Áritunarsaga úr banka

Mér barst um daginn póstur frá manni sem sagði mér sögu af samskiptum sínum við viðskiptabankannn sinn.  Hann óskaði eftir því að áritað væri á skuldabréf greiðsla af láni.  Hér fer saga hans nánast óbreytt eins og hann skrifar hana.  Eina sem ég breytti voru greinarskil og línuskipti.  Öllum nöfnum var breytt af bréfritara og bankinn ekki auðkenndur, þar sem ekki skiptir máli hver hann er, en einhverjir munu samt átta sig á því.

Raunir bankans

Eftir umfjallanir um lánamál heimilanna, ákvað ég að kanna nokkra hluti, t.d.: Eru lánapappíranir mínir hér á landi? Er skuldabréfið áritað fyrir innborgunum? Er lánið búið að skipta um eigendur?

Ég er þessi millistéttar auli, sem tók lán í íslenskum krónum með okkar ástsælu verðtryggingu.

Þegar ég fór í Bankann, með pening í vasanum, til að standa skil á afborgun af láninu, var ég nokkuð viss um að gjaldkeri væri ekki með Bréfið hjá sér, þannig að ég fór til “Bakvinnslunnar”.  Kynnti mig og sagði að erindið væri að greiða af láninu mínu. Það var auðsótt.  Greiðsluseðill var prentaður út, upphæð yfirfarinn og sammþykkt. Greiðsla boðin, en,

“Ég vildi gjarnan láta árita skuldabréfið fyrir afborgun”. 

Bakvinnsla “Ha, nei, nei, það gerum við ekki lengur.”

“Nú(dró upp Tilskipun um áritun afborgana á skuldabréf), en það er í lögum að Bankanum ber að gera það.  Eins og reynslan hefur sýnt okkur, er engum að treysta, þessi Banki gæti farið á hausinn, aftur, bréfið endað einhversstaðar og ég krafinn um greiðslu, frá fyrsta degi, af öllu bréfinu.”

Bakvinnslan var nú ekki sammála, “Þetta er allt skráð í Tölvunni.” 

“En ef Kínverskir tölvuhakkarar gera árás á Reiknistofuna og allt hrynur, ha?”

Bakvinnslan: “Það eru til afrit.”

“Mér er alveg sama, ég treysti þessu ekki og vildi gjarnan fá bréfið áritað, eins og ykkur ber lagaskylda til.” sagði ég kurteist, en ákveðið.

Bakvinnsla: “Já en, bréfið er í skjalageymslu” “Ekki mitt mál, viltu ekki renna þá eftir því...?”

Við sættumst á að áritun færi fram síðar.

Með greiðsluseðill í hendinni, gekk ég að gjaldkera og sýndi seðilinn.

“Ég ætla að fá að borga af þessu láni.”

Setti seðlana á borðið, gjaldkeri tók við þeim, skellti þeim í teljarann...

“Síðan þarf ég að fá áritun á skuldabréfið”

Gjaldkeri: “Nei, það geri ég ekki.”

“Víst” sagði ég og dró upp Tilskipunina, “þér ber skylda til þess samkvæmt lögum, þú ert að taka við greiðslu og ég á að fá áritun á skuldabréfið...”

Gjaldkeri fór vægast sagt í kerfi, hljóp úr básnum sínum, út úr stúkunni og inn til Skrifstofustjóra.  Jafn rjóðan gjaldkera hef ég ekki séð.

Eftir að skrifstofustjóri útibúsins hafði fengið beiðni mína, fór allt af
stað....  Viðskiptaþjónusta var sett í málið (lögfræðingur) og tími var ákveðinn fyrir
áritun.

Ég mætti á slaginu, og fékk að sjá bréfið, það hafði verið framselt til einhvers sjóðs, sem einhver á, í júlí 2008 (Lánið er tekið Nóv -05)

Nú hófst fjörið.  Sestir við borð voru: Ég, Skrifstofustjóri, Lögfræðingur og Bakvinnsla.

Fyrsta stimplun skall á bréfinu, og mér varð að orði: "Gott að stimpillinn var til!"

Lögfræðingur: "Hann var nú búin til fyrir þetta mál!"  Hann raðaði aftur bunka af löggiltum skjalapappír, sem viðbúið var að þyrfti fyrir allar áritanirnar.

Skrifstofustjóri: "Viltu láta árita stöðu lánsins eins og hún er í dag eða..?"

"Nei, ég vil fá áritun  frá framsalsdegi, því ekki getið þið áritað fyrir Skilanefndina"

Skrifstofustjóri: "Nei, en þú getur talað við þau."

"Það get ég ekki, því þið eruð með bréfið, það er ykkar að eiga við þau"

Undarlegur svipur kom upp á Bankafólkinu.

Upphófst nú mikið talnarím á mörgum blöðum, til að komast að stöðu lánsins við framsal 2008.  Einhver tala fannst og varð að áritun. Næsta tala var ekki eins góð, og eftir margar ferðir til "bakvinnslu" og tugi prentaðra síða, gafst Lögfræðingurinn upp, og játaði sig sigraðann, að sinni.

Allar útprentanir sem þau höfðu undir höndum, gáfu ekki rétta mynd af stöðu lánsins, og varð því að fresta fundi, fara niður í Höfuðstöðvar, láta lesa saman úr nokkrum kerfum rétta stöðu, og boða til  annars fundar. Átti þetta ekki allt að vera í Tölvunni?

Þetta tók tæpa klukkustund, og má búast við að þegar "Bakvinnslan" sest við að skrá, í minni viðurvist, allar 42 áritanirnar, að nokkur stund fari í það.  Ég reikna með að fylgja þessu eftir um hver mánaðarmót.

Mórallinn í sögunni er sá, að ekki þarf nema nokkur hundruð lánþega, sem mæta í sitt útibú, og krefjast áritunar, til að bankakerfið lamist.  Þar með erum við kominn með tromp, til að krefjast leiðréttingar á lánunum. 

Tilskipunin segir, að ef þú býður Bankanum greiðslu, en hann er ekki með bréfið við höndina, er Bankanum óheimilt að reikna vexti frá þeim degi er þú býður greiðslu. Bankinn verður að árita bréfið, ef þú vilt það, og vextir og dráttarvextir eru í frosti þangað til að svo er gert.

Það yrði því fljótt að myndast langur hali vaxtalausra lána, meðan beðið er eftir áritun.

---

Þetta er saga eins einstaklings, sem ákvað að bankinn ætti að fara að lögum.  Ég veit um fleiri sem hafa gert það og er Sturla Jónsson einn þeirra.  Þetta er sem sagt ekki saga hans. 

Mér sýnist í fljótu bragði að þessi banki hafi sett ekki undir 10 vinnustundir starfsmanna sinna í þetta mál.  Þetta var einn einstaklingur og eitt lán.  Hve marga þarf í viðbót til að setja allt á hliðina?

Tengill á tilmælin:  Tilskipun um áritun afborgana á skuldabréf

 

Er búinn að fá upp í kok á ruglinu

Nú er enn einu sinni verið að fjalla um Vafningsfléttuna í fjölmiðlum, landsdómsmál Geirs tröllríður öllu og Baldur Guðlaugsson ætlar að sleppa við ákæru vegna meintra innherjasvika á tæknilegum formsatriðum.  Þessu til viðbótar er verið að skuldahreinsa stóran hluta þeirra aðila sem voru helstu gerendur í hruninu, en ekki má gera það sem nauðsynlegt er fyrir heimilin í landinu.  Ég verð að viðurkenna að ég er búinn að fá gjörsamlega upp í kok af þessu bulli.

Ég tel staðreyndir þessara mála vera:

• Baldur Guðlaugsson væri ekki að reyna að losna frá málinu á tæknilegum atriðum, ef hann gæti sannað sakleysi sitt.
• Bjarni Benediktsson væri ekki að reyna að losa Geir undan Landsdómi nema hann óttist það sem fram myndi koma í réttarhöldunum.
• Vafningsfléttan er dæmi um svindl og lögbrot, sama hvernig litið er á það.  Verið er að gera lítið úr hlut Bjarna Ben. í málinu vegna þess álitshnekkis sem það væri fyrir Sjálfstæðisflokkinn.
• Nýja bankakerfið er að losa helstu hrunverjana undan skuldum sínum, því annars munu þeir draga stóran hluta stjórnenda, og hugsanlega starfsfólks, nýju bankanna með sér.
• Vinir og félagar eru á fullu að bjarga mönnum sem settu Ísland á hausinn vegna þess að annars kemur hlutur þeirra í ljós.

Rjúfa verður þögnina

Sem betur fer er stór hópur fólks hér í þjóðfélaginu sem ekki er sátt við þá þöggun sem er í gangi.  Hallgrímur Helgason á hrós skilið fyrir sín skrif um Vafningsmálið.  Sturla Jónsson er á fullu að fletta ofan af samtryggingunni innan dómskerfisins, þar sem dómarar kveða upp hvern úrskurðinn á fætur öðrum gegn almenningi og labba svo inn á skrifstofu sína með lögmönnum fjármálafyrirtækjanna til að eiga gott spjall saman (frásögn Sturlu af málum).  Guðmundur Ásgeirsson og Ragnar Þór Ingólfsson eru að fletta ofan af lífeyrissjóðunum og verðtryggingarruglinu.  Lára Hanna Einarsdóttir er óþreytandi í að birta áhugaverðar upplýsingar um svikamyllur.  Sjálfur hef ég ruggað bátnum nokkrum sinnum.

Mörgum sinnum hefur mér verið sent efni í trúnaði, sem ég hef stundum ekki mátt nota.  Hinu hef ég reynt að koma á framfæri án þess að upplýsa hver sendandinn er.  Sumt er hreinlega ekki hægt að tala um án þess að ljóstrað sé upp um heimildarmanninn.

Allir bankarnir ógjaldfærir 2007

Eftir að hafa lesið og hlustað á óteljandi fréttir, pistla, greinar, bækur og sögur, þá er ég þess handviss að bankarnir þrír, þ.e. Landsbanki Íslands, Kaupþing banki og Glitnir voru allir orðnir ógjaldfærir frá miðju sumri 2007 og fram í nóvember. 

Ég hef fyrir því áreiðanlegar heimildir að Glitnir hafi fyrstur orðið ógjaldfær og það í júlí eða ágúst 2007.  Lárus Welding getur betur svarað því, hvenær það gerðist nákvæmlega, en hann lagði, samkvæmt mínum heimildarmanni, fyrir stjórn Glitnis tillögu í ágúst eða september 2007 um að farið yrði í brunaútsölu á eignum.  Bankinn yrði brotinn upp og allt selt sem hægt væri að koma í verð.  Þetta væri eina leiðin til að bjarga bankanum frá yfirvofandi þroti.  Bjarni Ármannsson ætti líka að geta staðfest þetta, þar sem ráðgjöfin kom frá honum.  Stjórn Glitnis og helstu eigendur höfnuðu þessu, þar sem með því yrði aðgangur þeirra að fjármagni verulega skertur og þeir sáu fram á að tapa eignum sínum.  Í staðinn fór í gang ótrúlega flétta, sem fólst í því að safna peningum inn í peningamarkaðssjóði bankans svo hægt væri að kaupa "ástarbréf" af fyrirtækjum helstu eigenda bankans.  Hringt var gengdarlaust í fólk með innstæður á bankareikningum og nuðað í því að færa þá í peningamarkaðssjóðina.  Dæmi voru um að hringt hafi verið daglega í fólk, þar til það gafst upp á nuðinu.  Ég hef rætt við nokkra starfsmenn sem stóðu í þessu og líður engum þeirra vel með þetta.  Þeirra staða var að vinna vinnuna sína eða vera rekinn.  Ég held að samviska margra þeirra væri betri í dag, ef þeir hefðu valið síðari kostinn.

Varðandi Landsbanka Íslands, þá herma mínar heimildir að bankinn hafi verið orðinn ógjaldfær síðla hausts.  Raunar þarf engan heimildarmann til að sjá þetta út.  Um leið og krónan lækkaði haustið 2007 varð Landsbanki Íslands ógjaldfær.  Hér er um einfalt reikningsdæmi að ræða.  Bankinn safnaði háum upphæðum inn á Icesave reikningana í Bretlandi 2006 og 2007 meðan gengið var tiltölulega sterkt.  Nær undantekningarlaust fór þessi peningur beint inn á gjaldeyrismarkað og rann því sem íslenskar krónur inn á eignarhlið bankans.  Þegar krónan lækkaði haustið 2007, þá myndaðist verulegur halli á virði innstæðna í íslenskum krónum og eigna bankans til að greiða þessar innstæður.  Í staðinn fyrir að reyna að vinda ofan af þessu, þá fór LÍ sömu leið og Glitnir, þ.e. byrjaði að narra fólk til að flytja peningana sína úr öruggu skjóli, þar sem bankinn komst ekki í þá, yfir í áhættustöður, þar sem bankinn beindi þeim nær samstundis yfir til sérvalinna viðskiptavina.

Haustið 2007 var farið að sverfa verulega að lausafjárstöðu Kaupþings.  Þegar ljóst var hvert stefndi, þá sýnt að draga þurfti verulega úr útlánum og jafnvel skrúfa alveg fyrir þau.  Bankinn réð á þeirri stundu ekki við að greiða sínar eigin skuldir, að sögn heimildarmanns, og því var gripið til þessara ráða.  Þetta féll í grýttan jarðveg hjá helstu eigendum enda voru þeir allir sem einn komnir í mjög erfiða lausafjárstöðu.  Því var ákveðið að hlaupa undir bagga með elítunni, en skrúfa fyrir almenning.  Á fundi í lánadeild Kaupþings í nóvember 2007 voru gefin skýr fyrirmæli um að hætta útlánum til almennings (sjá færslu hjá Daða Rafnssyni á vefnum Economis Disaster Area).  Áfram var haldið að lána til elítunnar og fóru slíkar upphæðir út til þeirra, að líkast var sem menn byggjust ekki við að sól risi daginn eftir.  Mínir heimildarmenn segja alveg öruggt að ekki hafi verið gert ráð fyrir að þetta fé yrði endurgreitt.  Verið var að tæma bankann innan frá.

Almenningur borgar brúsann

Þessar aðgerðir sem ég lýsi að ofan voru undanfarinn að hruni krónunnar og verðbólgunnar sem gaus upp að fullu árið 2008.  Þess vegna vill almenningur að nýju kennitölur bankanna þriggja gefi eftir þá hækkun lána sem af þessu leiddi.  Starfsmenn, stjórnendur, stjórnarmenn og eigendur Glitnis, Landsbanka Íslands og Kaupþings banka höfðu á nokkrum mánuðum síðsumars og fram á haust 2007 staðið í slíkum svikum, blekkingum, prettum og lögbrotum, í þeim eina tilgangi (að því virðist) að sérvaldir viðskiptamenn gætu tæmt sjóði bankanna, að okkur hinum finnst hreinlega frekulegt að við eigum að borga brúsann.

Það fáránlega við háttsemi bankanna þriggja á seinni hluta árs 2007 er, að Fjármálaeftirlitið, Seðlabanki Íslands og bæði fyrrverandi og núverandi ríkisstjórnum finnst ekkert óeðlilegt við hana.  Það virðist nefnilega vera löglegt að beita svikum, blekkingum, prettum og lögbrotum sé það gert í nafni fjármálaþjónustu.  Neytendur fjármálaþjónustu eru ekki varðir fyrir óheiðarleika og vanhæfi og þess síður svikum, blekkingum, prettum og lögbrotum fjármálafyrirtækja.  Nei, þegar viðskiptavinirnir gera þá sjálfsögðu kröfu að farið sé að lögum, þá koma ríkisstjórnir, Fjármálaeftirlit og Seðlabanki Íslands hinum brotlegu til varnar.  Já, það er gott að vera alvöru fjárglæframaður á Íslandi, þegar klappliðið er svona skipað með núverandi forsætisráðherra sem aðalklappstýru.

Viðbót kl. 21:45

Mynd um þróun nýrra lána til íbúðakaupa.

 

Ekki hefur verið sýnt fram á að svigrúmið sé fullnýtt, hvað sem "hlutlausir aðilar" segja

Sagan endalausa heldur áfram.  Hagsmunasamtök heimilanna spurðu í haust hvert væri það svigrúm sem fjármálafyrirtækin hefðu fengið til að leiðrétta lán heimilanna.  Óskað var eftir því að fá réttar og nákvæmar upplýsingar frá opinberum aðilum og fjármálafyrirtækjunum um þetta og síðan hvernig þetta "svigrúm" hefði verið nýtt.  Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur ákvað að verða við þessari beiðni og fól á endanum Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að skoða málið.

Hagfræðistofnun boðaði samtökin á fund sinn fyrri hluta nóvember mánaðar.  Var ég einn að þeim sem sérstaklega var boðaður á þann fund.  Inn á fundinn kom ég með 10 spurningar sem mér fannst mikilvægt að Hagfræðistofnun leitaði svara við vinnu sinni.  Með fullri virðingu fyrir sérfræðingum stofnunarinnar, þá gerði ég ráð fyrir, að ég hefði sett meiri tíma í þetta mál en þeir á þeim tímapunkti og taldi mig spara þeim mikla rannsóknavinnu með því að leggja þeim til þessar spurningar áður en megin hluti vinnunnar hófst.  Spurningarnar fylgja með neðar í þessari færslu.  Frómt er að segja, að fæstum spurningunum er svarað svo nokkru nemur og raunar nær allar sniðgengnar í skýrslunni.

Fengu ekki aðgang vegna bankaleyndar!

Krafa Hagsmunasamtaka heimilanna var að tölur og fullyrðingar bankanna væru sannreyndar með því að skoða raungögn frá hverjum og einum banka.  Hagfræðistofnun viðurkennir í skýrslu sinni að stofnunin fékk ekki að gang að neinum gögnum "vegna bankaleyndar".  Þetta er sú aumasta skýring sem ég hef heyrt.  Hvaða bankaleynd kom í veg fyrir að Hagfræðistofnun gæti séð samanteknar upplýsingar frá hverjum banka?  Bankaleynd nær eingöngu til upplýsingar um einstaka viðskiptafærslur um auðkennda viðskiptamenn, en ekki samanteknar upplýsingar án auðkenningar.

Sem sagt, vegna "bankaleyndar" gat Hagfræðistofnun ekki sannreynt eitt eða neitt.  Tölur í skýrslu Hagfræðistofnunar (og líklegast ályktanir) eru mataðar upplýsingar, þar sem stofnunin fékk ekki færi á að rannsaka hlutina.  Ég sæi nú fyrir mér hvort dómstólar samþykktu sönnunarfærslu sem byggð væri á munnmælasögum.  Okkur er aftur ætlað að trúa Hagfræðistofnun sem hafði þó ekkert annað en munnmælasögur.  Það sem verra var, að Hagfræðistofnun lagði ekki einu sinni vinnu í að kanna hvernig munnmælasögurnar féllu að raunveruleikanum.  Nei, þeim var bara trúað eins og um heilaga ritningu væri að ræða.  Ósk HH um að tölur væru sannreyndar voru því hunsaðar algjörlega.  Við hvað eru menn hræddir?

"Hlutlausu aðilar" Jóhönnu

Í svari til Sigmundar Davíðs á Alþingi í dag (sjá frétt sem færslan er hengd við), þá segir Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, að "bæði Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann, hlutlausa aðila, hafa farið yfir skýrsluna og því hlytu niðurstöður hennar að vera réttar".  Jóhanna getur gert betur en þetta.

Þessir svo kölluðu hlutlausir aðilar lögðu til í kjölfar dóma Hæstaréttar 16. júní 2010 að bankarnir endurreiknuðu öll gengistryggð lán með vöxtum sem skráðir eru af Seðlabanka Íslands og almenn kallaðir seðlabankavextir.  Ekki var lagt til að þessir vextir giltu frá dómsuppkvaðningu, heldur frá útgáfudegi lánanna.  Ástæðan:  Til að vernda fjárhag bankanna.  Nei, þessir aðilar eru ekki hlutlausir, þeir eru svo illilega hlutdrægir og hafa ítrekað sýnt það í aðgerðum sínum og aðgerðarleysi.  Satt best að segja, man ég ekki eftir einu einasta skipti sem Seðlabanki Íslands eða Fjármálaeftirlit hafa tekið stöðu gegn fjármálafyrirtækjunum og með lántökum í deilu máli.  Nei, þessi hlutlausu aðilar eru mjög hlutdrægir í öllum sínum aðgerðum.

Hvað bendir til að svigrúmið hafi ekki verið fullnýtt?

Ég fullyrði að ekkert bendi til þess að svigrúmið hafi verið fullnýtt.  Ég er svo sem búinn að benda á margt af þessu áður, en sakar ekki að gera það einu sinni enn.

1. Milli 30. september og 31. október lækkaði staða lána heimilanna hjá innlánsstofnunum eins og sýnt er í meðfylgjandi töflu (staðan í júlí 2011 er sett inn til samanburðar):

HAGTÖLUR SEÐLABANKANS
Flokkun útlána innlánsstofnana - tímaraðir
M.kr	sep.08	okt.08	júl.11
Heimilin, alls	1.032.026	584.939	486.564
þ.a. íbúðalán	606.886	310.749	269.380
2   Yfirdráttarlán	78.280	59.529	42.895
4   Óverðtryggð skuldabréf	26.724	18.128	88.047
þ.a. íbúðalán		298	45.383
5   Verðtryggð skuldabréf	627.091	346.424	289.942
þ.a. íbúðalán	499.333	251.893	203.166
6   Gengisbundin skuldabréf	271.950	145.699	55.209
þ.a. íbúðalán	107.553	58.558	20.831
7   Eignarleigusamningar	22.136	11.033	8.979
8   Gengisbundin yfirdráttarlán	5.207	3.644	1.347
Heimild: Upplýsingasvið SÍ.

 

Á milli september og október er mismunur upp á rúmlega 447 ma.kr.  Engar annar innlánsstofnanir höfðu ástæðu til að færa niður lán til heimilanna milli þessara tveggja mánaða, svo líklegast er að öll lækkunin sé komin til vegna bankanna þriggja.  Þetta er jafnframt hámark þess afsláttar sem bankarnir fengu og tölur sem hér eru nefndar á eftir eru dregnar frá henni.

2.  Samkvæmt skýrslu Hagfræðistofnunar fóru einhver útlán ekki yfir í nýju bankana á þessum tíma.  Þau eru (bókfært virði í september 2008):

• Lán sem KMIIF átti að bókfærðu virði 114 ma.kr.
• Lán sem fóru til Seðlabanka Íslands að bókfærðu virði 71 ma.kr.
• Lán sem urðu eftir í gömlu bönkunum að bókfærðu virði 14 ma.kr.

Auk þess tala Hagfræðistofnun um lán að bókfærðu virði 50 ma.kr. sem fóru yfir í Íbúðalánasjóð, en segir að þau hafi færst yfir í september.  Ákveðnar líkur eru þar af leiðandi á því að þau hafi ekki verið inni í september tölum bankanna, þ.e. ef allt hefur verið fært á réttan hátt.

Lánin sem fóru til Seðlabanka Íslands færðust síðan yfir í Arion banka með 19 ma.kr. niðurfærslu, þannig að nettó er tilfærslan 52 ma.kr. sem dregst frá 447 ma.kr. og loks dreg ég 128 ma.kr. frá því sem eftirstendur.  Mismunurinn er því 267 ma.kr.  sem er sá afsláttur sem bankarnir höfðu beint til umráða.

3.  Samkvæmt tölum Samtaka fjármálafyrirtækja höfðu fjármálafyrirtækin fært niður lán til heimilanna um 172,6 ma.kr. í lok september 2011.  Þetta á við um öll fjármálafyrirtæki, en ekki bara innlánsstofnanir.  Ómögulegt er út frá upplýsingum SFF að segja til um hvaða afskriftir tilheyra bönkunum þremur og þeim lánasöfnum sem þeir tóku yfir frá gömlu bönkunum.  Þó svo að öll upphæðin væri skrifuð á bankana þrjá, þá munar samt rúmlega 94 ma.kr. á tölunni að ofan, þ.e. 267 mínus 172,6 = 94,4.  Reikna má aftur með að aðrar fjármálastofnanir hafi átt einhverja hlutdeild í þessari upphæð.  Hvort sú tala er 10, 15 eða 20% af heildinni er ekki nokkur leið að vita.  Tökum lægstu töluna, þ.e. 10%, þá er hlutdeild bankanna þriggja 155 ma.kr. og ónýtt svigrúm 111 ma.kr.  Höfum í huga að hér er verið að tala um öll lán heimilanna, en ekki bara húsnæðislán.

Einnig er hægt að skoða þetta frá hinni hliðinni, þ.e. uppgefnum upplýsingum um afslætti og hvernig þeir hafa verið nýttir.   Ég er búinn að birta þá útreikninga tvisvar og læt nægja að vísa í hana hér (Hagfræðistofnun ályktar vitlaust út frá tölum).  Niðurstaðan úr þeim útreikningum var að bankarnir ættu eftir svigrúm vegna íbúðalána upp á 52-53 ma.kr.  Var það miðað við upplýsingar í skýrslu Hagfræðistofnunar.  Um líkt leiti og skýrsla stofnunarinnar var gefin út, birtist frétt á vef Viðskiptablaðsins, þar sem fram kom að Arion banki hefði keypt lánasöfn KMIIF.  Samkvæmt upplýsingum á vef Arion banka voru þau metin á 120 ma.kr.  Bókfært virði þessara lána var 114 ma.kr. í lok september 2008.  Frá þeim tíma hefur vísitalan hækkað um 23%, þannig að án tillits til afborgana og vaxta hefðu þau hækkað í 140 ma.kr.  Þrátt fyrir það segir í tilkynningu Arion banka um þessa yfirtöku að enginn afsláttur hafi verið veittur.  Væri áhugavert að sjá hvernig 114 ma.kr. verði að 120 ma.kr. í 23% verðbólgu og greiðslujöfnun, þegar afborgunarhluti greiðslna er mjög líklega umtalsvert undir jafnaðarafborgun lánanna.  Miðað við jafnarafborganir, þá greiðast 5,7 ma.kr. af 114 ma.kr. lánum séu þau til 20 ára, 4,6 ma.kr. séu þau til 25 ára og 3,8 ma.kr. séu þau til 30 ára.  Lánin hafa því verið að jafnaði ígildi 20 ára jafngreiðslu lána, lántakar hafa greitt meira inn á en ákvæði lánasamnings segja til um eða að KMIIF var búið að færa safnið eitthvað niður.  En hvað sem því líður, þá var ég sem sagt búinn að áætla að hluti 30 ma.kr. sem farið höfðu í 110% leiðina hefðu dreifst á þessi lán líka.  Greinilegt er að slíkt er ólíklegt og því lækkar ónýtt svigrúm sem því nemur þ.e. 6 - 8 ma.kr. Eftir stendur að svigrúmið er metið núna 44 - 47 ma.kr., þ.e. búið er að nota 47-50 ma.kr. af því. 

Tölurnar tala sínum máli

Ég er búinn að heyra alls konar skýringar á þeirri villu sem ég og HH eigum að vera í.  Helst er talað um núvirðingu lánanna út frá þeim vaxtakjörum sem bankarnir þurftu að fjármagna sig með á markaði.  Ég hef svarað þessu atriði áður, en góð vísa er aldrei of oft kveðin.

Bankarnir fjármögnuðu sig ekki á markaði.  Þeir fjármögnuðu sig með því að taka á sig skuldbindingar vegna innlána viðskiptavina.  Þessi innlán voru að verulegu leiti óverðtryggð samkvæmt upplýsingum Seðlabanka Íslands.  Séu innlán heimilanna hjá innlánsstofnunum skoðuð fyrir september 2008, þá stóðu þau í 660 ma.kr., þar af voru verðtryggð innlán 123 ma.kr. og óverðtryggð því 537 ma.kr. 

Ég er ekki með á hreinu  hverjir voru vextir óverðtryggðra innlána á þessum tíma, en gefum okkur að þeir hafi verið 2 - 3%.  Óverðtryggð útlán voru aftur á móti með 18 - 26% vexti.  Ég get ekki séð að bankarnir hafi verið með vaxtatap á þessu.  Verðtryggð útlán voru aftur með 4 - 8% raunvexti og námu mun hærri tölu en verðtryggð innlán.  Að ætla að reikna bönkunum vaxtatap út frá fræðilegri fjármögnun þeirra er einhver ótrúlegasta misnotkun á fræðunum sem ég hef séð lengi.  Fyrir utan að það var enginn seljandi að slíkum skuldabréfum á þeim tíma, sem gat greitt fræðilega markaðsvexti og tryggt var að myndi greiða skuldir sínar til baka.  Ekki gátu bankarnir farið til útlanda, þar sem þeim stóð ekki til gjaldeyrir til slíkra kaupa.

Raunveruleikinn er annar en fræðin.  Í þessu tilfelli réð raunveruleikinn för.  Tölurnar í stofnefnahagsreikningum bankanna þriggja tala sínu máli.  Bankarnir tóku útlánin yfir sem greiðslu frá gömlu bönkunum fyrir að taka yfir innlán.  Það var ekki öfugt, að innlánin hafi verið tekin vegna þess að útlánin voru tekin yfir.   Ríkisstjórnin lofaði að vernda innistæðurnar en ekki að verja eignir hrunbankanna í útlánum.  Nýju bankarnir fengu óverulega peningagreiðslu frá gömlu bönkunum, ef nokkrar og höfðu því enga peninga til að kaupa skuldabréf á markaði. Vinsamlegast hættið að misbjóða dómgreind almennings með svona fræðilegri skýringu, þegar raunveruleikinn var allt annar.

Spurningarnar sem óskað var svara við

Loks endurbirti ég spurningarnar sem ég lagði fyrir Hagfræðistofnun á fundinum í nóvember.  Spurningunum var ætlað að aðstoða stofnunina við vinnu sína, þ.e. benda á atriði sem vert væri að skoða til að varpa ljósi á hvert svigrúmið var í raun og veru og hvernig það hafði verið nýtt.  Því miður er nánast ekkert tekið á þeim í skýrslunni, en ég get ekki fullyrt hvort menn nýttu sér þær við vinnslu skýrslunnar.

1.    Hvaða lán heimilanna færðust frá gömlu bönkunum til þeirra nýju?  - Þessari spurningu er ekki svarað, bara er talað um íbúðalán.
2.    Hver var upphæð einstakra lánaflokka hjá hverjum banka um sig, annars vegar bókfært verð í gamla bankanum og hins vegar gangvirði/raunvirði í nýja bankanum við yfirfærslu?  Þ.e. hvaða afslátt fékk hver og einn banki af mismunandi flokkum útlána til heimilanna (samkvæmt útlánaflokkun Seðlabanka Íslands)?  -  Þessari spurningu er bara svarað að hluta.
3.    Hvaða lán heimilanna urðu eftir hjá gömlu bönkunum og hvert var bókfært virði þeirra 30/09/2008 og hvert er bókfært virði þeirra núna?  -  Þessari spurningu er bara svarað að hluta.
4.    Í hagtölum Seðlabanka Íslands kemur fram að lán heimilanna lækkuðu umtalsvert á milli talna í september og síðan í lok október 2008?  Hver er skýringin á þessari lækkun milli mánaða, þ.e. hve stór hluti er vegna lána sem færðust á milli gömlu og nýju bankanna og hve stór hluti er lán sem urðu eftir í gömlu bönkunum og eru því ekki inni í tölu SÍ vegna október? -  Þessari spurningu er svarað að mestu leiti.
5.    Samtök fjármálafyrirtækja hafa fullyrt að áður gengistryggð lán hafi verið færð niður um 130 ma.kr.  Hvernig er þessi tala fengin?  Hver eru áhrif endurútreiknaðra vaxta á þessa upphæð?  Eru endurútreiknaðir vextir inni í 130 ma.kr. eða utan?  Hvernig breyttist (áætlað) heildargreiðsluflæði (tekjustreymi) fjármálafyrirtækjanna fyrir og eftir endurútreikning?  -  Þessari spurningu er ekki svarað.
6.    Í skýrslu fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna er á blaðsíðu 30 fullyrt að öll gengisbundin lán hafi verið færð yfir með yfir 50% afslætti.  Óskað er eftir staðfestingu á því að þetta sé rétt.  Nú ef svo er ekki í tilfelli lánasafna heimilanna, hver er skýringin á því að skýrsluhöfundar fullyrða þetta?  Ef þetta er rétt, hvernig kemur það þá heim og saman við 130 ma.kr. töluna að ofan?  -  Þessari spurningu er ekki svarað.
7.    Samkvæmt Creditor Report Kaupþings frá febrúar og fram í ágúst 2009, þá voru lánasöfn að bókfærðu virði 1.410 ma.kr. færð yfir til Nýja Kaupþings á 456 ma.kr.  Óskað er eftir staðfestingu á að þetta sé rétt tala og ef ekki hver hún var í raun og veru?  Ef hún var ekki þessi tala, þá er óskað eftir að vita hver talan var.  -  Þessari spurningu er ekki svarað.
8.    Í svari fjármálaráðherra við fyrirspurn Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem birt var 14. september sl. eru birtar tölur um stöðu lánasafna í stofnefnahagsreikningi nýju bankanna.  Óskað er eftir upplýsingum um það hvernig lán heimilanna skiptast niður í flokkað samkvæmt útlánaflokkun SÍ. -   Þessari spurningu er bara svarað að hluta og ekki er vitnað í fyrirspurn Guðlaugs Þórs í skýrslunni heldur í eldri fyrirspurn frá Ásbirni Óttarssyni.
9.    Fjármálafyrirtækin hafa fullyrt að afskriftir þeirra vegna lána heimilanna nemi yfir 160 ma.kr.  Hve stór hluti þessara afskrifta er leiðrétting í bókhaldi fyrirtækjanna vegna lögbrota, hver stór hluti er hluti af þeim afslætti sem fékkst af lánasöfnunum við flutning þeirra og hve stór hluti er niðurfærsla á gangvirtu höfuðstóli eins og hann var skráður við flutning í nýju bankana?  -  Þessari spurningu er ekki svarað.
10.    Fjármálafyrirtækin hafa fullyrt að afskriftir hafi numið 160 ma.kr.  Hafa aðrar afskriftir átt sér stað, þ.e. svo dæmi sé tekið á lánum heimilanna, sem urðu eftir hjá gömlu bönkunum?  Er einhver hluti þessara 160 ma.kr. vegna afskrifta á lánum sem ennþá eru í eignasöfnum gömlum bankanna og hve stór hluti, ef svo er?  -  Þessari spurningu er ekki svarað.

Ég tel enn mikilvægt að þessum spurningum sé svarað og auglýsi eftir þeim aðila, sem er tilbúinn til þess.  Spurningarnar geta líka verið gott innlegg í fyrirspurn á Alþingi.

Skýrslan mikill áfellisdómur