Leita frttum mbl.is
Embla

Selabankinn enn me eftirskringar

g held stundum a fulltrar Selabankans Peningastefnunefnd, .e. bankastjri, astoarbankastjri og aalhagfringur, treysti v a (fjlmila)flk s ffl og eir geti sagt hvaa vitleysu sem er fjlmilafundum eftir vaxtakvaranir, ar sem fjlmilaflk sem ski, hafi ekki nga ekkingu mlefninu til a reka ofan selabankamenn msa vitleysu sem fr eim kemur.

Nokkrir fjlmilar hafa vitna eftirfarandi or rarins G. Pturssonar, aalhagfrings Selabankans, fundinum:

En ef vi hefum ekki hkka vextina hefi verblgan vntanlega ori miklu hrri og hefum vi veri skammair fyrir a

Skoum essi or aeins.

  1. rarinn gefur skyn a hum meginvxtum/strivxtum megi akka fyrir lgri verblgu en ella.
  2. rarinn gefur skyn a hum meginvxtum/strivxtum hafi veri tla a n verblgu jafnlangt niur og raun ber vitni.

g efast ekki um a hir meginvextir/strivextir eru a leia til styrkingar krnunnar, sem san leiir til ess a ver innfluttum vrum lkkar, sem loks skilar sr minni hkkun vsitlu neysluvers. En rarinn er a eigna vaxtastefnunni rangur nna, sem bankinn sjlfur hafi ekki tr a mundi nst. .e. vaxtakvaranir bankans eru ekki a n rangri sem stefnt var a, heldur allt rum rangri.

Verblguspr Selabankans

Til a skra etta betur t er nausynlegt a skoa verblguspr bankans sem birtar hafa veri Peningamlum fr tgfunni febrar 2015 (Peningaml 2015-1). Alls eru etta sj spr og m sj r tflunni hr fyrir nean. (Rairnar sna spr fyrir rsfjrunga, en dlkarnir eru mismunandi tgfur Peningamla. Fremst er svo raunveruleg verblga.)

Raun2015-12015-22015-32015-42016-12016-22016-3
2015Q11,10,5
2015Q21,50,61,7
2015Q320,61,92,4
2015Q41,91,42,73,82,3
2016Q11,91,92,74,32,71,9
2016Q21,62,32,94,431,91,6
2016Q32,33,24,23,32,11,91,2
2016Q42,73,34,243,132,2
2017Q12,63,44,34,13,83,62,7
2017Q22,43,34,14,14,143,1
2017Q32,63,243,94,14,33,5
2017Q42,533,83,84,24,63,6
2018Q12,62,83,53,63,84,43,7
2018Q22,73,33,53,54,13,8
2018Q333,33,43,63,6
2018Q43,13,13,23,4
2019Q12,92,93,1
2019Q22,82,9
2019Q32,8

(Fyrsta gildi hverri spr vi yfirstandandi rsfjrung, egar sp er ger og v er verblga fyrsta mnaarrsfjrungsins ekkt.)

Grafi sem hr fylgir nr yfir fleiri sptmabil.

ver_bolga_vs_spar_s_2016-q3.jpg

Eins og sj m hefur bankinn ekki gengi t fr v a vaxtastefna bankans leiddi strax til lgri verblgu. vert mti, hefur bankinn litla tr a hvaxtastefna hann virki fyrr en la tekur sptmabili. Undantekningin er verblguspin fr febrar 2015, en hn er jafnframt eina verblgusp bankans sustu 3 r, sem gerir r fyrir a verblga fara einhverjum rsfjrungum undir 1,0% ea bara yfir hfu um og undir verblgumarkmium bankans allt sptmabili. eim tma voru meginvextir bankans 4,5% og strivextir 5,25%. (Svona til a skra t muninn meginvxtum og strivxtum, eru meginvextir innlnsvextir af bundnum innlnum til 7 daga, en strivextir eru vextir velnum. Munurinn essum tvennum vxtum er fastsettur 0,75%. Fram til ma 2014, birti Selabankinn ekki meginvexti, heldur snerust vaxtakvaranir bankans um strivextina. En ma 2014 uru til essi nju vextir, meginvextir, til a gta samrmis vi hvernig selabankar helstu viskiptalanda birtu vexti sna. Um lei var til kvein hlirun v hvernig tala var um vexti og bankinn talar nori alltaf um essa lgri meginvexti stainn fyrir hina hrri strivexti. Upp gamla talsmtann, eru vextir raun 0,75% hrri og bankinn var a lkka vexti sna r 6,5% 6,0% mivikudaginn 24. gst.)

Srfringar bankans hfu sem sagt ekki tr v a vaxtahkkunin sasta ri myndi sl verblguna fyrr en seinni hluta rs 2017 og myndi aldrei til loka verblgusptmans fara niur fyrir verblgumarkmi bankans (2,5%). rarinn segir bara a, sem honum snist, n ess a a s nokku samrmi vi a sem bankinn spi sjlfur fyrir gst og nvember 2015. Verblgan hefur undanfari r rast allt annan htt, en spr Selabankans gera r fyrir. a ir jafnframt a bankinn getur ekki bari sr brjsti og sagt: "Sji hva vaxtastefnan hefur haft g hrif verblguna!" Liur tv a ofan: "..a hum meginvxtum/strivxtum hafi veri tla a n verblgu jafnlangt niur og raun ber vitni.." stenst ekki, en meira um a aeins near.
Tknilegar afsakanir
g vil taka a skrt fram, a g efast ekki um a vaxtastefnan hefur lagt til lkkunar verblgu. Efast ekki um a eitt augnablik. Mli snst ekki um a. Mli snst um a Selabankinn bjst vi allt annarri run. Bankinn bjst vi a verblga myndi hkka umtalsvert rtt fyrir ha vexti bankans. Mr Gumundsson kom me afskun, a bankinn reiknai af tknilegum stum me fstu gengi sptmabilinu.
"Verblga hefur haldi fram a minnka og veri minni en masp Selabankans sem byggi eins og spr bankans a undanfrnu tknilegri forsendu um breytt gengi krnunnar sptmanum."
g ver a viurkenna, a etta er s aumasta skring sem g hef s lengi. Hva hann vi? Skilja srfringar bankans ekki samspil hrra vaxta ogstyrkingar krnunnar? Skilja srfringar bankans ekki hrif gjaldeyrisinnstreymis vegna fjlgunar feramanna gengi krnunnar? Geta srfringar bankans ekki tengt saman reynslu sustu 12 ra um hrif annars vegar hrra vaxta vaxtamunaviskipti og eirra san gengi til styrkingar og hins vegar hvernig auki gjaldeyrisinnstreymi vegna feramanna hefur haft styrkjandi hrif gengi. Ver a viurkenna, a g neita a taka essa skringu selabankastjra tranlega, v hn segir einfaldlega a Selabankinn br ekki yfir rttum tlum og hugsanlega ekki rttri ekkingu til a vera me peningastefnu sem tekur tillit til mikilvgra hagstra sem hafa hrif vi kvaranir varandi peningastefnu jarinnar.
Hfum huga, a tali er a 40% gengisbreytinga rati inn vsitlu neysluvers. Styrkist (ea veikist) gengi um 1,0% er tali a slkt gti haft 0,4% hrif til lkkunar (ea hkkunar) vsitlu neysluvers. 5% styrking krnunnar tti samkvmt essu a leggja til 2,0% lkkun vsitlu neysluvers. Selabankastjri segir a "tknileg forsenda" leyfi bankanum ekki a reikna me breytilegu gengi. Ttu annan betri? Getur bankinn ekki gertnmnigreiningu hrifum mismunandi gengisrunar verblgu? ttar bankinn sig ekki a fjlgun feramanna undanfarin r hefur haft jkv hrif gengi til styrkingar? ttar bankinn sig ekki v a jkvur viskiptajfnuur hefur gegn um tina leitt til styrkingar gjaldmiilsins, mean neikvur hefur leitt til veikingar? Tengir bankastjrinn ekki or sn um bankinn urfi a bregast vi vaxtamunaviskiptum vi a hrri vextir trekki a erlent fjrmagn? Eru bankastjrinn og aalhagfringur bankans bnir a gleyma hvaa hrifvaxtamunaviskipti hfu gengi krnunnar fyrir hrun? (g veit a eir voru ekki snum stum , en eir hafa kannski kynnt sr hva gerist.) Mr finnst einhvern veginn, sem Selabankinn s aftur og aftur a viurkenna vanhfi sitt til a stra peningastefnunni, vegna ess a starfsmenn bankans koma sfellt af fjllum varandi mikilvg ml.
Verblguspr og vaxtastefna
S n llum essum skringum selabankamanna sleppt ea bara teknar gar og gildar (sem g er ekki a gera), er framkvmd peningastefnunnar samt strfuruleg og varla bygg tlulegum rkum.
Ef bankinn hefi raun og veru haft tr v a hkkun vaxta sasta ri um 1,25% hefi leitt til lkkunar verblgu (og hva 0,9% verblgu nna gst), hefi a tt a koma fram verblguspm bankans. a geri a bara alls ekki og raunar geru spr bankans gst fyrra r fyrir verulegri hkkun verblgu rtt fyrir hkkun vaxtanna! tflunni a ofan sst a ur en vaxtahkkunarferli hfst, .e. Peningamlum 2015-1 (febrar) og 2015-2 (ma), geri Selabankinn r fyrir 2,3% og 3,2% verblgu 3. rsfjrungi 2016. Peningamlum 2015-3 (gst), egar bankinn er binn a hkka vexti um 0,5% 10. jn og hkkar um nnur 0,5% arna gst, spir bankinn samt a verblgan hkki 4,2% 3. rsfjrungi 2016. Alveg burt s fr v hvort nota er fast gengi ea reynt a sp gengisrun, hefi hkkun vaxta (mia vi forsendur bankans) tt a leia til lkkunar verblgu. Mr er alveg sama um fullyringu aalhagfrings S, a verblgan hefi ori hrri, ef ekki hefi veri fyrir vaxtahkkunina. Hn skiptir ekki mli, heldur er mr spurn hvers vegna verblguspin var ekki lgri. Raunverblgan er allt anna ml.
g hef oft bent stareynd, a a virist innbyggt formluna, sem notu er til a gera verblguspna, a verblgan hljti a fara upp ur en hn lkkar og stefnir a verblgumarkmiunum aftur. Bankinn hefur svo sem ekki maka sr vi a svara mr, enda er g ekki erlendur bankamaur. g hef treka bent fjlmilamnnum a spyrja um etta, en veit ekki til ess a eir hafi spurt. a furulega vi etta (.e. a verblgan veri a hkka ur en hn lkkar), a a skiptir (a v virist) engu mli hvert verblgustigi er egar spin er ger n vaxtastigi. Verblgan skal fyrst upp um 2/3 hluta sptmans ur en einhvern yfirnttrulegan htt hn tekur a lkka. etta eru tv einhalla tmabil. fyrra tmabilinu er hkkun og hinu sari lkkar verblgan. Engar sveiflur, takk fyrir! Me fullri viringu, er etta ekki sp heldur sk um run verblgunnar. etta er afskun fyrir kvrun um vexti.
Svo vogar rarinn G. Ptursson sr a segja: En ef vi hefum ekki hkka vextina hefi verblgan vntanlega ori miklu hrri og hefum vi veri skammair fyrir a. Ef bankinn tlai a n verblgunni niur, er alveg furulegt, mia vi verblguspr bankans, a hann hafi ekki kvei vextina mun hrri. (J, g veit a Mr var a afsaka sig me a tknilegar hindranir kmu veg fyrir a srfringar bankans gtu gert "betri" verblgusp, en maur hefi haldi a menn me svona mikla reynslu af rngum spm hefu gert breytingar formlum snum.) g er binn a vera a tala um essar arfavitlausu verblguspr Selabankans nokku langan tma. a var gott a f afskun Ms, en hn breytir litlu, ef srfringar bankans reyna ekki a vega essar tknilegu takmarkanir upp me ru mti. etta er svona eins og a pissa alltaf broti klset og segja a a s klsetinu a kenna a glfi er blautt, en ekki v a menn haldi fram a nota klseti. getur gert betur, Mr!
Hlutverk fjlmila, greiningardeilda og frimanna
Bankinn treystir hins vegar blindni a fjlmilamenn fjlmilafundum bankans su ekki ngu vel inni v sem bankinn hefur sagt ur til a eir geti hraki kjnalegar skringar bankans. g hef svo sem ekki veri svona fundum og get v ekki sagt til um hvers vegna a er. Hef teki eftir frttum ljsvakamila, a a virist bara vera s sem er vakt, sem mtir fundi bankans og v miur eru hvorki RV n St 2 me srstakan viskiptablaamann, sem einbeitir sr fyrst og fremst a viskiptatengdum frttum og hefur tma til a liggja yfir yfirlsingu, ritum og hinum msum kvrunum Selabankans.
Greiningardeildirnar eru svo gjrsamlega sr kaptuli. g fer helst a halda, a r hafi ekki mlfrelsi, en su grimmt ritskoaar til a tj eingngu r skoanir sem eru gar fyrir rekstur sns banka. Auvita gagnrna r ekki arfavitlaus rk Selabankans fyrir hum vxtum, vegna ess a bankarnir gra t og fingri hum vxtum.
Svo er a frimannasamflagi slandi. Hagfringar, sem eru fstum stum vi a sinna faginu, eru me mjg einsleita skoun nnast llum sem gerist hagkerfinu. a er ekki einu sinni hgt a f almennilega ritdeilu eirra milli um mikilvg hagfrileg efni. Skiptir engu hvort eir eru vi kennslu og fristrf innan hsklanna, vinna hj atvinnurekendasamtkum ea launegasamtkum ea eru essum fu (ea er a bara eitt stugildi) hj stjrnvldum. Ekki skiptir heldur mli, a v virist, hvar menn teljast vera hinu plitska litrfi. A.m.k. egar kemur a mlum tengdum Selabanka slands, egja menn unnu hlji. Hva varar hagfrimennta flk, sem ekki vinnur beint vi fagi, eru eir aggair hel. Gagnrni eirra er hunsu, annig a engin vitrn umra getur tt sr sta.
Einu hagfringarnir, sem ora a gagnrna, eru eir sem eru bsettir erlendis. Og eina "ritdeilan" sem hefur skapast, var milli lafs Margeirssonar (nna bsettur Sviss) og sgeirs Danelsson hj Selabanka slands. a getur ekki veri hollt fyrir Selabanka slands a um hann rki j-brralag. a getur ekki veri heilbrigt, a selabankastjri urfi a vitna sjlfan sig, v ekki su til friskrif eftir ara um a mlefni sem hlut. Me fullri viringu, er etta ekki bolegt og me v er g ekki a kasta neina rr skrif Ms Gumundssonar, bara a menn vitna ekki sjlfan sig til a styja skoanir snar.
Lokaor
Selabankinn tk strt skref vi sustu vaxtakvrun. Hann braut odd af oflti snu, en a gerist ekki fyrr en markaurinn hafi misst trna leisgn bankans. Markaurinn kva, a verblguspr bankans vru ekki mark takandi. Trverugleiki peningastefnunnar hafi bei hnekki, hva sem selabankastjri og aalhagfringur bankans segja. Menn hfu bei of lengi me a lkka vexti og stainn fyrir a lkka vextina, fru menn a ba til tki til a bregast vi afleiingum hrra vaxta. Hversu vitlaust getur a veri?
g hef svo sem aldrei efast um a vaxtastefnan vri a halda niri verblgu. Hn hefur gert a, bara mun meira en Selabankinn tlai sr. a er mli. Selabankinn er me verblgumarkmi og a er 2,5%. Bankinn vill a verblgan haldi sr 2,5%, en hvorki 1% ea 4%, hann paniki ef a gerist. A verblgan hafi san febrar 2014 veri undir 2,5% verblgumarkmii bankans, rtt fyrir spr bankans um anna segir mr tvennt:
1. Vextir bankans hafa veri of hir
2. Verblguspr bankans eru me innbygga villu.
a sem mr hefur fundist skorta hj bankanum, er a hann skoi og skilji hvers vegna verblgan er svona miklu lgri en hann spir og hann dragi lrdm af v. A hann lagi aferafri sna svo verblguspr a teknu tilliti til vaxtastigs su nr raunveruleikanum. g held a lrdmur af slkri skoun innri ferlum og reiknilknum muni til bi lengri og skemmri tma styja vi kvaranir Peningastefnunefndar og auka trverugleika bankans. Gagnrni mn bankann hefur snist um a hann leirtti ranga ferla og lkn, svo hgt s a sj rkleg tengsl milli forsendna bankans, kvarana hans og san rangurs. etta finnst mr skorta dag.

Var vertrygging eina lausnin ri 1979? Ekki a mati srfrings Selabankans ri 1977

Um ran um vertrygginguna og upphaf hennar getur stundum teki sig furulegar myndir. Fir virast hins vegar tta sig v a upptaka vertryggingarinnar me lgum nr. 13/1979, lafslgum, var af tveimur stum. Hin fyrri er vel ekkt, .e. verblgan, en hin sari fr sjaldan mikla athygli, en a var a inn- og tlnsstofnanir hfu ekki frelsi til a kvea vexti sna og v fylgdu vextir ekki verblgunni. slandi var ekki vaxtafrelsi heldur voru vextir kvenir af Selabanka slands og bankinn stjrnai alveg hvaa afurir mtti bja upp bi innlnahliinni og tlnahliinni.
A ekki var vaxtafrelsi hafi r afleiingar a inn- og tlnsstofnanir gtu ekki brugist vi hkkandi verblgu me v a hkka vexti sna. Selabankinn var mjg haldssamur snum vaxtakvrunum. Af eim skum uru vextir neikvir og sparif og lnsf rrnai af raungildi n ess a eigendur ess fengu a btt hrri vxtum, eins og elilegt hefi veri. Fra m rk fyrir v, a etta hafi raun tt undir verblguna og haldi henni vi.
Bruni sparifjr og lna heimatilbinn vandi
Vaxtakvaranir voru 8. ratugnum strplitskar kvaranir. r voru v teknar af mikilli haldsemi og lklegast sfellt me a huga a lta lta t sem standi vri ekki eins slmt og a var. Bara svo a s hreinu, tku allir stjrnmlaflokkar ess tma tt essum skrpaleik a halda raunvxtum neikvum. Vissulega hfu ingmenn Sjlfstisflokksins hvatt til vaxtafrelsis, en eim tkst ekki a koma v gegn mean Geir Hallgrmsson var forstisrherra, sem snir a menn eru lklegast kjaftgleiari stjrnarandstu en stjrn.
J, verblgan var mikil 8. ratugnum, oftast bilinu 25-55% fr v a hn rauf 10% mrkin ma 1972 og fram a setningu lafslaga aprl 1979. Mealverblga var hvorki meira n minna en 34,4%, samkvmt tlum Hagstofunnar. Verblgan var miki vandaml, sem kom vi flk msan htt, srstaklega hve kaupmttur launa lkkai hratt n ess a v vri mtt nnast hverjum mnui. Gagnvart fjrmagni, ddi h verblga a raunvextir voru neikvir um jafnvel tugi prsenta. stainn fyrir a viurkenna stareynd og leyfa inn- og tlnsstofnunum a hkka vexti, var vandinn ltinn safnast upp. Hvers vegna a var gert, er verugt rannsknarefni, en mr finnst ekki lklegt, a hafi sfellt vona a standi batnai. a m raunar sj rum verandi selabankastjra, Jhannesar Nordal. ͠Fjrmlatindum ma-jl 1977 segir hann t.d. a vntingar hafi veri um 15% verblgu rin 1975 og 1976, en hn hafi reynst mun meiri. kvaranir bankans byggu v vntingum sem ekki gengu eftir og sparifjreigendur og lnveitendur liu fyrir a ranga mat Selabankans. A ekki var brugist vi annarri verblgurun var einfaldlega kerfisvilla hj bankanum.
Ekki mtti hkka vexti
Hgt hefi veri a leysa vandann varandi neikva raunvexti lnsfjr og sparifjr mjg einfaldan htt strax ri 1972, .e. me v a gefa bnkunum meira fresli vi kvrun vaxta og jafnvel leyfa eim a taka upp breytilega vexti. Bankarnir brugust svo sem vi vissan htt me v a stytta lnstmann. Langtmaln hurfu r framboi bankanna og hmarkslnstmi styttist niur 6-7 r. Vextirnir hldust hins vegar fram langt undir verblgunni og til var heimatilbinn vandi boi stjrnmlamanna 8. ratugarins. A mnnum hafi san dotti hug vertrygging, sta ess a veita meira svigrm til vaxtabreytinga, er san s baggi sem slenskt jflag hefur urft a bera yfir 37 r.
g tek eftir a seinni t hafa menn uppi alls konar rk fyrir v a halda vertrygginguna. ri 1977 var anna hlj strokknum. Aftur vil g vitna Fjrmlatindi ma-jl 1977. ar skrifar Sigurgeir Jnsson, hagfringur Selabanka slands, greinina "Vextir og vertrygging fjrmagnsmarkai". Greinin er mjg g heimild um hva menn voru a hugsa essum tma. Byrjum fyrst greiningu Sigurgeirs vandanum:
vxtun fjrmagns er ofarlega baugi um essar mundir og mlin rdd fr msum hlium en af misjafnlega miklum skilningi og raunsi. Nafnvextir eru auvita hir hr landi vegna langvarandi og mikillar verblgu, en eftir a teki hefur veri tillit til verrrnunar peninga hafa raunvextir yfirleitt veri neikvir reynd. a er fyrsti misskilningurinn a gera ekki greinarmun nafnvxtmn og raunvxtum verblgu. Hir vextir frast rekstur sem kostnaur, en san er yfirleitt ekki teki tillit til verhkkunar eirra vermta, sem lnsf er nota til a afla.
..riji misskilningurinn er s, a atvinnurekendur telja a lei til ess a bta hag sinn heild a lkka vexti innanlands enn lengra niur fyrir markasver en ori er.
Hr er sem sagt gefin skringin v a vextir voru ekki hkkair takt vi verblguna. Veri var a vernda atvinnulfi og alveg rugglega srstaklega sjvartveginn. Hafa verur huga, a essum rum voru fyrirtki rugglega a reka sig miki yfirdrtti og vextir eirra voru umtalsvert hrri en vextir lna til lengri tma. En hvernig svo sem fyrirtki fjrmgnuu rekstur sinn, var vxtum haldi niri eirra vegna.
En hann sagi einnig, sem hluta af essum misskilningum:
..N tgfa af essum misskilningi hefur komi fram sustu mnuum. Hn er annig, a fjrmagnskostnaur lnega veri lgri, ef beitt s vertryggingu og lgum vxtum sta hrra vaxta eingngu..
J, srfringar Selabankans tldu engan mun v a fjrmagn vri hum vertryggum vxtum ea vertryggt lgum vxtum. etta vihorf hefur greinilega tapast vi kynslaskipti innan bankans!
Vertryggingin er takmrku lausn
Skoum nst hva Sigurgeir hefur a segja um vertrygginguna. Fyrst er rtt a rtta ummli hans a ofan, .e. a r tvr aferir sem nna eru notaar, .e. a vera mist me vertryggingu og raunvexti ea vertrygga nafnvexti eru reynd r smu, ef raunvaxtastig vertryggu vaxtanna vri a sama og vertryggu vaxtanna. (Hr er g ekki a tala um vertrygg ln eins og au eru framkvmd.)
Sigurgeir bendi grein sinni , a hir vextir virka ekki hrri verblgu. a su efri mrk hve hir vextirnir geti ori:
a reynslan sni, a hgt s a bjarga peningakerfinu me hum vxtum vi skilyri allhrrar verblgu, eru v vafalaust takmrk sett. Mr ykir lklegt, a hmarki liggi nlgt 30% ea ekki langt fr v, sem er n hr landi. Me rari verrrnun og vaxandi sveiflum verlagi, sem yfirleitt fylgja meiri verblgu, er sennilega gerlegt a tryggja jkva raunvexti.
Mia vi a a var lit Sigurgeirs a ekki skipti hvort vextirnir vru vertryggir nafnvextir ea vertryggir raunvextir, getur a ekki tt neitt anna en a vertrygging er jafnhaldslaus mikilli verblgu og hir vertryggir vextir.
Umfjllun sna um vertrygginguna byrjar Sigurgeir eftirfarandi orum:
Vertrygging er takmrku lausn
a vertrygging hafi tvra kosti til a bera markai fyrir f til langs tima, veit g ekki til ess, a hn hafi n almennri tbreislu neins staar. Hn hefur via veri notu takmrkuum mli tilteknum svium. Vast hvar, ar sem verblga rikir, hafa ess sta komi tiltlulega stutt ln me hrri vxtum ea ln fr opinberum ailum og erlend ln traustum gjaldmili.
J, a er ekki g lausn, a mati Sigurgeirs, a nota vertryggingu gegn vivarandi verblgu. Betra er a nota arar aferir. T.d. lei sem Simbave fr, .e. a binda verlag vi erlenda mynt.
Nst nefnir Sigurgeir rjr stur fyrir v a vertrygging s ekki g egar kemur a lngum samningum:
1. Erfitt a vera me hli vi hli vertryggar krfur og vertryggar, .e.a.s. tv opin kerfi.
2. Hafi vertrygging n mikilli tbreislu gti ori erfitt vi vissar astur a n jafnvgi lnamarkai, t.d. ef raunvextir urfa a vera neikvir um stundarsakir. Almenn vertrygging gti v stai vegi sveigjanlegrar hagstjrnar.
3. msum ykir vertrygging vera tilbi gervifyrirbri og treysta ekki hana. Hn byggist lika vsitlum, sem hgt er a hafa hrif . (Og framhaldinu segir hann a fjrmagnseigendur ( a sjlfsgu erlendir) vilji sur vera me vertryggingu egar verblga er undir 10-15%.)
slandi eru tv kerfi og reynslan hefur snt a au rfast illa saman langtmalnum. Til ess er traust tlnsstofnana vertryggingunni of miki ea eigu vi a segja a r eru fastar eirri hugsun, a langtmaln veri a bera jkva raunvexti allan lnstmann, a gti veri gott fyrir hagkerfi stku sinnum og stuttan tma, a raunvextir su neikvir til a ganga ekki gjrsamlega fram af greislugetu lntaka.
Sigurgeir fjallar lka um kosti ess a vertryggja sparif, en g lt ann hluta greinar hans ba til betri tma.
Ef liti er til ora Sigurgeirs Jnssonar, hentar vertrygging illa mjg mikilli verblgu og hn hentar illa v sem var talin hfleg verblga (10-15%). Hann bendir a vextir eigi sr ak og egar upp fyrir a er komi, brjti eir niur. Hann leggur lka a jfnu vexti sem samanstanda af verblguuppbt (verbtum) og raunvxtum annars vegar og hins vegar vertrygga vexti, annig a ekki skiptir mli hvort vaxtagreisla s samsett me vertryggingu og raunvxtum ea einni tlu eins og vi um vertrygga vexti.
Lokaor
aprl 1979 var verblga bin a vera yfir 30% 18 mnui samfellt og yfir 20% 68 mnui samfellt. Allan ennan tma hafi Selabanki slands haldi raunvxtum neikvum me vitund og vilja stjrnvalda til a takmarka vaxtagreislur atvinnulfsins. Sparifjreigendur hfu v yfir 5 r veri a borga niur vaxtakostna fyrirtkja me lgum innlnsvxtum (neikvum raunvxtum). Sparifjreigendur su undir essum kringumstum ltinn ea engan hag a spara og fr sparnaur r um 40% af vergri landsframleislu niur um 15%. Flk kepptist vi a eya v sem a aflai, eins fljtt og a gat. Sjlfur man g eftir v a hafa keypt mr hillusamstu fyrir fermingapeningana og hljmflutningstki og bl fyrir sumarhruna. Ekki var nein skynsemi a eiga miki inn bankabk, v ekki fkkst miki fyrir ann pening nokkrum mnuum sar.
A sparif og lnsf brann upp var heimatilbinn vandi. J, verblgan hafi skt fjrmlakerfi af sjkdmi, sem stulai mehndlaur a bruna sparifjr og lnsfjr. Til var lkning vi essum sjkdmi, en mealinu (vaxtafrelsi) var ekki beitt vegna ess a a hentai ekki atvinnulfinu.
Vaxtafrelsi var komi ri 1986 me njum lgum um Selabanka slands. Vaxtafrelsi, sem hefi geta vernda bi sparif og lnsf ratugi fyrr. Fr eim tma hefur ekki veri rf fyrir vertryggingu. Fjrmlafyrirtki hafa nefnilega haft frelsi til a verleggja f sitt eins og eim hefur henta og hafa v ekki urft vernd vertryggingarinnar a halda.
Fljtlega eftir a vaxtafrelsi komst , mtti sj bo um 10% raunvexti sparif og fleira slkt rugl. Fjrmlafyrirtkin kunnu augljslega ekki a verleggja f sitt, enda hfu au enga reynslu af slku. a er lklegast stan fyrir v, a au vilja ekki missa vertrygginguna. au vita ekki hvernig au eiga a hega sr n ess a njta verndar vertryggingarinnar. au treysta v ekki a geta byggt vaxtakvaranir snar gum spm um framtina. au ora ekki a dfa svo miki sem litlu t t djpu laugina, enda hvers vegna ttu au a htta sr t djpu laugina, egar au eru bjrgunarvesti me milljn armkta og mittiskta grunnu lauginni. Gtu ekki sokki, einhver s me lti ar.
g er eirrar trar, a slensk fjrmlafyrirtki munum plumma sig gtlega n vertryggingarinnar. a mun hugsanlega taka fyrirtkin einhvern tma a finna jafnvgi, vonandi ekki meira en 1-2 r. Fyrirtkin munu tta sig v, a ekki er rf v a hafa langtmavexti ha, v bja m slka vexti me alls konar endurskounarkvum. Fyrst verur tni endurskounar mikil, en svo mun teygjast eim. Eftir 4-5 r treysta eir sr jafnvel til a bja upp fasta vexti til 10-15 ra og svo til enn lengri tma. Svo g vitni enn einu sinni Sigurgeir Jnsson:
..held g, a mjg va skorti skilning vi, a hr s i raun og veru um marka a ra me frambo og eftirspurn, sem ver, .e.a.s. vxtun, hefur hrif . Hr er um a ra marka fyrir afnot af fjrmagni, ar sem leigan er vextirnir.
a er einmitt etta, sem mun a lokum vera til ess a fjrmlafyrirtkin finna rtt jafnvgi vxtum snum. au urfa a koma v tleigu og leiguveri verur a henta hinum fjlbreyttu hpum leigenda. Sumir ra einfaldlega ekki vi eins ha leigu og arir og langtmaleigusamningar geta veri arsamir, leiguverinu s stillt hf.
ri 1979 komu misvitrir stjrnmlamenn vertryggingu einhverju brriskasti. a var gert, a v a best verur s, rtt fyrir a srfringar Selabankans teldu hana ekki vera ga lausn. nnur betri lei hafi stai til boa. Lei sem farin var nokkrum rum sar. Nna er kominn tmi til a fylgja rum rleggingum srfringa Selabankans fr rinu 1977 og leggja af vertrygginguna.

Gagnrni Eric Stubbs vaxtastefnu Selabanka slands og vibrg bankans

Mnudaginn 18. jl birti Morgunblai grein eftir Eric Stubbs, fjrmlargjafa og sjsstjra hj Royal Bank of Canada New York (greinin er vihengi vi essa frslu). grein sinni fjallar Stubbs um meginvexti (strivexti) Selabanka slands og gerir a v skna a eir ttu a vera 3,75-4,0% stainn fyrir 5,75% eins og Selabankinn hefur haldi vxtunum nokku langan tma. Niurstu sna byggir Stubbs v a "hlutlaust jafnvgisgildi skammtmavaxta s hgt a tla me v a leggja saman verblgustig, stig aukningar vinnuafli og framleini". Hann segir jafnframt a sambrilega reiknair vextir ttu a vera 1-2% Evrpu og 2,5-3,5% Bandarkjunum.

Eric Stubbs kemur me mrg g rk fyrir v a meginvextir S eigi a vera lgri og bendir mis neikv hrif ess a hafa svona ha. Allt frekar kunnugleg rk, enda erum vi nokkrir sem hfum haldi eim lofti nokkur r. Hann segir m.a.:

a eru gild rk fyrir lgu vaxtastigi Evrpu og Bandarkjunum. Hinsvegar bendir margt til ess a nverandi vaxtastig Selabanka slands hvetji til skilegs aljlegs fjrflis inn bankakerfi og hafi auk ess minni hrif en tla var, ea jafnvel fug.

ljsi ess sem a framan er sagt virist nausynlegt a beitt veri aferum ar sem fundi verur jafnvgi milli innlendu efnahagsmarkmianna og aljlegu hrifanna og vextir lkkair niur fyrir 5,75%. Slkt arf a gerast annig a innlendu jafnvgi s vihaldi, jafnhlia v a ekki er bin til djp gj milli innlendra vaxta og vaxtastigs mun strri ngrannalndum slands...A hve miklu leyti slaka arf til vaxtastefnunni er v spurning um a kanna hverjar eru orsakir og afleiingar. Skynsamlegt er a taka ll skref varlega essum efnum, t.d. me v a lkka vexti um 0,5% hvert skipti og sj hrifin erlent fjrinnstreymi og innlenda eftirspurn og framkvmdir. a hvort jafnvgi finnst me v a vextir lkka 5% ea 4% yrfti sfellt a endurmeta.

Eric Stubbs heldur v sem sagt fram a meginvextir bilinu 4-5% s ekki elilegir mia vi stu efnahagsmla slandi

Skjt vibrg Selabankans

Greinilegt er a Stubbs kom stjrnendum selabankans r jafnvgi og htta var a einhverjir kjnar tkju hann tranlegan. Var v brugist skjtt vi og Mr Gumundsson, selabankastjri, fkk drottningarvital hj helsta hagspekingi meal blaamanna Morgunblasins, sjlfri Agnesi Bragadttur. (Vitali er einnig hengt vi frsluna.)

Hgt vri a skrifa langa grein um sjlfhverfuna svrum selabankastjra, sem birtist mist v a gera lti r v sem Stubbs segir ea me v a styja ml sitt me tilvitunum sjlfan sig! g tla hins vegar ekki a eya plssi slkt. Selabankastjri verur a eiga a vi sjlfan sig a ola ekki a einhverjir birti eigin skoanir vaxtastefnu bankans blai sem tapa hefur strum hluta skrifenda sinna.

Selabankastjri nefnir vitalinu til sgunnar enn eina afskunina fyrir hum strivxtum slandi. Nna eru a hagvaxtageta hagkerfisins sem kallar ha strivexti, en hann segir essa getu vera 2,5-2,7% vitalinu. San btir hann vi verblgumarkmii Selabankans (ekki raunverulegri verblgu) og fr t a jafnvgisvaxtastig s bilinu 5,0-5,3%, sem hann segir a s ekki svo langt fr nverandi meginvxtum upp 5,75%. (Hfum a hreinu, a ma 2014 htti Selabanki slands a tala um strivexti og notar stainn meginvexti. Munurinn essum tvennu er a meginvextir eru innlnsvextir mean strivextir eru tlnsvextir og eru me 0,75 punkta lag ofan meginvextina. Meginvextir upp 5,75% ir strivexti upp 6,5%!)

Um etta er margt a segja:

1. Hvers vegna kemur selabankastjri sfellt me njar skringar v a vextir bankans su hir? Hann er binn a nota launahkkanir, vntanleg hkkun hrvruvers, leirttingu vertryggum lnum, verblguspr S og verblguvntingar markaar sem er orinn heilaveginn af verblgurausi stjrnenda Selabankans. En rtt fyrir allan ennan hrslurur, hefur verblgan lti ba eftir sr og ar me afskunin fyrir hum strivxtum. Nna vendir selabankastjri snu kvi kross og finnur skringu sem kemur verblgunni ekki vi. Hn er hins vegar a nokkru innbygg Taylor regluna, sem rarinn G. Ptursson, aalhagfringur S, vitnai til erindi hj Flagi atvinnurekenda september sasta ri. (Sj nnar um Taylor regluna og strivexti S frslunni Af peningastefnu Selabankans)

2. Selabankastjra finnst ekki elilegt a meginvextir bankans su eitthva fyrir ofan jafnvgisskammtmavextina sem fst me v a bta hagvaxtagetu upp 2,5-2,7% vi verblgumarkmi S (2,5%). .e. a meginvextir upp 5,75% su nokku fyrir ofan 5,0-5,3% jafnvgisskammtmavextina. S lgri tala tekin, er 75 punkta munur ea 15%, en 45 punktar s hrri talan notu ea um 9% munur.

3. Verblga me hsnislinum er 1,6% samkvmt jn-mlingu Hagstofu slands. Verblguspr S ganga hins vegar, eins og nnast alltaf sustu tp 3 r, t a verblgan fari r bndunum og hkki verulega (meira um a eftir). Notum essa verblgu og hagvaxtagetuna upp 2,5-2,7% og fst a jafnvgisstrivextir ttu a vera 4,1-4,3% (mia vi a eir su verblga pls hagvaxtagetan, eins og tla m fr skringum selabankastjra, hann noti verblgumarkmi, ekki raunverblgu). Svo merkilegt sem a n er, er etta ekki fjarri v sem Stubbs segir, egar hann telur jafnvgisskammtmavexti slandi liggja bilinu 3,75-4%, en mia vi verblguna jn, telur hann hagvaxtagetuna vera bilinu 2,15-2,4% (segir a hvergi beint og notar ekki einu sinni etta hugtak, en selabankastjri leggur honum or munn). Selabankastjra finnst a alveg trlega aulalegt, v a ddi, "a langtmatlun um opinber fjrml vri rng", og ltur eins og slendingar su algjrir snillingar ger langtmatlana!

4. En bi Stubbs og Mr nota verblgu mia vi a hsnisliurinn s me. jn var hins vegar engin verblga n hans, .e. rsbreyting var 0,0%. Hafa skal huga (og svo g s samkvmur sjlfum mr) a 12 mnaa breyting samrmdri vsitlu neysluvers var 1,6%.

Mr finnst strmerkilegt, a Mr Gumundsson, selabankastjri, komi drottningarvital Morgunblainu daginn eftir a erlendur bankamaur gagnrnir meginvexti Selabanka slands (birt san daginn eftir). Hva er gangi? Er Selabankinn ekki ruggari me vaxtastefnu sna, a selabankastjri er gerur t til a svara skoun hins erlenda bankamanns? Hefi ekki veri ng a senda einhvern undirmann? Klikkaast af llu finnst mr, a selabankastjri skuli, til stunings mli snu, vitna sjlfan sig! tli a s vegna ess, a enginn erlendur frimaur/hagfringur er sammla selabankastjra? mnum huga teljast a ekki haldbr rk a vitna sjlfan sig.

Nokkur or um verblguspr S

Selabanki slands birtir rsfjrungslega, samhlia tgfu ritsins Peningaml, verblguspr snar. Ekki verur sagt a spekingum S ratist oft rtt spm snum. Fyrir nean er myndrit sem snir spr bankans sustu 3 r, .e. fr Peningamlum nr. 3/2013 til og me nr. 2/2016 (smelli myndina til a sj hana betur). Aeins Peningamlum nr. 2/2015 tekst srfringum S a hafa tvo sppunkta nokku rtta (s fyrsti er alltaf raunverblga) og tvisvar hefur fyrsti sppunktur veri rttur.

ver_bolga_vs_spar_s.jpga sem vekur hins vegar helst athygli er a srfringar S hafa fr Peningamlum nr. 1/2014 alltaf sp v a verblga aukist umtalsvert og upp mjg miki hverju sptmabili og san gerist eitthva kraftaverk og verblgan siglir a verblgumarkmium bankans, .e. 2,5%. Samkvmt sp r Peningamlum nr. 3/2015, tti a vera yfir 4% verblga nna, svo dmi s teki.

A verblguspr S su svona langt fr raunveruleikanum nnast ll skipti af sustu tlf, tti a vekja srfringa S til umhugsunar um hvort vaxtastefna bankans s einnig rng. (Ltum alveg liggja milli hluta etta me hsnisliinn.) g tk eftir v drottningarvitalinu, a Mr akkai vxtum bankans fyrir a verblgan vri svona lg. a er n a mesta kjafti sem g hef lengi lesi. Verblgan er svona lg rtt fyrir vaxtastefnu bankans. Ef hn vri svo lg vegna vaxtastefnunnar, hefu verblguspr bankans endurspegla a lgri spgildum en ekki hrri. Nei, stareyndin er a srfringar S hafa enga tr a vextir bankans sli nokkurn skapaan hluta verblgu. Ef svo vri, kmu vextirnir veg fyrir a verblgan hkkai stainn fyrir a byrja ekki a hafa hrif fyrr en eftir dk og disk. Vextir bankans eru bnir a vera heyrilega hir langan tma, en samt er a mat srfringa S a verblgan eigi eftir a fara upp ur en hn endar ea nlgt verblgumarkmium bankans. Og rtt fyrir frekar ha meginvexti (og enn hrri strivexti) lengri tma, er eins og srfringar bankans telji fortarvextir hafi engin hrif til lkkunar verblgu.

Svo er nst njasta afskun S fyrir hum vxtum bankans, a vntingar eirra sem leita s til su fyrir svo hrri verblgu. J, auvita halda allir a verblgan fari af sta. Selabankinn er binn a hrpa "lfur, lfur" svo lengi a allir tra v a lfurinn s a fara a koma. a er hins vegar strhttulegt fyrir slenskt efnahagslf, v a br vi falskar vntingar um framtina, br vi skalega ha vexti sem skera mguleika ess til samkeppni vi erlenda aila bi formi of hrra vaxta og of sterks gjaldmiils.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Ferin EM 2016

Strax og ljst var a slenska karlalandslii ftbolta hafi tryggt sr tttkurtt rslitakeppni EM 2016, var byrja a velta fyrir sr a fylgja liinu eftir. a er meira en a segja a a fara svona keppni og v urfti a skoa mis...

ttu strivextir a vera 2,25-3% ea jafnvel lgri?

tta r upp dag hef g velt fyrir mr hvers vegna verblgumlingar sem Selabankinn notar vi kvaranir um strivexti innihalda liinn "reiknu hsaleiga". frslunni Verblga sem hefi geta ori velti g fyrir mr hverju a hefi breytt, ef...

6 rum sar - hfum vi lrt eitthva?

dag, 12. aprl 2016, eru 6 r fr v a Skrslan kom t, .e. skrsla rannsknarnenfdar Alingis um fall bankanna ri 2008. Afrakstur af vinnu teljandi starfsmanna og fjlmargra vitala v einstaklinga sem einn ea annan htt hfu orsaka hruni...

egar slenskir bankamenn gengu af vitinu

Uppljstrun Panamaskjalanna er einn fangi langri gngu, sem hfst ri 1998 me annars vegar stofnun Kaupthing Luxembourg S.A. og hins vegar Landsbanki PCC (Guernsey) Limited. g er svo sem enginn srfringur eirri starfsemi sem fr fram essum...

Af peningastefnu Selabankans

g er fyrir lngu httur a vera hissa vaxtakvrunum Selabanka slands. fyrsta lagi, skil g ekki hvernig bankanum dettur bara yfirhfu hug a nota vexti til a hafa stjrn verlagi, v litlu myntkerfi, hljtum vi stainn f...

Vertryggingin verur a fara

Miki er g orinn endanlega reyttur eim kr sem heldur v fram a vertrygging s g. Fyrst hn er svona g, af hverju er hn ekki notu neytendaln t um allan heim? Af hverju vara hsnislnafyrirtki srael lntakendur vi v a taka...

Erla Stefnsdttir 1935-2015

Horfin er til annars heims Erla Stefnsdttir. Fir sj heiminn me hennar augum ea hafa boa krleikann eins hreinan og tran og hn hefur gert. g er einn af nemendum Erlu. Kynntist henni fyrir um aldarfjrungi, egar g stti nmskei hj henni....

Snkar og stigar ngerra kjarasamninga

a kannast margir vi borspil sem almennt er kalla Snkar og stigar. Leikmenn ferast eftir stgi, ar sem eru stangli snkar og stigar. Lendi maur stiga frist maur fram (ea upp), en lendi maur snki fer maur til baka (ea niur)....

Er ltill ea mikill arur af striju?

essi spurning hefur veri spur nokku oft undanfarna daga, vegna furulegra ummla Sigmundar Dav Gunnlaugssonar, forstisrherra, a framgangur ingslyktunartillgu um Rammatlun skipti skpum fyrir kjarasamninga. Indrii H. orlksson hefur veri...

Gallar heimsmynd Viskiptars slands

Viskiptar slands (V) hefur lti tba skrslu um galla sem a telur stefnu slenskra stjrnvalda. g hef svo sem ekki lesi skrsluna, bara grip af henni frtt Viskiptablasins . frttinni voru nokkur atrii sem vktu athygli mna og...

Dmstlar og neytendarttur

g velti v stundum fyrir mr hvort neytendarttur s yfirhfu kenndur vi lagadeildir hskla slandi. stan er, a fr miju sumri 2010 hafa gengi fjlmargir dmar hrai og Hstartti, ar sem mr finnst verulega skorta skilning dmara ...

Upplsingar ggnum Vglundar

tp 6 r hef g haldi v fram og lagt fram ggn v til snnunar, a nju bankarnir hafi fengi lnasfn sn mjg miklu afsltti. etta er svo sem eitthva sem allir vita. En jafnframt hef g bent a sami hafi veri vi slitastjrnirnar um a...

Stefnumtun fyrir sland

Eftir hrun bankanna oktber 2008, vonuust margir eftir breytingum. r hafa a mestu lti ba eftir sr og margt sem fari var af sta me endai sviknum loforum. Nna rflega 6 rum sar er stjrnarskrin breytt, fiskveiikerfi er breytt,...

Hstirttur sleginn lesblindu, tskranlegri leti ea viljandi fski?

g var a skoa nlegan dm Hstarttar mli nr. 349/2014 , ar sem mr snist Hstirttur vera sleginn alvarlegri lesblindu ea leti. dmnum segir orrtt: Samkvmt 5. gr. gildandi laga nr. 121/1994 skyldi lnssamningur vera skriflegur og fela ...

Er rttlti lagi vegna ess a g lifi a af?

slandi er va grasserandi brjlislegt rttlti. Misskipting er va bygg furulegum rkum. Flk hefur lti trlegustu hluti yfir sig ganga og svipugngurnar veri margar. r eftir r, kynsl eftir kynsl, btur flk jaxlinn og mokar...

skorun vegna leirttingarinnar

Vi hjnin fengum, eins og margir arir landsmenn, tilkynningu vikunni a vi ttum rtt leirttingu vegna eirra vertryggu fasteignalna sem vi vorum me runum 2008 og 2009. Vi reiknuum aldrei me a upphin yri h, en sttum samt um....

Vibragstlanir og stjrnun rekstrarsamfellu

rmlega tvo og hlfan hafa veri gangi umbrot undir og kringum Brarbungu. arf g lklegast lti a fra flk um a. Allan ann tma hafa menn s fyrir sr msa mguleika v hvernig umbrotin geti rast. Tveir slkir mguleikar eru risastr...

Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (1.9.): 13
  • Sl. slarhring: 47
  • Sl. viku: 735
  • Fr upphafi: 1620734

Anna

  • Innlit dag: 1
  • Innlit sl. viku: 658
  • Gestir dag: 1
  • IP-tlur dag: 1

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Sept. 2016
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband