Leita frttum mbl.is
Embla

Af peningastefnu Selabankans

g er fyrir lngu httur a vera hissa vaxtakvrunum Selabanka slands. fyrsta lagi, skil g ekki hvernig bankanum dettur bara yfirhfu hug a nota vexti til a hafa stjrn verlagi, v litlu myntkerfi, hljtum vi stainn f mikinn gengisstugleika, eins og reyndin hefur veri fr v a verblgustjrnun var a markmii bankans. Hj j sem er mjg miki h tflutningstekjum, vegna einhfni framleislugreinum, hefi maur haldi a gengisstugleiki vri strsta mli. g skil ekki hvernig hgt er reka fyrirtki, gera tlanir fram tmann og kaupa og selja vrur milli landa, egar maur veit aldrei hvaa gengi verur, egar greislan loksins sr sta. Hvernig getur kaupmaur boi upp verstugleika, ef 70% af verinu rst af v hvert gengi er?

En g tla ekki a velta fyrir mr hvort nota eigi strivexti/meginvexti vi peningastefnuna heldur langar mig a skoa hvort essir vextir su reiknair t fr rttum forsendum. Ekki a a g s hagfringur, en maur arf ekki a vera hagfringur til a skilja breytur lkani og geta liti forsendur gagnrnum augum.

Taylor-reglan

grunninn styjast flestir selabankar vi svo nefnda Taylor-reglu einn ea annan htt vi kvrun meginvaxta sinna. Ekki a a hn notu til a reikna vextina, heldur frekar a bankarnir beri vextina sna vi tkokmu hennar til a sj hvort vextir eirra sni fylgni vi regluna. Reglan er kennd vi John B. Taylor, prfessor vi Stanford hskla. Hann setti regluna fram ri 1993, en um svipa leiti settur tveir arir fram sambrilega reglu. Reglan er peningastefnuregla sem gefur til kynna hvernig selabankar eigi a breyta meginvxtum snum til a bregast vi verblgu, jarframleislu ea rum efnahagslegum skilyrum.

upphaflegu framsetningu Taylors, segir hann a kvara eigi meginvexti t fr mismuninum raunverulegri verblgu og verblgumarkmium og raunverulegri jarframleislu og tlari/hugsanlegri jarframleislu:

i_{t}=\pi _{t}+r_{t}^{*}+a_{\pi }(\pi _{t}-\pi _{t}^{*})+a_{y}(y_{t}-{\bar {y}}_{t}).

ar sem:

\,i_{t}\,R(t)

Meginvextir mnui t

\,\pi _{t}\,π(t)

Verblga mnui t

\pi _{t}^{*}

Verblgumarkmi (2,5% slandi)

r_{t}^{*}RR(t)

Jafnvgisraunvextir/"nttrulegir raunvextir"

\,y_{t}\,

Lgarimskt gildi raunverulegar jarframleislu

{\bar {y}}_{t}

Lgarimiskt gildi tlarar/hugsanlegrar jarframleislu

(Dlkur 2 snir breytur reglunni eins og hn er snd fyrir nean n Y(t).) Stular a_{\pi } og a_{y} eiga a vera jkvir. Taylor setti ba 0,5.

sinni einfldustu mynd er reglan svona (mia vi 2,5% verblgumarkmi):

R(t) = (RR(t) + 2,5) + 1,5(π(t) 2,5) + 0,5Y(t)

Selabankinn notar hins vegar afbrigi af reglunni i QMM lkani snu sem er svona:

R(t) = 0,5R(t-1) + 0,5((RR(t) + 2,5) + 1,5(π(t) 2,5) + 0,5Y(t))

Y(t) er framleisluspenna. Er reglan sg hafa tafan vaxtali.

Selabanki slands og Taylor-reglan

Selabankinn notar ekki Taylor-regluna vi sna vaxtakvrun, en srrit Selabanka slands nr. 4 - 2010 Peningastefna eftir hft segir:

Hefbundin lei til ess a meta hvort ahald peningastefnunnar s hfilegt er a bera saman vexti selabanka vi vexti sem eru reiknair me svokallari Taylor-reglu (sj t.d. Taylor, 1993) en hn hefur tt gefa ga lsingu hegun selabanka va um heim.

rarni G. Pturssyni, aalhagfringi bankans, ber meginvexti bankans saman vi vexti samkvmt reglunni erindi sem hann hlt hj Flagi atvinnurekenda september sl. Samkvmt glru, sem hann birti, sna treikningar bankans vissa fylgni milli kvarana Peningastefnunefndar og Taylor-reglunnar, eins og Selabankinn notar regluna.

meginvextir_s_og_taylor.jpg

Eins og kemur fram texta undir myndinni (sst betur, ef smellt er myndina og hn opnu), eru ekki notu smu tkn fyrir breytur Taylor-reglunnar og skilgreiningunni sem g birti a ofan. a skiptir svo sem ekki mli, fyrir utan a GAP er nota fyrir muninn raunverulegri og tlari jarframleislu og svo kalla framleisluspenna.

Samkvmt lnuriti rarins, voru meginvextir bankans ( daglegu tali nefndir strivextir) nnast eir smu samkvmt kvrun Peningastefnunefndar og me notkun Taylor-reglunnar fr upphafi rs 2014 og fram ri 2015.

Eru vextirnir rttir?

Mr hefur lengi fundist strivextir vera r llu samhengi vi raunverulega stu hagkerfisins. Hef g urft lti anna a gera, en a benda a meginvextir S eru skjn vi vexti helstu viskiptalanda slands. Eftir sustu vaxtakvrun Evrpska selabankans (ECB) lok nvember fr g a skoa etta betur. stan er a ECB bar fyrir sig a verblga upp 0,1% vri httulega lg og v yrfti a lkka strivexti til a rva hagkerfi evrulandanna. Tilgreint var tilkynningu ECB a verblgan hefi veri mld samkvmt samrmdri vsitlu neysluvers (SNV). Samkvmt tlum Eurostat nam hkkun SNV 0,3% slandi fyrir sama tmabil.

Munurinn SNV og eirri vsitlu neysluvers (VNV), sem notu er slandi til a mla verblgu, felst v a nokkrir lii VNV eru ekki me SNV. Mikilvgasti liurinn er s sem heitir "reiknu hsaleiga", en honum er mlt hsnisver. Me a huga skoai g hvort hkkun hsnisvers hefi veri elilega miki slandi samanbori vi helstu viskiptalnd okkar. S athugun leiddi ljs a mean hkkun hsnisver hafi fr 1. jl 2014 til 30. jn 2015 veri um 8% slandi (samkvmt tlum Eurostat), en veri bilinu 5-12% hinum lndunum.

Hvernig stendur v a selabankar i Noregi, Svj, Danmrku og fleiri lndum auk ECB voru a halda meginvxtum snum vi ea undir 0% sambrilegri ea meiri verblgu og ekki svipuum hkkunum hsnisvers egar S er me sna vexti 5,75%? Svari liggur rennu:

  1. Jafnvgisraunvextir eru 3,0% slandi, en 2,0% t.d. Bandarkjunum.
  2. Selabanki slands miar vi VNV en ekki SVN sem ir a S mlir verblguna vera 1,8% oktber en ekki 0,3%.
  3. a er jkv framleisluspenna slandi, en lklegast er hn neikv evrusvinu.

Ltum atrii 1 og 3 liggja milli hluta bili og einblnum bara atrii 2. Hva ir a fyrir niurstu Taylor-reglunnar, a S notar VNV en ekki SNV?

Auvelt er a reikna a t. Smellt er gildum inn Taylor-regluna, eins og rarinn G. Ptursson birti hana fundi Flags atvinnurekenda, og niurstur mia vi hvora neysluversvsitlu bornar saman. Niurstaan er raun frekar skr. Munurinn mia vi mlingar fyrir oktber er 2,0%, .e. Taylor-reglan gefur meginvexti S mia vi samrmda vsitlu 2,0% lgri en ef notu er VNV. 2,0% lkkun ir a meginvextir S ttu ekki a vera hrri en 3,75%, mia vi a S heldur eim 5,75%! a ir jafnframt a vertryggir vextir hsnislna yru um 5% stainn fyrir a vera yfir 7%.

Ef gert er r fyrir a um 1.000 ma.kr. af lnum heimilanna su vertrygg, ir essi breyting 20 ma.kr. lkkun vaxtakostnaar!

Hvers vegna notar S VNV en ekki samrmda vsitlu?

g hef lengi spurt hvers vegna Selabanki slands notar ekki samrmda vsitlu neysluvers ea okkar eigin vsitlu n hsnisliar vi vaxtakvaranir snar. eim ritum Selabankans, sem g hef skoa, hef g ekki s neina haldbra skringu v. Veri getur a hn finnist ar, en g bara ekki fundi hana. Hugsanlega er a s hef slandi a reikna verblgu me hsnislinum inni sem rur, en a hafa hann me breytir nokku miki forsendum Peningastefnunnar, egar a standa skapast a "neysluhluti" verblgunnar er ltill mti hlutfallslega hum "fjrfestingahluta" verblgunnar.

Mefylgjandi mynd snir mismuninn essum tveimur vsitlumlingum:

samraemd_visitala_og_vnv_1274623.jpg

Eins og sj m myndinni hkkar VNV meira en SVN alla mnui fr janar 2005 ar til um mitt sumar ri 2008. Fr eim tima og fram mars 2011 er hkkun SVN verulega meiri en VNV, tekur vi sveiflukennt tmabil, en fr september 2013 hefur VNV hkka meira nnast llum mnuum og stran hluta ess tma er munurinn verulegur, .e. hlutfallslega.

Selabankinn hefur strt sr af v ru og riti a strivextir/meginvextir bankans su nokku rttir mia vi Taylor-regluna. Sjum n hverju a skiptir a nota SVN Taylor-reglunni stainn fyrir VNV. Myndriti fyrir nean snir fjrar lnur, .e. treikning vaxta eftir Taylor-reglunni annars vegar mia vi VNV og hins vegar SVN. Arar breytur Taylor-reglunnar eru r smu bum treikningum. Upplsingar um framleisluspennu eru sttar hinar msu tgfur Peningamla og upplsingar um jafnvgisraunvexti eru sttar QMM gagnagrunn S. San koma tvr lnur sem heita vextir S. Lnan Vextir S 1 (ljs grn) eru eir vextir sem tldust meginvextir S allt fram til aprl 2014, en eftir a eru vextirnir samkvmt lnunni Vextir S 2 (svrt lna) kallair meginvextir S. (Teki skal fram a Taylor-reglan er notu me tfum vaxtali, sbr. skringu a ofan.)

meginvextir_s_og_taylor_1274624.jpg

Eins og sst lnuritinu, eru meginvextir S mist vanmetnir ea ofmetnir s mia vi Taylor-regluna. eir fylgja betur rauu lnunni en eirri blu. Spurningin er hins vegar hva hefi gerst runum fyrir hrun, ef eir hefu fylgt blu lnunni, .e. verblgu samkvmt samrmdri vsitlu. Meira um a eftir.

Framleisluspenna og jafnvgisraunvextir

Tvr strir sem skipta miklu mli varandi kvrun meginvaxta S eru annars vegar framleisluspennan og hins vegar jafnvgisraunvextir. hverju einast riti af Peningamlum er framleisluspenna fortarinnar reiknu t og sp fyrir um hver hn verur framtinni (og raunar oft aftur tmann). a er einna helst eins og hagfringar S eigi miklum erfileikum me a tta sig run framleisluspennu jafnvel nokkur r aftur tmann (!), hva a eir hafi grnan grun um hvernig horfur til framtar eru (nema mjg grfar). Svo dmi s teki er Peningamlum 2009/4 reikna me a framleisluspenna vegna 2012 veri jkv um 0,9%. nstu tgfum Peningamla er spin um framleisluspennu fyrir 2012: -0,2%, -0,5%, -1,2%, -0,6%, -0,6%, -1,5% og -2,2% Peningamlum 2011/3. Munar arna ansi miklu, v helmingur framleisluspennunnar reiknast inn niurstu Taylor-reglunnar. Mismunur upp 3,1% getur essu tilfelli hkka sp um meginvexti um 1,55%.

Jafnvgisraunvextir eru san tala sem Selabankinn gefur ekki einu sinni upp Peningamlum. A.m.k. fann g ekki anna en tilvsun hugtaki n ess a ger vri nokkur tilraun til a tilgreina hverjir eir vru. eir eru hins vegar gefnir upp gagnagrunni fyrir QMM-lkan bankans. Kemur ar fram a jafnvgisraunvextir voru kvenir 4,5% allt fram til 30. september 2008, en lkkair niur 3,0% eftir a. En hva eru jafnvgisraunvextir? Samkvmt kennsluefni jhagfri, eru a eir vextir sem arf til a koma hagkerfinu jafnvgi, semsagt mjg r str. Eins og kom fram a ofan, eru eir 3,0% slandi a mati S, en 2,0% Bandarkjunum. Almennt eru eir hrri smrri hagkerfum en eim strri.

Velta m fyrir sr hvort essi treikningur jafnvgisraunvxtum s rttur, .e. hvort smu jafnvgisraunvextirnir eigi vi ltilli verblgu og mikilli. N vri gott a f skoun einhvers hagfrings v. ll breyting jafnvgisraunvxtum fer beint inn niurstu Taylor-reglunnar. Mia vi a verblga, sama hvernig hn er mld, er undir verblgumarkmium, eru jafnvgisraunvextir upp 3% vel yfir 100% lag verblgu. Mia vi njustu verblgutlur samkvmt VNV er lagi 1,5 falt og mia vi samrmda vsitlu er lagi 7,5 fld verblgan!

Loks m spyrja sig hvort breytingin meginvxtum r velnsvxtum 7 daga innlnsvexti hefi tt a breyta jafnvgisraunvxtunum. Munurinn essum tvennum vxtum er 0,75%. Er hgt a segja me rttu a jafnvgisraunvextirnir su 3%? Er ekki rttara a segja vera 3,75%? Er hgt a breyta vimiinu fyrir meginvexti n ess a breyta forsendunum sem notaar eru? Mr finnst a vera hrein og bein flsun ea blekking a hlira vimiinu til um 0,75% n ess a breyta forsendum gagna sem Taylor-reglan er fru .

Hefi notkun SVN vi vaxtakvrun breytt einhverju?

Maur getur ekki anna en spurt sig hvort a hefi breytt einhverju fyrir hrun og eftir a nota SVN vi kvrun meginvaxta S stainn fyrir VNV. Bla lnan grafinu a ofan segir eitt og anna. Er ekki lklegt a strivextir hefu lkka ri 2005, ef mia hefi veri vi SVN, stainn fyrir a hkka? Lgri vextir hefu lklegast dregi r skn vaxtamunaviskipti. mgulegt er a segja hvort hgt hefi veri a koma veg fyrir mnkrsuna ri 2006, en Selabankinn hefi tt mguleika a hkka strivextina duglega til a sporna a einhverju leiti gegn henni. stainn geri bankinn raun ekkert anna en a lta vextina elta verblguna. eir voru ekki notair sem a stjrntki sem eir eiga a vera.

Anna sem skiptir mli hr er a flk og fyrirtki leituu gengistrygg ln til a flja vaxtastefnu Selabankans. Strivextir upp 5% sta 13,25% hefu rugglega breytt einhverju. A.m.k. virist ljst, a strivextir me vimi verblgu samkvmt SVN hefu breytt miklu.

N eftir hrun, virist sem Selabankinn hafi lkka strivextina heldur hraar en efni stu til. Fr rsbyrjun 2014 hafa strivextir/meginvextir bankans veri hrri en Taylor-reglan segir. S mia vi VNV, munar ekki alltaf miklu, en s mia vi SVN, er munurinn umtalsverur. Mestur fr munurinn 3% oktber og nvember fyrra (2014), en minnstur veri 1,6% gst.

Breytingar hsnisveri og verblga

a sem af er essu ri hafa veri gerir 7.130 kaupsamningar, samkvmt frtt Stvar 2 kvld, ar af var bara hluti af v kaup einstaklinga eigin hsni, gef mr a a hafi veri rflega helmingur ea 4.000 kaupsamninganna. Um 100.000 heimili ba eigin hsni sem ir a kringum 4% heimila hafa skipt um hsni. Hkkun hsnisvers hefur v ekki hrif hin 96 prsentin fyrir utan hkkun fasteignagjalda. Vi kaup og slu jafnast hkkun ns hsnis a strum hluta t mti hkkun hinu selda hsni. rtt fyrir etta telur Hagstofan (og ar me Selabankinn) a breytingar hsnisveri vegi 14,83% (ea um 1/7) VNV! a er ekki vegna vaxtanna sem flk greiir af lnum n afborgana af lnum n verbtanna sem leggjast lnin. Nei, a er vegna ess a hsni sem um 4% heimila er a fjrfesta hefur hkka veri. Ekkert tillit virist vera teki til ess hvaa veri nnur eign var hugsanlega seld og hvort hn hafi veri seld me miklum hagnai mia vi kaupver snum tma. Hafi g keypt og selt, skiptir mig ekki mli, ef bar eignir hafi hkka um 10 m.kr. einu ri, nnur hafi hkka um 10% en hin um 5%. Hafi baskipti tt a g arf a auka vi skuldir mnar um 10 m.kr. fyrir hkkun, arf g lka a gera a eftir hkkun.

Lokaor

Kannski hefu lgri vextir S leitt til meiri framleisluspennu vegna drari lna og aukinnar verblgu, ar sem gengi hefi ekki styrkst eins miki. a er fullt af efum og kannski essu llu. En su menn a nota lkn til a taka mikilvgar kvaranir, arf a vera hreinu hvaa forsendur eru notaar. a m ekki vera forri eins aila a kvea hvaa verblgutlur eru notaar, hvaa ggn eru notu, hvaa forsendum er byggt, a yfirfara niursturnar og taka t aferafrina. g skil ekki hvers vegna Selabanki slands metur mjg sambrilega verblgu allt annan htt en Selabanki Evrpu. g skil ekki hvers vegna ECB lkkar vexti sna til a rva hagkerfi og koma af sta verblgu, en S hkkar vextina til a kla hagkerfi, egar samrmd vsitala neysluvers mlist 0,1% hj rum og 0,4% hj hinum. Loks skil g ekki hvers vegna Selabanki slands vill rast gegn verblgu sem felst hkkun hsnisvers, egar ECB og selabankar annarra helstu viskiptalanda okkar gera a ekki.

Kannski er g villislum plingum mnum, en tti mr gott a f bendingar um a hvar g fer t af slinni.


Vertryggingin verur a fara

Miki er g orinn endanlega reyttur eim kr sem heldur v fram a vertrygging s g. Fyrst hn er svona g, af hverju er hn ekki notu neytendaln t um allan heim? Af hverju vara hsnislnafyrirtki srael lntakendur vi v a taka vertrygg ln og mla frekar me vertryggum? (srael er eina landi heiminum, fyrir utan sland, ar sem vertrygging ln er me sama htti og slandi.)
Heilavottur
nokkra ratugi er bi a heilavo jina me v, a fi maur lnaar 10 m.kr. eigi maur a greia raunviri essara 10 m.kr. til baka lnstmanum. a er kjafti. Lnsf er alveg eins og hver annar varningur. Lnveitandinn verleggur hva hann vill f fyrir f sitt. Vegna ess a um peninga er a ra, er ekkert sem segir a kaupmttur samkvmt vsitlu neysluver s einhvert frvkjanlegt vimi. fyrsta lagi, er vsitala neysluvers ekki gott vimi fyrir viri lnsfjr. ru lagi er vsitlu neysluvers ekki tla a vera slkt vimi, til ess er hn allt of fullkomin. rija lagi, er lklegt a vermti lnsfjr rist af allt rum ttum, en eim sem vsitala neysluvers mlir. Loks hafa verbtur bein hrif vsitlu neysluvers og margvsleg bein. etta hefur Jacky Mallett snt fram me lkani snu, sem hn getur skrt betur t.
Heimur n vertryggingar
g hef bi me rmlega annan ftinn Danmrku sustu 3 r. ar er engin vertrygging lnum og ekki heldur hsaleigu. Verblga hr hefur ekki veri fjarri verblgu slandi, hn hafi vissulega veri vi meiri klakanum. En tli hn hafi ekki veri um 3% a heila essum remur rum. rtt fyrir a hefur leigufjrhin sem g borga stai sta. Hr pir enginn: ", g ver a hkka leiguna, vegna ess a annars lkkar raunviri ess sem g f! Hjlp, hjlp, leigjandinn er a snua mig!" a sem meira er, a vextir hsnislna fru um tma niur neikva vexti 0,8% verblgu, .e. bankarnir borguu um 1% me lninu, svo maur noti slenska raunviriskjafti. g hef ekki heyrt neinn banka kvarta og stan er einfld: Bankarnir verleggja lnsf samrmi vi a sem eir telja sig urfa a f fyrir a, en ekki samrmi vi a sem eir hugsanlega gtu fengi fyrir a, eins og mr virist tkast slandi.
N ur en einhver fer a vla yfir v a slenska krnan s svo llegur gjaldmiill, var 1 DKK = 23 IKR fyrir remur rum ea svo, en er 19 IKR dag. annig a hsleigan hefur lkka um heilan helling slenskum krnum. Og a er stra mli. slenska krnan er (einn) sterkasti gjaldmiill heimi um essar mundir. Leitun er af gjaldmili sem styrkst hefur meira sustu 5 r.
Breytt vaxtaumhverfi
Nna er tkifri til a afnema vertrygginguna og breyta vaxtaumhverfinu. Taka arf mrg skref til a a geti ori, en a fyrsta er eitt pennastrik: "Vertrygging neytendalnum er bnnu." Mean vertrygging neytendalnum er vi li, munu vertryggir vextir mynda glf fyrir tlnavexti. Nsta skref er a fra verlagningu lnsfjr til ess sem er Norurlndunum. Um lei og vertrygging verur bnnu, munu strivextir Selabankans bta betur. a ir hins vegar a arf a lkka verulega, vegna ess a bit eirra verur hlutfallslega meira eftir v sem hkkunin er fr lgra gildi. Hkkun strivaxta fr 0,5% 1,0% er 100% hkkun, mean hkkun fr 5,0% 5,5% er "aeins" 10% hkkun. J, til a byrja me munu menn lta 3% vexti sem lga vexti, en a er bara vegna ess a eir eru vanir okrinu. Eftir nokkur r vera 3% vextir hins vegar vonandi hir vextir alveg eins og okkur ykir sem betur fer 4% verblga vera sttanleg nna, en hn var algjrt himnarki kringum 1990. Muni vli eim eldri, egar yngra flki sagi a verblga yfir 4% vri forsendubrestur. etta flk hefi rugglega fussa og sveia, egar nsta kynsl undan sagi undi viarglfi vera lxus af v a sjlft lst a upp moldarglfi!
Vi urfum a breyta sn flks raunveruleikanum og f a til a skilja a vextir yfir 5% eru hir vextir, eir su lgir mia vi gamla sland, egar verblgan var yfir 100%.
Vertryggingardalur vertryggingarjar
g heyri fyrir mr heilavottarlii segja: "Marin, a er rkvilla essu hj r. egar vertryggingin verur bnnu,hkka bara vextirnir!" Nei, a er engin rkvilla essu. eir sem halda a hn s til staar eru einfaldlega lokair vertryggingardalnum, hafa bara vertryggingarorafora og hugsa allt vertryggingu. eir hafa aldrei fari t fyrir dalinn sinn og tta sig ekki v, a rum dlum eru engar vertryggingarrollur, -hestar ea -kr. rum dlum ganga menn ekki me vertryggingarkejur um klana sem festar eru vertryggingarklur ea me hjlma hausunum sem banna eim a huga um eitthva anna en vertryggingu. Hugsanlega er einhver annar heilavottur gangi ar, eins og a maur geti eignast skuldlaust hsni n ess a vera alla vi a borga af v. urfi bara a vera einni vinnu til a eiga fyrir nausynjum. Eiga tma hverjum degi til a eya me fjlskyldunni Hver veit?
Einfld efnafri
etta er einfld efnafri. Taki maur eitt frumefni t r annarri hli efnaformlu, hltur hin hliin hjkvmilega a breyta sr. J, vertryggir vextir munu hugsanlega hkka, en a verur tmabundi. San munu eir lkka skarpt, alveg eins og verblgan lkkai, egar vi breyttum formlunni kringum 1991.
En a eru rj frumefni, sem arf a fjarlgja. Eitt er vertryggingin, anna er vxtunarkrafa lfeyrissjanna (fjalla nnar um hana eftir) og a rija ofurvextir rkisskuldabrfa.
vxtunarkrafa lfeyrissjanna hefur grarleg hrif vermyndun lnsfjr. stan er a lfeyrissjirnir leggja fjrmlamarkainum til svo miki f. eir eiga strstan hluta hsnislna, mist beint me sjflagalnum ea beint sem eigandi skuldabrfa balnasjs og bankanna, eir eiga har upphir rkisskuldabrfum og loks lna eir miki til fyrirtkja landsins. Einhverra hluta vegna hefur enginn s hag sinn v a veita lfeyrissjunum raunverulega samkeppni, enda hvers vegna a toga vaxtastigi niur, egar nnast er hgt a tryggja sr 3,5% vexti auk verbtanna.
Ofurvextir rkisskuldabrfa er eiginlega furulegasti hlutinn essu. Nrri skuldlaus rkissjur var runum fyrir hrun a gefa t rkisskuldabrf me svo hum vxtum a jarai vi geveiki. Mli er nefnilega, a vextir rkisskuldabrfa er glfi vxtum eirra sem leita eftir lnsf. Til hvers a bja lnsf 4% vxtum, egar rkissjur bst til a lta ig hafa 8%?
Lxusverld fjrfesta
J, fjrfestar slandi eru klddir svamp og bmull milli ess sem eim er skenkt rvalsvn kristalgls og boinn gakavar fr Rsslandi.
essari lxusverld fjrfestanna verur a loka ekki seinna en strax. eir vera a hreinka sig og hafa fyrir hlutunum. F verur fjrfesta til a verleggja fjrmagn sitt samkeppnisveri. Hvorki rki n lfeyrissjir mega vera vermyndandi. Breyta verur efnaformlunni til a ba til ntt efnajafnvgi me lgri vxtum. Gera arf 2% vertrygga vexti a sjlfsgum langtmavxtum balna, annig a hkkun strivaxta Selabankans um 0,5% sli raun eftirspurn eftir lnsf, en s ekki hlegi af sem eitthva sem skiptir ekki mli.
vxtunarkrafa lfeyrissjanna
g tta mig v, a vxtunarkrafa lfeyrissjanna er treiknu str, afleidd af eirri krfu 4.gr. laga nr. 129/1997 a launamenn eigi a f 56% greitt ellilfeyri af eim mnaarlaunum sem eir hafa greitt af 40 rum. Hvernig essi 56% tala er fengin, hef g ekki hugmynd um. Hef g leita htt og lgt internetinu eftir v, en ekki fundi. En hvaan sem essi tala er fengin og hvernig hn er fengin, skiptir ekki megin mli. a sem skiptir meginmli er (og tla g a vitna laf Margeirsson):
..sjirnir..URFA 3,5% raunvxtun til a geta stai vi snar skuldbindingar. Og slka vxtun rur hagkerfi ekki vi a borga eim.
Til a setja a samhengi, eru eignir lfeyrissjanna um 3.000 ma.kr. og landsframleislan um 2.000 ma.kr. Til a 3.000 ma.kr. fi 3,5% raunvexti, arf hagvxtur a vera vel rmlega a, auk ess sem hann arf a greia vxtunarkrfu allra annarra fjrfesta a gleymdum bnkunum. etta er reiknisdmi sem ekki gengur upp, rtt fyrir a hluti eigna lfeyrissjanna s vxtun tlndum.
mean vxtunarkrafa lfeyrissjanna er jafn h og raun ber vitni, verur stugleiki slenska hagkerfinu. a verur blumyndun og a vera kollsteypur me verblguskotum, v annig n lfeyrissjirnir sinni vxtun. "J, en lfeyririnn er vertryggur", segir rugglega einhver. etta er bi rtt og rangt, a mestu rangt. Mia er vi a lfeyrir s vertryggur, en lfeyrissjir eru skyldugir til a hkka ea skera rttindi samrmi vi afkomu mldri yfir kvei tmabil. 39.gr. laga nr. 129/1997 segir nefnilega:
Leii tryggingafrileg athugun skv. 24. gr. ljs a meira en 10% munur er milli eignarlia og lfeyrisskuldbindinga skv. 1. mgr. er hlutaeigandi lfeyrissji skylt a gera nausynlegar breytingar samykktum sjsins. Sama gildir ef munur samkvmt tryggingafrilegum athugunum milli eignarlia og lfeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt fimm r.
Sem sagt lfeyrir er vissulega vertryggur, en me skilyrum. Og skilyrt vertrygging er ekki snn vertrygging. Lfeyrissjirnir eru me belti og axlabnd!
Hflegir vertryggir vextir leia til stugleika
g hef svo sem ekki gert neina ttekt v hvar er mestur stugleiki heiminum, en hr Danmrku hefur veri nokku gur stugleiki ansi langan tma. Vissulega hefur efnahagur jarinnar gengi bylgju, en slenskan mlikvara eru r ekki mlanlegar. Danskir bankar og hsnislnasjir tku upp v 10. ratug sustu aldar a breyta hsnislnavxtum snum. eir hfu gjarnan veri um og yfir 10% sem leitt hafi af sr talsver vanskil. Me nnast einu pennastriki, kvu bankarnir a lkka vextina og bja upp vaxtaak. Vi etta (mia vi mna athugun) gerist tvennt: 1) Verblga lkkai og 2) vanskil minnkuu (hurfu ekki, en minnkuu). San hafa vissulega komi lnaform, sem ekki eru til eftirbreytni og er veri a loka fyrir au nna 1. nvember nk.
En g arf svo sem ekki a leita til Danmerkur til a finna svona dmi. runum fr 1993 til 2007 var verblga nokku hfleg slandi mia vi rin undan og v fylgdi um lei minni vanskil. Vegna lgri verblgu ( hn hafi veri h mia vi nna), lkkuu vextir og verblgan hlst lg vegna ess a ekki urfti a hkka laun til a elta verblguna.
Einn er fylgifiskur lgra vaxta og a er hkkun hsnisvers, a.m.k. var a reyndin runum 2004-2007. Koma arf einhvern veginn veg fyrir a. Flk er nefnilega verr sett a borga 3% vexti af 20 m.kr. lni en a borga 6% vexti af 10 m.kr. lni. g segi verr sett, vegna ess a hrri greislubyri afborgana mun skera r rstfunartekjur sem eftir standa.
Lokaor
etta er ori lng frsla, en vonandi hefur einhver nennt a lesa hana til enda.
Alveg er hreinu, a vi urfum a losna vi vertryggingu af neytendalnum. Samhlia v arf:
1) a n vertryggum vxtum niur hmark 3,5-5,0% mia vi nverandi verblgustig,
2) breyta vxtunarkrfu lfeyrissjanna
3) lkka vexti nrra rkisskuldabrfa
4) lkka strivexti Selabanka slands
5) auka frambo af bahsni til a koma veg fyrir a ver hsni ti upp vinning af lkkun vaxta.

Erla Stefnsdttir 1935-2015

Horfin er til annars heims Erla Stefnsdttir. Fir sj heiminn me hennar augum ea hafa boa krleikann eins hreinan og tran og hn hefur gert.

g er einn af nemendum Erlu. Kynntist henni fyrir um aldarfjrungi, egar g stti nmskei hj henni. Yndislegri manneskja er vandfundin. essi skilyrti skilningur og vintta sem hn sndi okkur, nemendum snum, var eitthva sem g hafi aldrei kynnst ur. Ekki bara a, heldur a vera nlgt henni, var eins og vera hleypt inn heilagt rmi, slk var orka hennar og orkuhjpur.

Erla er vissulega ekkt meal almennings, sem mikill sjandi, "lfadrottningin" var hn stundum kllu, vegna ess a hn s meira en flk flest. eir hfileika voru henni bi blessun og byri. Samt vildi hn aldrei gera miki r essum hfileikum snum. Hn stri sig aldrei af eim mn eyru ea taldi sig nokkurn htt betri en arir vegna ess. Eitt sinn vorum vi a ra saman og g segi svona, a g veri bara a lta mr ngja bili a sj ljsi skna gegn um skrargati hurinni, en hn s rugglega ar fyrir innan. Svarai hn mr hljandi: "Nei, g er bara nr skrargatinu!" Var etta lsandi fyrir hgvr og viringu sem hn bar fyrir hfileikum snum. Hn bar essa byri og deildi reynslu sinni og upplifun me okkur, eins og hn ori, v hn taldi ekki allt, sem hn s, eiga erindi vi okkur.

Fyrir okkur sem kynntumst Erlu og tkum tt starfi Lfssnar, var margt meira og mikilvgara fari hennar, en a geta s meira en vi hin. a var fyrst og fremst s hfileiki hennar a geta mila ekkingu sinni fram til okkar. A geta kveikt ljs krleika huga okkar og hjrtum. A geta fengi okkur til a leita inn vi og upp vi a ljsinu lfi okkar. A finna sto og stuning ri verum essa heims h trarbrgum.

Kra Erla, a voru mikil forrttindi a kynnast r og mun g alltaf ba a eim kynnum. Engin manneskja (utan minna nnustu) hefur haft jafn mikil hrif mig ea jafn stran hlut mtun minni sem einstaklings. ert og verur um komna t merkasti kennarinn minn vegna ess a kenndi mr skilyrislausa st, a lifa n fordma, a lta af dmhrku, a heimurinn er fullur af endalausri orku og st og a vri mitt (og allra annarra) a nta etta til gs fyrir alla. hvattir mig (sem og ara nemendur na) til a leggja al vi strf okkar, a hla a blmi slar okkar, a vera heilst persna eigin rmi, v lii okkur vel og tgeislun okkar ykist. Kannski verum vi einhvern tmann a v leiarljsi fyrir ara, sem varst fyrir okkur!

g akka r fyrir einstaklega hugavert feralag.

Marin


Snkar og stigar ngerra kjarasamninga

a kannast margir vi borspil sem almennt er kalla Snkar og stigar. Leikmenn ferast eftir stgi, ar sem eru stangli snkar og stigar. Lendi maur stiga frist maur fram (ea upp), en lendi maur snki fer maur til baka (ea niur)....

Er ltill ea mikill arur af striju?

essi spurning hefur veri spur nokku oft undanfarna daga, vegna furulegra ummla Sigmundar Dav Gunnlaugssonar, forstisrherra, a framgangur ingslyktunartillgu um Rammatlun skipti skpum fyrir kjarasamninga. Indrii H. orlksson hefur veri...

Gallar heimsmynd Viskiptars slands

Viskiptar slands (V) hefur lti tba skrslu um galla sem a telur stefnu slenskra stjrnvalda. g hef svo sem ekki lesi skrsluna, bara grip af henni frtt Viskiptablasins . frttinni voru nokkur atrii sem vktu athygli mna og...

Dmstlar og neytendarttur

g velti v stundum fyrir mr hvort neytendarttur s yfirhfu kenndur vi lagadeildir hskla slandi. stan er, a fr miju sumri 2010 hafa gengi fjlmargir dmar hrai og Hstartti, ar sem mr finnst verulega skorta skilning dmara ...

Upplsingar ggnum Vglundar

tp 6 r hef g haldi v fram og lagt fram ggn v til snnunar, a nju bankarnir hafi fengi lnasfn sn mjg miklu afsltti. etta er svo sem eitthva sem allir vita. En jafnframt hef g bent a sami hafi veri vi slitastjrnirnar um a...

Stefnumtun fyrir sland

Eftir hrun bankanna oktber 2008, vonuust margir eftir breytingum. r hafa a mestu lti ba eftir sr og margt sem fari var af sta me endai sviknum loforum. Nna rflega 6 rum sar er stjrnarskrin breytt, fiskveiikerfi er breytt,...

Hstirttur sleginn lesblindu, tskranlegri leti ea viljandi fski?

g var a skoa nlegan dm Hstarttar mli nr. 349/2014 , ar sem mr snist Hstirttur vera sleginn alvarlegri lesblindu ea leti. dmnum segir orrtt: Samkvmt 5. gr. gildandi laga nr. 121/1994 skyldi lnssamningur vera skriflegur og fela ...

Er rttlti lagi vegna ess a g lifi a af?

slandi er va grasserandi brjlislegt rttlti. Misskipting er va bygg furulegum rkum. Flk hefur lti trlegustu hluti yfir sig ganga og svipugngurnar veri margar. r eftir r, kynsl eftir kynsl, btur flk jaxlinn og mokar...

skorun vegna leirttingarinnar

Vi hjnin fengum, eins og margir arir landsmenn, tilkynningu vikunni a vi ttum rtt leirttingu vegna eirra vertryggu fasteignalna sem vi vorum me runum 2008 og 2009. Vi reiknuum aldrei me a upphin yri h, en sttum samt um....

Vibragstlanir og stjrnun rekstrarsamfellu

rmlega tvo og hlfan hafa veri gangi umbrot undir og kringum Brarbungu. arf g lklegast lti a fra flk um a. Allan ann tma hafa menn s fyrir sr msa mguleika v hvernig umbrotin geti rast. Tveir slkir mguleikar eru risastr...

6 r fr hruni: Var hgt a bjarga bnkunum?

Kannski er full seint a velta v fyrir sr nna hvort hgt hefi veri a bjarga bnkunum mnuunum ea runum fyrir hrun. Mli er a eirri spurningu hefur aldrei veri svara, hva hefi veri hgt a gera til a bjarga bnkunum. Ea llu heldur:...

Undanfari hrunsins

17. september voru 6 r fr falli Lehman Brothers. Sumir fyrrverandi stjrnendur Kaupings, Glitnis og Landsbanka slands hafa kennt falli Lehman Brothers um hruni slandi. g held hins vegar a engum ru dettur hug a lta til tlanda eftir...

Rafrn skilrki og ryggi snjallsma

Einhvern veginn hefur a atvikast a kvei hefur veri a krefjast notkunar rafrnna skilrkja vegna leirttingar rkisstjrnarinnar vertryggum lnum heimilanna. Mr finnst a svo sem ekki vitlaus hugmynd, enda kom g a stofnun Aukennis...

a sem ekki er sagt vi lntku

Fr v lit EFTA-dmstlsins kom fimmtudaginn 28. gst, hefur loksins komist af sta alvru umra um blekkinguna og rugli sem er samfara vertryggum hsnislnum. g hef svo sem reynt a gaspra um etta ml nokkur r. Hef mtt fund ingnefndar,...

Hver er hin raunverulega niurstaa EFTA-dmstlsins?

Stridmur var kveinn upp morgunn um vertryggingu neytendasamninga. a er skoun margra a dmurinn s fullnaarsigur fyrir fjrmlafyrirtkin, en g er alls ekki sammla v. g held raunar a lit EFTA-dmstlsins s kjafthgg framkvmd...

Hugleiingar leikmanns um Brarbunguumbrotin

Undanfarna ratugi og raunar aldir hefur veri umtalsver virkni llu brotabeltinu sem liggur um sland. Mia vi mna ekkingu essum umbrotum, hefur gosi sprungum svinu suvestan Vatnajkuls (Skaftreldar), innan suvesturhluta...

Nrri 6 r a baki

a styttist fluga a 6 r su fr falli bankanna byrjun oktber 2008. Hef g oft velt fyrir mr hvort hgt hefi veri a koma veg fyrir marga fylgikvilla falls eirra. essum tma, .e. oktber 2008, skrifai g margar frslur um rri...

Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (14.2.): 17
  • Sl. slarhring: 43
  • Sl. viku: 718
  • Fr upphafi: 1606678

Anna

  • Innlit dag: 16
  • Innlit sl. viku: 655
  • Gestir dag: 16
  • IP-tlur dag: 15

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Feb. 2016
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29          

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband