Leita frttum mbl.is

Var vertrygging eina lausnin ri 1979? Ekki a mati srfrings Selabankans ri 1977

Um ran um vertrygginguna og upphaf hennar getur stundum teki sig furulegar myndir. Fir virast hins vegar tta sig v a upptaka vertryggingarinnar me lgum nr. 13/1979, lafslgum, var af tveimur stum. Hin fyrri er vel ekkt, .e. verblgan, en hin sari fr sjaldan mikla athygli, en a var a inn- og tlnsstofnanir hfu ekki frelsi til a kvea vexti sna og v fylgdu vextir ekki verblgunni. slandi var ekki vaxtafrelsi heldur voru vextir kvenir af Selabanka slands og bankinn stjrnai alveg hvaa afurir mtti bja upp bi innlnahliinni og tlnahliinni.
A ekki var vaxtafrelsi hafi r afleiingar a inn- og tlnsstofnanir gtu ekki brugist vi hkkandi verblgu me v a hkka vexti sna. Selabankinn var mjg haldssamur snum vaxtakvrunum. Af eim skum uru vextir neikvir og sparif og lnsf rrnai af raungildi n ess a eigendur ess fengu a btt hrri vxtum, eins og elilegt hefi veri. Fra m rk fyrir v, a etta hafi raun tt undir verblguna og haldi henni vi.
Bruni sparifjr og lna heimatilbinn vandi
Vaxtakvaranir voru 8. ratugnum strplitskar kvaranir. r voru v teknar af mikilli haldsemi og lklegast sfellt me a huga a lta lta t sem standi vri ekki eins slmt og a var. Bara svo a s hreinu, tku allir stjrnmlaflokkar ess tma tt essum skrpaleik a halda raunvxtum neikvum. Vissulega hfu ingmenn Sjlfstisflokksins hvatt til vaxtafrelsis, en eim tkst ekki a koma v gegn mean Geir Hallgrmsson var forstisrherra, sem snir a menn eru lklegast kjaftgleiari stjrnarandstu en stjrn.
J, verblgan var mikil 8. ratugnum, oftast bilinu 25-55% fr v a hn rauf 10% mrkin ma 1972 og fram a setningu lafslaga aprl 1979. Mealverblga var hvorki meira n minna en 34,4%, samkvmt tlum Hagstofunnar. Verblgan var miki vandaml, sem kom vi flk msan htt, srstaklega hve kaupmttur launa lkkai hratt n ess a v vri mtt nnast hverjum mnui. Gagnvart fjrmagni, ddi h verblga a raunvextir voru neikvir um jafnvel tugi prsenta. stainn fyrir a viurkenna stareynd og leyfa inn- og tlnsstofnunum a hkka vexti, var vandinn ltinn safnast upp. Hvers vegna a var gert, er verugt rannsknarefni, en mr finnst ekki lklegt, a hafi sfellt vona a standi batnai. a m raunar sj rum verandi selabankastjra, Jhannesar Nordal. ͠Fjrmlatindum ma-jl 1977 segir hann t.d. a vntingar hafi veri um 15% verblgu rin 1975 og 1976, en hn hafi reynst mun meiri. kvaranir bankans byggu v vntingum sem ekki gengu eftir og sparifjreigendur og lnveitendur liu fyrir a ranga mat Selabankans. A ekki var brugist vi annarri verblgurun var einfaldlega kerfisvilla hj bankanum.
Ekki mtti hkka vexti
Hgt hefi veri a leysa vandann varandi neikva raunvexti lnsfjr og sparifjr mjg einfaldan htt strax ri 1972, .e. me v a gefa bnkunum meira fresli vi kvrun vaxta og jafnvel leyfa eim a taka upp breytilega vexti. Bankarnir brugust svo sem vi vissan htt me v a stytta lnstmann. Langtmaln hurfu r framboi bankanna og hmarkslnstmi styttist niur 6-7 r. Vextirnir hldust hins vegar fram langt undir verblgunni og til var heimatilbinn vandi boi stjrnmlamanna 8. ratugarins. A mnnum hafi san dotti hug vertrygging, sta ess a veita meira svigrm til vaxtabreytinga, er san s baggi sem slenskt jflag hefur urft a bera yfir 37 r.
g tek eftir a seinni t hafa menn uppi alls konar rk fyrir v a halda vertrygginguna. ri 1977 var anna hlj strokknum. Aftur vil g vitna Fjrmlatindi ma-jl 1977. ar skrifar Sigurgeir Jnsson, hagfringur Selabanka slands, greinina "Vextir og vertrygging fjrmagnsmarkai". Greinin er mjg g heimild um hva menn voru a hugsa essum tma. Byrjum fyrst greiningu Sigurgeirs vandanum:
vxtun fjrmagns er ofarlega baugi um essar mundir og mlin rdd fr msum hlium en af misjafnlega miklum skilningi og raunsi. Nafnvextir eru auvita hir hr landi vegna langvarandi og mikillar verblgu, en eftir a teki hefur veri tillit til verrrnunar peninga hafa raunvextir yfirleitt veri neikvir reynd. a er fyrsti misskilningurinn a gera ekki greinarmun nafnvxtmn og raunvxtum verblgu. Hir vextir frast rekstur sem kostnaur, en san er yfirleitt ekki teki tillit til verhkkunar eirra vermta, sem lnsf er nota til a afla.
..riji misskilningurinn er s, a atvinnurekendur telja a lei til ess a bta hag sinn heild a lkka vexti innanlands enn lengra niur fyrir markasver en ori er.
Hr er sem sagt gefin skringin v a vextir voru ekki hkkair takt vi verblguna. Veri var a vernda atvinnulfi og alveg rugglega srstaklega sjvartveginn. Hafa verur huga, a essum rum voru fyrirtki rugglega a reka sig miki yfirdrtti og vextir eirra voru umtalsvert hrri en vextir lna til lengri tma. En hvernig svo sem fyrirtki fjrmgnuu rekstur sinn, var vxtum haldi niri eirra vegna.
En hann sagi einnig, sem hluta af essum misskilningum:
..N tgfa af essum misskilningi hefur komi fram sustu mnuum. Hn er annig, a fjrmagnskostnaur lnega veri lgri, ef beitt s vertryggingu og lgum vxtum sta hrra vaxta eingngu..
J, srfringar Selabankans tldu engan mun v a fjrmagn vri hum vertryggum vxtum ea vertryggt lgum vxtum. etta vihorf hefur greinilega tapast vi kynslaskipti innan bankans!
Vertryggingin er takmrku lausn
Skoum nst hva Sigurgeir hefur a segja um vertrygginguna. Fyrst er rtt a rtta ummli hans a ofan, .e. a r tvr aferir sem nna eru notaar, .e. a vera mist me vertryggingu og raunvexti ea vertrygga nafnvexti eru reynd r smu, ef raunvaxtastig vertryggu vaxtanna vri a sama og vertryggu vaxtanna. (Hr er g ekki a tala um vertrygg ln eins og au eru framkvmd.)
Sigurgeir bendi grein sinni , a hir vextir virka ekki hrri verblgu. a su efri mrk hve hir vextirnir geti ori:
a reynslan sni, a hgt s a bjarga peningakerfinu me hum vxtum vi skilyri allhrrar verblgu, eru v vafalaust takmrk sett. Mr ykir lklegt, a hmarki liggi nlgt 30% ea ekki langt fr v, sem er n hr landi. Me rari verrrnun og vaxandi sveiflum verlagi, sem yfirleitt fylgja meiri verblgu, er sennilega gerlegt a tryggja jkva raunvexti.
Mia vi a a var lit Sigurgeirs a ekki skipti hvort vextirnir vru vertryggir nafnvextir ea vertryggir raunvextir, getur a ekki tt neitt anna en a vertrygging er jafnhaldslaus mikilli verblgu og hir vertryggir vextir.
Umfjllun sna um vertrygginguna byrjar Sigurgeir eftirfarandi orum:
Vertrygging er takmrku lausn
a vertrygging hafi tvra kosti til a bera markai fyrir f til langs tima, veit g ekki til ess, a hn hafi n almennri tbreislu neins staar. Hn hefur via veri notu takmrkuum mli tilteknum svium. Vast hvar, ar sem verblga rikir, hafa ess sta komi tiltlulega stutt ln me hrri vxtum ea ln fr opinberum ailum og erlend ln traustum gjaldmili.
J, a er ekki g lausn, a mati Sigurgeirs, a nota vertryggingu gegn vivarandi verblgu. Betra er a nota arar aferir. T.d. lei sem Simbave fr, .e. a binda verlag vi erlenda mynt.
Nst nefnir Sigurgeir rjr stur fyrir v a vertrygging s ekki g egar kemur a lngum samningum:
1. Erfitt a vera me hli vi hli vertryggar krfur og vertryggar, .e.a.s. tv opin kerfi.
2. Hafi vertrygging n mikilli tbreislu gti ori erfitt vi vissar astur a n jafnvgi lnamarkai, t.d. ef raunvextir urfa a vera neikvir um stundarsakir. Almenn vertrygging gti v stai vegi sveigjanlegrar hagstjrnar.
3. msum ykir vertrygging vera tilbi gervifyrirbri og treysta ekki hana. Hn byggist lika vsitlum, sem hgt er a hafa hrif . (Og framhaldinu segir hann a fjrmagnseigendur ( a sjlfsgu erlendir) vilji sur vera me vertryggingu egar verblga er undir 10-15%.)
slandi eru tv kerfi og reynslan hefur snt a au rfast illa saman langtmalnum. Til ess er traust tlnsstofnana vertryggingunni of miki ea eigu vi a segja a r eru fastar eirri hugsun, a langtmaln veri a bera jkva raunvexti allan lnstmann, a gti veri gott fyrir hagkerfi stku sinnum og stuttan tma, a raunvextir su neikvir til a ganga ekki gjrsamlega fram af greislugetu lntaka.
Sigurgeir fjallar lka um kosti ess a vertryggja sparif, en g lt ann hluta greinar hans ba til betri tma.
Ef liti er til ora Sigurgeirs Jnssonar, hentar vertrygging illa mjg mikilli verblgu og hn hentar illa v sem var talin hfleg verblga (10-15%). Hann bendir a vextir eigi sr ak og egar upp fyrir a er komi, brjti eir niur. Hann leggur lka a jfnu vexti sem samanstanda af verblguuppbt (verbtum) og raunvxtum annars vegar og hins vegar vertrygga vexti, annig a ekki skiptir mli hvort vaxtagreisla s samsett me vertryggingu og raunvxtum ea einni tlu eins og vi um vertrygga vexti.
Lokaor
aprl 1979 var verblga bin a vera yfir 30% 18 mnui samfellt og yfir 20% 68 mnui samfellt. Allan ennan tma hafi Selabanki slands haldi raunvxtum neikvum me vitund og vilja stjrnvalda til a takmarka vaxtagreislur atvinnulfsins. Sparifjreigendur hfu v yfir 5 r veri a borga niur vaxtakostna fyrirtkja me lgum innlnsvxtum (neikvum raunvxtum). Sparifjreigendur su undir essum kringumstum ltinn ea engan hag a spara og fr sparnaur r um 40% af vergri landsframleislu niur um 15%. Flk kepptist vi a eya v sem a aflai, eins fljtt og a gat. Sjlfur man g eftir v a hafa keypt mr hillusamstu fyrir fermingapeningana og hljmflutningstki og bl fyrir sumarhruna. Ekki var nein skynsemi a eiga miki inn bankabk, v ekki fkkst miki fyrir ann pening nokkrum mnuum sar.
A sparif og lnsf brann upp var heimatilbinn vandi. J, verblgan hafi skt fjrmlakerfi af sjkdmi, sem stulai mehndlaur a bruna sparifjr og lnsfjr. Til var lkning vi essum sjkdmi, en mealinu (vaxtafrelsi) var ekki beitt vegna ess a a hentai ekki atvinnulfinu.
Vaxtafrelsi var komi ri 1986 me njum lgum um Selabanka slands. Vaxtafrelsi, sem hefi geta vernda bi sparif og lnsf ratugi fyrr. Fr eim tma hefur ekki veri rf fyrir vertryggingu. Fjrmlafyrirtki hafa nefnilega haft frelsi til a verleggja f sitt eins og eim hefur henta og hafa v ekki urft vernd vertryggingarinnar a halda.
Fljtlega eftir a vaxtafrelsi komst , mtti sj bo um 10% raunvexti sparif og fleira slkt rugl. Fjrmlafyrirtkin kunnu augljslega ekki a verleggja f sitt, enda hfu au enga reynslu af slku. a er lklegast stan fyrir v, a au vilja ekki missa vertrygginguna. au vita ekki hvernig au eiga a hega sr n ess a njta verndar vertryggingarinnar. au treysta v ekki a geta byggt vaxtakvaranir snar gum spm um framtina. au ora ekki a dfa svo miki sem litlu t t djpu laugina, enda hvers vegna ttu au a htta sr t djpu laugina, egar au eru bjrgunarvesti me milljn armkta og mittiskta grunnu lauginni. Gtu ekki sokki, einhver s me lti ar.
g er eirrar trar, a slensk fjrmlafyrirtki munum plumma sig gtlega n vertryggingarinnar. a mun hugsanlega taka fyrirtkin einhvern tma a finna jafnvgi, vonandi ekki meira en 1-2 r. Fyrirtkin munu tta sig v, a ekki er rf v a hafa langtmavexti ha, v bja m slka vexti me alls konar endurskounarkvum. Fyrst verur tni endurskounar mikil, en svo mun teygjast eim. Eftir 4-5 r treysta eir sr jafnvel til a bja upp fasta vexti til 10-15 ra og svo til enn lengri tma. Svo g vitni enn einu sinni Sigurgeir Jnsson:
..held g, a mjg va skorti skilning vi, a hr s i raun og veru um marka a ra me frambo og eftirspurn, sem ver, .e.a.s. vxtun, hefur hrif . Hr er um a ra marka fyrir afnot af fjrmagni, ar sem leigan er vextirnir.
a er einmitt etta, sem mun a lokum vera til ess a fjrmlafyrirtkin finna rtt jafnvgi vxtum snum. au urfa a koma v tleigu og leiguveri verur a henta hinum fjlbreyttu hpum leigenda. Sumir ra einfaldlega ekki vi eins ha leigu og arir og langtmaleigusamningar geta veri arsamir, leiguverinu s stillt hf.
ri 1979 komu misvitrir stjrnmlamenn vertryggingu einhverju brriskasti. a var gert, a v a best verur s, rtt fyrir a srfringar Selabankans teldu hana ekki vera ga lausn. nnur betri lei hafi stai til boa. Lei sem farin var nokkrum rum sar. Nna er kominn tmi til a fylgja rum rleggingum srfringa Selabankans fr rinu 1977 og leggja af vertrygginguna.

Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (1.6.): 5
  • Sl. slarhring: 11
  • Sl. viku: 41
  • Fr upphafi: 1673818

Anna

  • Innlit dag: 2
  • Innlit sl. viku: 34
  • Gestir dag: 2
  • IP-tlur dag: 2

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Jn 2023
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband