Leita ķ fréttum mbl.is

Hvaša įhętta var veršlaunuš?

Žóršur Snęr Jślķusson, višskiptablašamašur į Fréttablašinu, skrifar grein sem birtist ķ blašinu ķ dag.  Žar fullyršir hann aš hinir įhęttusęknu hafi veriš veršlaunašir, en hinir sem fóru varlega sitji uppi meš skašann.  Hann tekur mįli sķnu til stušnings dęmi sem KPMG reiknaši fyrir Helga Hjörvar, formann efnahags- og višskiptanefndar Alžingis.  Dęmi KPMG hljóšar upp į aš tveir ašilar hafi tekiš jafnhį lįn (10 m.kr.) ķ jśnķ 2002, annar gengistryggt og hinn verštryggt.  Eftirstöšvar hins gengistryggš eru sķšan sagšar vera 8 m.kr. en hins verštryggša 15,3 m.kr.

Ansi margt er hęgt aš segja um dęmi KPMG, en hér ętla ég bara aš nefna tvennt:

1.  Gengistryggš lįn stóšu fólki almennt ekki til boša ķ jśnķ 2002.  Ašeins sérvaldir einstaklingar fengu slķk lįn į žeim tķma.

2.  Sį sem fręšilega séš hafši fengiš gengistryggša lįniš greiddi jafnar greišslur af höfušstóli allan tķmann, aš jafnaši 250.000 kr. į įri (mišaš viš 40 įra lįnstķma) fram til įramóta 2008, um 500.000 kr. įriš 2008, 650.000 kr. 2009 og 2010 og loks 250.000 kr. įriš 2011.  Hann er žvķ bśinn aš greiša tęplega 3,5 m.kr. ķ afborganir į žessu tķmabili.  Sį sem tók verštryggt lįn borgaši aftur um 1,2 m.kr. (mišaš viš reiknivél Landsbankans).  Nśviršum mismuninn į žessum tveimur greišsluserķum og žį žį kemur ķ ljós aš munurinn endar ķ į aš giska 3,5 m.kr.  Dagvaxtareiknum töluna svo til višbótar og hśn hękkar um hįtt ķ 1 m.kr. til višbótar.  Samtals greiddi sį sem tók gengistryggša lįniš žvķ jafngildi 4,5 m.kr. (nśvirt og dagvaxtareiknaš) meira ķ afborganir, en sį sem tók verštryggša lįniš.  Mismunurinn fer žvķ śr žvķ aš vera 7,3 m.kr. ķ 2,8 m.kr. 

Svo skulum viš reikna śt heildargreišslubyrši lįnsins allan lįnstķmann įn allrar nśviršingar.  Heildargreišsla af verštryggša lįninu mišaš viš 4% mešalveršbólgu allan lįnstķmann og 5% vexti er 56.225.870 kr. (samkvęmt reiknivél Landsbankans).  Hins vegar er heildargreišslubyrši af 20 m.kr. óverštryggšu lįni meš 5,9% breytilegum vöxtum 42.072.941 kr.  (Meš žvķ aš hafa seinna lįniš 20 m.kr. žį er ég aš reikna meš žvķ aš viškomandi lįntaki hafi breytt gengistryggšum höfušstól yfir ķ ķslenskt lįn žegar lįniš var nįlęgt žvķ aš vera ķ hęstu stöšu.)  Žannig aš įn leišréttingar vegna dóma Hęstaréttar var augljóslega meiri įhętta fólgin ķ verštryggša lįninu.

Hverjir tapa og hverjir hagnast?

Mér hefur lengi fundist įkvešins misskilnings gęta varšandi "tap" og "hagnaš" lįntaka vegna hrunsins og žį sérstaklega dóma Hęstaréttar um gengistryggš lįn.

Žóršur segir ķ grein sinni:

Žeir sem fóru langverst śt śr ķslenska hruninu voru žeir sem skuldušu minnst eša ekkert og tóku litla įhęttu. Žeir sem lögšu sparifé sitt ķ hśsnęši eša bifreišar ķ staš žess aš skuldsetja sig upp ķ rjįfur. Žaš er hópurinn sem axlar afleišingarnar ķ gegnum veršbólgu og hefur séš eignir sķnar étast upp vegna hennar. 

Um žetta er margt aš segja, žvķ Žóršur Snęr ruglar saman alls konar hlutum og öšrum:

1. Žeir sem skuldušu minnst töpušu minnstu ķ hruninu, žar sem skuldir žeirra hękkušu af sama skapi lķtiš ķ krónum tališ, žó hlutfallsleg hękkun hafi veriš sś sama.  Žaš er rangt aš žeir hafi fariš langverst śt śr hruninu.  Įstęšan kemur nįnar fram ķ lišunum hér į eftir.

2. Allir sem įttu hśsnęši hafa tapaš į lękkun fasteignaveršs, ekki bara sumir. Tap vegna lękkunar fasteignaveršs skiptir ekki mįli mešan viškomandi žarf ekki aš selja. Margir sem ekki keyptu į tķmabilinu haust 2004 til 2008, eru vissulega stöšu gagnvart eiginfé (ķ krónum tališ) en žeir geršu um mitt sumar 2004, en žaš mun jafna sig meš hękkandi fasteignaverši.  Į hinn bóginn eru margir ķ betri stöšu, žar sem hękkun lįna nįši ekki aš éta upp hękkun fasteignaveršs frį kaupdegi til įrsloka į sķšasta įri.  Žaš er rangt aš miša viš fasteignamat ķ hęsta punkti, žar sem eignir sem voru lįgt veršlagšar fram į mitt sumar 2004 hękkušu margar mjög mikiš į žessum įrum og hafa ekki lękkaš aftur ķ sama horf.  Ég get t.d. tekiš dęmi af einbżlishśsi ķ Hafnarfirši sem seldist į 28 m.kr. voriš 2004, er nśna meš fasteignamat upp į tępar 65 m.kr. og lķklegt markašsverš er ekki lęgra.  Rašhśs ķ Kópavogi var meš markašsverš upp į 32,4 m.kr. įriš 2003, fór hęst ķ hįtt ķ 70 m.kr. og stendur nśna ķ 54,5 m.kr.  Fyrri eignin hefur hękkaš um 150%, en hin um tęp 70%.  Hvorugur ašili er žvķ aš tapa į hruninu, nema aš til hafi stašiš aš selja į įrunum eftir 2007 og žaš ekki tekist.

Er hęgt aš segja aš sį sem keypti eign fyrir 20 įrum į 12 m.kr. og tók 8 m.kr. lįn į žeim tķma, sé ķ tapi nśna žó eftirstöšvarnar hafi hękkaš į sķšustu 4 įrum śr 16 m.kr. ķ 22 m.kr., žegar eignin stendur nśna ķ 42 m.kr., žó svo aš hśn hafi fariš upp ķ 54 m.kr. žegar fasteignaverš var hęst?  Eigiš fé er nśna 20 m.kr., fór vissulega hęst ķ 38 m.kr. en er žó hęrra en žaš var ķ įrslok 2004.  Pappķrshagnašur er jafn vitlaus samanburšur og pappķrstap.  Tap eša hagnašur myndast bara viš sölu.

3. Žeir sem keyptu fyrir innkomu bankanna į hśsnęšismarkašinn 2004 eru aš tapa minna į hękkun lįna sinna, en hinir sem keyptu į uppsprengdu verši 2005 til 2007 hafa tapaš į lękkun fasteignaveršs.  Įstęšan er augljós.  Fyrri hópurinn keypti į lęgra verši og er žvķ meš lęgri fasteignaskuldir.  (Ég tek ekki inn ķ žessa pęlingu ašrar skuldir sem ekki eru tengdar öflun hśsnęšsins eša vegna kostnašar viš žaš.) Žeir sem tóku lįn į įrunum 2005-7 til aš breyta hśsnęši gętu lent ķ sķšari hópnum.

4. Žeir sem keyptu meš mikilli skuldsetningu 2005-2007 og tóku verštryggš lįn geta ķ mjög mörgum tilfellum fengiš leišréttingu į sama hįtt og žeir sem tóku gengistryggš lįn. Bįšir hóparnir hafa lent ķ žvķ aš fasteignaverš hefur lękkaš nišur fyrir fjįrhęš žess lįns sem tekiš var.  Sį sem keypti meš mikilli skuldsetningu įtti lķtiš sem ekkert eigiš fé.  Hvort sem lįniš var gengistryggt eša verštryggt hefur žetta eigiš horfiš og bįšir eru žvķ mögulega jafn illa settir, ž.e. eru tęknilega gjaldžrota.  Sį sem ekki į fyrir skuldum sķnum er tęknilega gjaldžrota hvort sem viškomandi skuldar 20% umfram eignir eša 200%.

5. Stašreyndin er aš sį hópur sem er aš koma verst śt śr hruninu er sį sem keypti hśsnęši meš hęfilegri verštryggšri skuldsetningu į įrunum 2005-2007. Hann var aftur alls ekki varkįr, žar sem hann fór inn į fasteignamarkaš ķ mikilli uppsveiflu og var alveg jafn mikiš aš "gambla" og žeir sem tóku gengistryggš lįn. Ķ ljós hefur nefnilega komiš aš jafn lķtil innistęša var fyrir hękkun fasteignaveršsins og var fyrir styrk krónunnar.  Sķšan er ljóst aš veršbólgan er afleišing af falli krónunnar og žar meš hękkun veršbótažįttar lįnanna.  Stašreyndin er sś aš veiking krónunnar hefur alltaf skilaš sér inn ķ veršbętur lįnanna aš lokum mešan styrking hennar viršist ekki gera žaš į hinn veginn.

Greišslubyrši skiptir mįli, ekki skuldabyrši

Ég kem ekki tölu į žau skipti žar sem ég hef bent į aš hękkun greišslubyrši er meginvandamįliš, ekki hękkun skuldabyrši.  Vissulega er hękkun skuldabyrši vandamįl, en hśn skiptir ekki mįli nema aš annaš af tvennu fylgi: 

A. Greišslubyrši er ekki til stašar til aš standa undir skuldabyršinni. 

B. Viškomandi skuldari er ķ žeirri stöšu aš žurfa aš selja.

Ķ öšrum tilfellum er hękkun skuldabyršin ekki stóra mįliš, heldur hękkun į greišslubyrši.

Einstaklingur meš litla skuldabyrši, jafnvel innan viš 20%, gęti lent ķ vanda, žar sem greišslubyršin er meiri en viškomandi ręšur viš.  Į sama hįtt getur einstaklingur meš skuldabyrši upp į 200% veriš ķ góšum mįlum, žar sem hann ręšur viš žį greišslubyrši sem er til stašar.  Ótrślega margir ašilar eru meš mikla yfirvešsetningu į eignum sķnum, lįn sem koma fasteignakaupum ekkert viš og rįša alveg įgętlega viš greišslubyršina.

Lękkun į stökkbreyttum lįnum vegna hrunsins er réttlętismįl, hvort heldur viškomandi tók gengistryggt lįn, verštryggt eša óverštryggt.  Réttlętismįl vegna žess aš ķ fęstum tilfellum bar lįntakinn nokkra įbyrgš į žeim fjįrglęfrum sem hér voru stundašir, lögbrotum, svikum, prettum og blekkingum.   Réttlętismįl vegna žess aš lįntakar voru leiddir ķ gildrur eins og lömb til slįtrunar.

Nś bendir flest til žess aš Hęstiréttur hafi fęrt žeim sem tóku gengistryggš lįn žaš réttlęti sem Hagsmunasamtök heimilanna og Samtök lįnžega auk fjölda einstaklinga hafa barist fyrir.  Ég tel aš barįttunni fyrir réttlęti til handa lįntökum meš verštryggš lįn sé ekki lokiš.  Hreyfingin hefur lagt fram tillögu į Alžingi um leišréttingu į žeim lįnum.  Ķ stašinn fyrir aš bśa til einhvern misskilin rķg į milli hópa lįntaka, žį hvet ég žį sem telja aš lįntakar gengistryggšra lįna hafi dotitš ķ lukkupottinn meš dómum Hęstaréttar, aš leggjast į sveifar meš okkur sem enn berjumst fyrir leišréttingu til handa hinum.  Ég kannast t.d. ekki viš aš margir blašamenn Fréttablašsins hafi hingaš til fylkt žann hóp.  Nei, hingaš til hafa žeir frekar skrifaš į neikvęšan hįtt um žį sem leitaš hafa réttar sķns fyrir dómstólum og kallaš žį alls konar sérkennilegum nöfnum, eins og fjįrhęttuspilara, žegar stašreyndin er aš flestir sem tóku gengistryggš lįn geršu žaš vegna žess aš žeir bįru traust til bankamanna og töldu sig bśa viš meira fjįrhagslegt öryggi meš žvķ aš taka lįn į lįgum vöxtum sem lękkušu viš hverja greišslu af höfušstólinum, en fólst ķ žvķ aš taka verštryggš lįn sem geršu ekkert annaš en aš hękka fyrstu 2/3 lįnstķmans.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Aušviršulegt af ritstjóranum aš etja saman hópum fólks, ętti frekar aš velta fyrir sé afhverju hin svoköllušu verštryggšu lįn hafa veriš meš allt aš 30% vexti į įri. Jį 30% vexti į langtķma hśsnęšislįnum.
Hin svokallaša verštrygging er ašeins felulitur fyrir vexti.
30 % vextir eru glępur og žaš kemur engin til meš aš geta borgaš žį.

Jónas Jónsson (IP-tala skrįš) 30.3.2012 kl. 08:34

2 Smįmynd: Ómar Geirsson

Blessašur Marķnó.

Svona greinar eru bara biblķa fyrir hugsandi fólk.  En nį lķtiš til almennings. Ekki žaš aš almenningur skilji žetta ekki, hann fęr ekki vitneskju um žęr.

Žeir sem ręndu okkur og högnušust į Hruninu, žeir stżra hinni opinberu umręšu, žeir eiga fjölmišlana, umbuna įlitsgjöfum, kaupa upp fagžekkingu hįskólanna.

Og gegn žeim ķ dag eru ašeins örfįir skynsamir stjórnmįlamenn.  Kristjįn Žór Jślķusson, Lilja Mósesdóttir, Sigmundur Davķš svo nöfn séu nefnd sem koma uppķ hugann.

Og žś, og HH.

Ójafn leikur en žaš er žannig meš réttlętiš, žvķ hęttir oft aš vinna aš lokum.

Į mešan žakka ég kęrlega fyrir svona greinar, žetta er ómetanlegt fyrir žį sem vilja standa ķstašiš gegn rįnskap og rupli.

Kvešja aš austan.

Ómar Geirsson, 30.3.2012 kl. 09:22

3 identicon

žetta er fķn samantekt hjį žér....

Ég las greinina hans Žóršar og hugsaši ķ fyrstu hvar žessi mašur hefur haldiš sig sķšustu įr žvķ hann viršist ekki vera innķ einföldustu atrišum um gengistryggt vs. verštryggt eša įhrif veršbólgu į eignaverš vs. įhrif eignabólu osfrv.

En svo mundi ég hver ritstjórinn er į Fréttablašinu og żmis einkennileg skrif um sama mįl sem hafa komiš śr žeim ranni og žį įttaši ég mig į aš Žóršur er bara aš tryggja sig ķ vinnu žvķ hann er örugglega meš žaš alveg į hreinu hver įhrif atvinnuleysis eru į greišslugetu af veršutryggšum lįnum...

Magnśs Birgisson (IP-tala skrįš) 30.3.2012 kl. 10:23

4 identicon

Góš samantekt. Tók sjįlfur eftir žessum skrifum ķ FB og fannst žau annarleg. Fróšlegt vęri aš fį nįnari skżringu frį höfundi.

Žvķ veršur žó seint mótmęlt aš aulinn ég sem vešsetti mig bara 50% var į skattframtali eignalaus 2011 og um 90% vešsettur nśna 2012. Eigiš fé ķ fasteinginni var ęfisparnašurinn minn. Margir hafa skrifaš um eignaupptöku almennings ķ landinu og žarf ég ekki aš bęta neinu žar viš. Held bara įfram meš HH! ;-)

sr (IP-tala skrįš) 30.3.2012 kl. 18:12

5 identicon

Hefur HH ekki dottiš ķ hug aš berjast fyrir žvķ aš Umbošsmanni skuldara (UMS) verši veittar heimildir til samręmis viš žaš sem gerist t.d. ķ Bretlandi?

UMS viršist hafa lķtil og frekar fįtękleg vopn ķ barįttunni fyrir umbjóšendur sķna, sama hver mįl žeirra eru, į mešan Financial Ombudsman Service ķ UK er alvöru umbošsmašur skjólstęšinga sinna.

Ég hvet žig Marinó sem og ašra sem koma aš Hagsmunasamtökum Heimilanna (og žeim sem lesa žetta) til aš skoša sķšu FOS og sjį hvernig mįlum er hįttaš žar, slóšin er:

http://www.financial-ombudsman.org.uk/

Žórhallur (IP-tala skrįš) 31.3.2012 kl. 00:34

6 Smįmynd: Marinó G. Njįlsson

Žetta er įhugavert, Žórhallur.  Kem žvķ į framfęri viš HH.

sr, tillögur Hreyfingarinnar, sem ég tók žįtt ķ aš semja, eru aš allra mati ekki bara įhugaveršar heldur lķka framkvęmanlegar.  Žęr kęmu einmitt til móts viš fólk ķ žinni stöšu.  Gleymum samt ekki aš fasteignaverš į eftir aš hękka og gerist žaš hrašar en veršbólga (sem er lķklegt) žį skilar hluti af eiginfé sér til baka.

Jónas, alveg sammįla žvķ aš verštrygging er ekkert annaš en vextir ķ felulitum.  Į ķsraelskri sķšu sį ég aš fasteignalįnafyrirtęki męlti gegn žvķ aš taka verštryggš lįn, žar sem žau vęru bara hagstęš fyrir lįnveitandann!  Hér segja allir aš žau séu hagstęš fyrir lįntakann!  Ég held aš  lįntaka hér į landi hafi komist aš žvķ aš verštryggš lįn hafa žann megin tilgang aš lįnveitandinn sé įhęttulaus.

Marinó G. Njįlsson, 31.3.2012 kl. 11:10

7 identicon

Žaš er sama hvernig horft er į mįliš - žaš er aš verša til stórkostleg mismunum į milli žeirra sem tóku gengistryggš lįn og žeirra sem tóku vertryggš lįn. Žaš hefur ekkert meš žaš aš gera aš "etja hópum saman". Skil ekki af hverju fólk er svona viškvęmt fyrir žvķ.

Žaš eru 0% lķkur į aš tillögur Hreyfingarinnar verši samžykktar, til žess eru hagsmunagęslumenn bankanna og lķfeyrssjóšanna į žingi alltof margir.

Persónulega held ég aš eina lausnin sé bylting fólks meš vertryggš sem meš góšu eša illu breytir žessu kerfi.

Bönkum og lķfeyrissjóšum er slétt saman um afdrif fólks og munu frekar kjósa aš sjį žśsundir fara ķ gjaldžrot og hirša eignir žeirra frekar en koma til móts viš kröfur um skuldalękkun stökkbreyttra verštryggšra lįna.

Jónas (IP-tala skrįš) 4.4.2012 kl. 15:04

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (23.5.): 5
  • Sl. sólarhring: 6
  • Sl. viku: 37
  • Frį upphafi: 1678315

Annaš

  • Innlit ķ dag: 5
  • Innlit sl. viku: 37
  • Gestir ķ dag: 5
  • IP-tölur ķ dag: 5

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Maķ 2024
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband