi sem auveldar flki a eignast hsni og dregur r skuldsetningu kaupa. Me nverandi fyrirkomulag, s g stundum ekki muninn v a lfeyrissjirnir hreinlega eigi hsni og binn greii eim hreinlega bara leigu.

Hva skilabo er veri a senda me fyrirhuguum breytingum?

Ljst hefur veri mrg r, a:

a) of lg igjld,

b) of hr rekstrarkostnaur,

c) sveiflukennd vxtun,

d) lengri vi,

e) hrri rorkutni,

f) breytt launamunstur og

g) verblguskot, (svo nokkur atrii su nefnd)

hafa skekkt tryggingafrilega stu lfeyrissjanna. Stundum hafa einstk atrii valdi jkvum sveiflum, en almennt eru hrifin til hins verra. etta hefur leitt til ess a reynd var sjflgum lofa meiri rttindum en vxtun inngreiddra igjalda hefur stai undir. Elilegast er vi slkar astur a leirtta rttindi flks sjunum, en a ekki a gera og hefur ekki veri gert v mli sem yrfti.

Leiin sem a fara (og hefur a hluta veri farin), er a spa mistkum fortarinnar undir teppi og lta igjaldagreiendur framtarinnar borga brsann. N hefur t.d. veri lagur 2% "igjaldaskattur" alla sem greia almenna lfeyrissji. egar igjld voru hkku r 10% 12% jukust ekki rttindi inngreienda samrmi vi a. Nei, essi 2% vibt er eingngu hugsu til a leirtta fortarskekkju. essu tilfelli eru atvinnurekendur ltnir greia vibtarskatt nema hann rennur ekki til rkissjs heldur lfeyrissjanna. Til langs tma, koma essi auka 2% eim sem au greia (ea er greitt fyrir) einnig til ga, en ekki fyrr en bi er a rtta af reikniskekkjuna. Og enn er langt a. Raunar svo langt, a menn tla a hkka ennan skatt upp 5,5%.

Skilaboin eru a igjaldagreiendur framtarinnar (og raunar alveg fr rsbyrjun 2005) eiga a frna mguleika launahkkunum upp allt a 5,5% svo igjaldagreiendur fortarinnar urfi ekki a stta sig vi a eir eigi ekki reynd ann pening inni hj lfeyrissjunum, sem eim voru gefin fyrirheit um.

Gungur og frekjur

Allir sem komnir eru yfir kveinn aldur (sem er breytilegur eftir lfeyrissji) eiga minni rttindi inni hj sjnum snum, en eim var lofa. llu heldur a vxtun igjaldanna, sem greidd hafa veri fyrir eirra hnd inn lfeyrissjina, er lgri en rf var til a standa undir eim loforum sem eim voru gefin. etta vi um mig eins og flesta sem eru aldri vi mig og aan af eldri.

essum vanda eru nokkrar lausnir:

a) skera rttindi,

b) leitast vi a auka vxtun,

c) lkka rekstrarkostna,

d) hkka lfeyrisaldur,

e) hkka igjld,

f) skapa sjunum njan tekjustofn og

g) lta rkissj hlaupa undir bagga.

Lausnirnar eru rugglega fleiri.

Mr snist nnast vera hgt a skipta essum lausnum rj flokka: frekju- og gungulausnir, heivirar lausnir og "a hugsa t fyrir kassann"-lausnir.

Heiviru lausnirnar: 1) a lta rttindi hvers og eins endurspegla hvernig lfeyrissji vikomandi hefur gengi a vaxta pundi; 2) a hkka lfeyristkualdur; 3) lkka rekstrarkostna me frekari sameiningu sja; 4) leitast vi a auka vxtun sjanna.

A hugsa t fyrir kassann: 1) leita nrra leia vi a auka vxtun sjanna; 2) skapa sjunum nja tekjustofna (lta hluta aulindarentu renna til eirra, nskpun, ttataka opinberum verkefnum, byggingu leiguhsnis, o.s.frv.).

Frekju og gungulausnirnar: 1) hkka igjld; 2) lta rkissj hlaupa undir bagga.

J, mnum huga er a trleg frekja af eim sem greitt hafa of lti lfeyrissji til a eiga fyrir eim rttindum, sem eim var lofa, a tlast til ess a igjaldagreiendur framtarinnar ea skattgreiendur standi undir eim halla sem er sjunum. a er ekki einu sinni svo a um forsendubrest s a ra. Menn mist kunnu ekki a reikna, voru ekki me rttar breytur lknunum snum ea a eim sem treyst var fyrir a vaxta pund sjflaga tkst ekki eins vel til og vonast hafi veri eftir. Stundum var a einfaldlega vegna ess a ekki var r miklu a moa. Stundum var a vegna ess a mnnum sst ekki fyrir kafanum.

Heivira leiin

Heivirasta leiin af llum vri s sem g hef treka nefnt:

Loka llum nverandi deildum lfeyrissjanna fyrir njum greiendum. Stofna nja deild hverjum einasta sji, sem nir greiendur greia . Leyfa nverandi greiendum a velja hvort eir haldi fram a greia anga sem eir greia nna ea nju deildina. Htta vi a hkka igjld og lta hkkun igjaldanna frekar renna beint til launega formi kauphkkunar. (Hugsanlega arf a stilla igjald eitthva af svo nja deildin standi tryggingafrilega undir sr, en alls ekki m lta neinn hluta igjalda fr nju deildinni renna til eirrar gmlu.)

Fengnir vru frustu srfringar til a astoa fjrfestingastjra lfeyrissjanna til ess a laga sem frekast er hgt tryggingafrilega stu gmlu deildanna og eim yri veittur forgangur umfram nju deildirnar til fjrfestinga tluum arsmum verkefnum. eir sem eiga rttindi gmlu deildunum ttu bara au rttindi sem r, hver og ein, standa undir hverju sinni tryggingafrilega, annig a ddi slkt skeringu rttinda til a byrja me yri svo a vera, jafnframt gtu rttindi aukist, tkist vel til me a rtta tryggingafrilega stu deildanna af. Hugsa mtti mildandi agerir fyrir sem egar hafa hafi tku lfeyris ea jafnvel a eim yri sleppt vi skeringu, en a sama skapi nytu eir ekki bttrar tryggingafrilegrar stu fyrr en skering annarra hefur ll unnist til baka.

Flki sti til boa, eins og ur, a fresta tku lfeyris til a vinna upp skeringu sem a hefur ori fyrir, en tti val. fram vri haldi a hagra rekstri sjanna me sameiningu eirra.

Ef stefnir a, a gamla deildin ni ekki a rtta sig ngilega af ea hn veri fyrir njum fllum, er mun elilegra a lagur s srstakur (vonandi) tmabundinn skattur alla landsmenn sem renni til ess a leirtta tryggingafrilega stu sjanna og bara eirra sem ess urfa. Bent hefur veri , a nota mtti hluta aulindagjalds slkum tilfellum.

g vona innilega a eir sem vinna a endurskoun lfeyrissjakerfisins bi yfir eim heiarleika a tla ekki brnunum snum og barnabrnum a borga fyrir mistk okkar sem eldri erum. Ftt er aumkunarlegra, en a sitja flotta veislu og tla brnunum a hreinsa til eftir. g er meiri maur en svo, a g tlist til a brnin mn borgi fyrir mistkin sem ger voru hj lfeyrissjunum mnum. Vona a fleiri su sama sinnis.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

Varandi hallann rkistryggu sjunum arf a skoa hvaa hluti hans er vegna ess a rki eftir a greia igjaldi og hvaa hluti hallans er vegna taps sjsins fjrfestingum. a er ekki sta til a rki tvgreii igjldin, vegna taps er elilegt a skera rttindi.

Jnas Jnsson (IP-tala skr) 17.7.2013 kl. 08:43

2 Smmynd: Marin G. Njlsson

Jnas, a er alveg rtt, en a rki eigi eftir a greia inn er bara gagnvart gmlu deildinni (man aldrei hvort hn er A-deild ea B-deild). Henni var loka fyrir njum sjflgum fyrir hart nr 20 rum. Hin fr sn reglubundnum framlg.

Kaldhnin essu er a hefi rki greitt sitt alltaf, vri tjn LSR lklegast enn verra fyrir skattborgarana.

Breytingin lfeyriskerfinu, sem nst hefur samkomulag um, er a laga almenna kerfi a prsentu opinbera kerfisins annars vegar og hins vegar a hkka prsentuna opinbera kerfinu (nju deildinni) r 15,5% 16,5%. Hvorutveggja felur sr a bta fortarvanda me v a senda reikninginn til framtarinnar.

Marin G. Njlsson, 17.7.2013 kl. 08:57

3 Smmynd: Jnas Ptur Hreinsson

Hva me lei Samstu og Lilju Msesdttur? jnta nverandi sji, breyta essu gegnumstreymiskerfi? a er marg bi a sna sig a stjrnendur essara sja valda ekki eirri byrg sem eir hafa og eir munu alltaf leitast vi a kafa vasa launega landsins til a leirtta mistk sn. jnta sjina og nota innsptingu peninga sem kmi vi a til a laga grunnstoir jflagsins. eir gtur svo sem atvinnubtavinna fengi 10% af essum nverandi eignum til a reka sreignasji sem engin rkisbyrg ea vxtunarkrafa yri ger til. etta myndi lkka krfu um htt vaxtastig hr samt v a gera mun einfaldara fyrir okkur a afnema vertrygginguna. Vertryggingin og ri vi a afnema hana er nefnilega afleiing a uppbyggingu lfeyrissjanna og 56% reglunni sem gerir krfu um 3,5% raunvxtun.

Jnas Ptur Hreinsson, 17.7.2013 kl. 11:46

4 identicon

etta er grarmikill pistill hj r, of mikill ti a g treysti mr til a svo stddu a gera athugasemdir vi efnisatrii hans, kannski sar.

g vil aeins nefna tvennt essu sambandi. Hinn svokallai halli opinberu sjunum er varla rttnefndur svo. etta er skuld rkissjs ( einhverjum tilvikum sveitarsja) vi essa lfeyrissji. Mr er a algjrlega huli hvernig hkkun igjalds sjflaga eigi a vinna essari skuld.

Anna: a er rtt bending hj r um fyrirfer svo strs lfeyrissjakerfis okkar litla markai, ess vegna er svo grarlega mikilvgt fyrir alla, hvort sem er sjina, fyrirtkin landinu, rki, fjrmlakerfi heild, a lfeyrissjirnr fi sem fyrst heimild til a fjrfesta erlendis.

rhallur Jsepsson (IP-tala skr) 17.7.2013 kl. 15:11

5 Smmynd: Marin G. Njlsson

Merkilegt, rhallur, a skulir ig urfa a gera athugasemdir vi ennan pistil. En a er itt ml.

Greinilegt er san, a g er a fjalla um fyrirhugaa hkkun igjald r 12% 15,5% og hn sr sta almennu sjunum, ekki eim opinberu. margt af v sem g segi eigi lka vi um nju deildina hj LSR og LH. r glma ekki vi skuld rkissjs. g ekki hana gtlega, enda skrifai g fyrst um hana 1995.

Marin G. Njlsson, 17.7.2013 kl. 20:20

6 Smmynd: Marin G. Njlsson

..skulir telja ig..

Marin G. Njlsson, 17.7.2013 kl. 20:59

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (2.4.): 1
  • Sl. slarhring: 2
  • Sl. viku: 38
  • Fr upphafi: 1673498

Anna

  • Innlit dag: 1
  • Innlit sl. viku: 37
  • Gestir dag: 1
  • IP-tlur dag: 1

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Aprl 2023
S M M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband