Leita frttum mbl.is
Embla

ttu strivextir a vera 2,25-3% ea jafnvel lgri?

tta r upp dag hef g velt fyrir mr hvers vegna verblgumlingar sem Selabankinn notar vi kvaranir um strivexti innihalda liinn "reiknu hsaleiga". frslunni Verblga sem hefi geta ori velti g fyrir mr hverju a hefi breytt, ef strivextir hefu veri kvarair runum fyrir hrun t fr vsitlu n hsnis og var a vsa til ess a liurinn "reiknu hsaleiga" vri ekki tekin me. Nokkrar frslur hef g birt vibt, en a var ekki fyrr lok sasta rs a g lt vera a v a rannsaka mli betur, .e. reikna t hrif annarra verblgutreikninga strivextina (raunar svo kallaa meginvexti). Plingar mnar og niurstur birti g frslunni Af peningastefnu Selabankans, sem birt var fyrir 4 mnuum.

Hr fyrir nean eru frekari vangaveltur, sem g vona a veri rk fyrir v a htt veri a nota nverandi vsitlu neysluvers vi kvrun strivaxta/meginvaxta Selabankans og vi treikning verbtum lna. Frslan er lengri kantinn, en g vona a hn s lestursins viri.

Vsitala neysluvers ea samrmd vsitala neysluvers

Vegna seinni frslunnar lagist g sm rannsknarvinnu. Hn var svo sem ekki flkin, en g komst a v a margir selabankar nota svo kallaa samrmda vsitlu neysluvers (SVN), egar kvaranir um strivexti eru teknar. Meal eirra er selabanki evrusvisins, .e. Selabanki Evrpu. Hvers vegna skiptir mli a selabankarnir eru a nota SVN? J, a er vegna ess, a hn inniheldur ekki liinn "reiknu hsaleiga", en s lur endurspeglar breytingar barveri, .e. mlir hvernig upph fjrfestingar og sparnaar heimilanna hsni breytist milli mnaa. g tla svo sem ekki a hafa miklar hyggjur af v hvernig samrmda vsitalan hefur rast rum lndum bili, en slandi hefur hn rast umtalsvert annan htt en hefbundin vsitala neysluver (VNV). (Skoa samanbur vi Svj sar frslunni.)

En hvers vegna tti a a skipta mli hvort verblga er mld me ea n "reiknarar hsaleigu"? J, a eru tvr stur fyrir v. nnur er treikningur verbta og hin er hrif verblgu og aallega verblguspr strivexti/meginvexti Selabanka slands.

tlfunni fyrir nean m sj run essara tveggja vsitalana fr 1996. Vissulega hkkai SVN meira nokkur r tmabilinu, en ekki er vst a a hefi ori, ef hn hefi veri vimiun Selabankans fr v a verblguvimi voru tekin upp.

rshkkun VNVrshkkun SVNMismunur
19962,05%1,93%0,12%
19972,11%2,09%0,02%
19981,18%0,48%0,70%
19995,54%4,37%1,17%
20004,24%3,72%0,52%
20018,63%9,14%-0,51%
20021,99%1,89%0,10%
20032,77%1,78%0,99%
20043,88%2,93%0,95%
20054,11%1,00%3,11%
20067,03%3,67%3,36%
20075,83%3,46%2,37%
200818,11%21,03%-2,92%
20097,51%11,30%-3,79%
20102,48%3,48%-1,00%
20115,25%5,26%-0,01%
20124,18%5,12%-0,94%
20134,16%3,67%0,49%
20140,82%-0,41%1,23%
20152,03%0,70%1,33%

Munurinn verblgu eftir essum tveimur vsitlum er ekki alltaf mikill, en hann er ngu mikill til a hafa veruleg hrif bi verbtur og a sem meira er strivexti Selabankans.

Selabankinn noti alls konar hagstrir til a kvea strivexti, eru rjr sem skipta mestu mli:

1. Verblga og verblgusp

2. Framleisluspenna

3. Jafnvgisraunvextir

Af essum remur, vegur verblgan yngst. svo kallari Taylor-reglu, sem gjarnan er notu til a sj hvort strivextir su rttir, vegur verblga 50% meira en hinir tveir liirnir. a ir a s 1% munur verblgu milli ra, tti a a leia til 1,5% hkkunar/lkkunar strivxtum. Til a rifja upp, voru strivextir bilinu 9-10,25% fr jn til desember 2005, en hefi SVN veri notu, gefur Taylor-reglan a strivextirnir hefu tt a vera 6-6,5%. stan er hinn mikli munur sem var verblgu eftir hvorri mlingu.

etta hefi geta breytt llu, vegna ess a hir strivextir essum mnuum geru a a verkum, a krnan styrktist miki og inn landi flddu fjrmunir sem fru a kaupa innlend verbrf. etta eru eir peningar sem dag eru hluti svo kallara aflandskrna og mynda eina af eim snjhengjum sem hafa valdi v a enn eru gjaldeyrishft landinu. n ess a vita a me vissu, ykir mr lklegt a f hefi fltt inn landi eins miklu mli hefu strivextirnir veri 6%.

Runingshrifin af 3-4% of hum strivxtum seinni hluta rs 2005 hafa mjg lklega ori umtalsver. Jafnvel a mikil, a a hefi breytt run mla fyrir hrun, ef au hefu ekki ori. egar san er horft til ess a verblga samkvmt SVN var lka umtalsvert lgri rin 2006 og 2007, er lklegt a notkun eirrar verblgu vi vaxtakvaranir hefi leitt til mun lgri vaxta eim rum.

En hvers vegna notar S ekki SVN?

fundi Peningastefnunefndar me efnahags- og viskiptanefnd 26. aprl sl., viurkenndi Mr Gumundsson, a Selabanki slands vri eini selabankinn sem notai verblgumlingu me hsnisli vi vaxtakvrun. Hann skri a t me v a menn vru ekki sammla, en sleppti v a skra t hvers vegna S vri me samanburarhfa afer. J, selabankastjri kom me eina skringu, sem hneyksla hefur marga. Hann sagi "..vi neytum hsnis.." Nei, Mr, vi fjrfestum hsni og notum a sem lei til sparnaar, en vi neytum ess ekki!

a hefur sem sagt ekki komi nein haldbr skring v hvers vegna S notar annars konar verblgumlingu en arir selabankar vi strivaxtakvrun sna, en essi "af vi bara" skring selabankastjra.

En etta er ekki allt

frslunni 27.12. sl. vk g a linum jafnvgisraunvextir. Hvernig eir eru kvenir er ljst. Selabankastjri sagi fyrrnefndum fundi a eir ttu a vera 2,5-3%, en svo klluu QMM lkani bankans er notast vi 3%. Jafnvgisraunvextir voru stilltir 3% i oktber 2008 og hafa haldist annig san. Vi etta er a a athuga a fram til ma 2014, kva Selabankinn strivextina sem tlnsvexti, en fr ma 2014 hafa svo kallair meginvextir S veri innlnsvextir. milli essara tveggja vaxta hefur S kvei bil upp 0,75%. A jafnvgisraunvextirnir hafi haldist breyttir eftir breytinguna ir raun a eir hafa hkka um 0,75%. Hafi jafnvgisraunvexitr tlna veri 3% fyrir mi 2014, hefi a tt a jafnvgisraunvextir innlna voru 2,25%. Nna eru jafnvgisraunvextir innlnanna 3% og a ir a jafnvgisraunvextir tlnanna eru 3,75%.

essi mismunur upp 0,75% jafnvgisraunvxtunum ir a meginvextir S eru 0,75% hrri en eir ttu a vera mia vi eldri afer! J, r leynast va aferir S til a vihalda vaxtaokri slandi.

San m spyrja hvort jafnvgisraunvextir eigi a vera eir smu ltilli verblgu og umtalsvert meiri verblgu. Er elilegt a eir su 3% 18,1% verblgu desember 2008 og 0,8% verblgu febrar 2015? (Og er g ekkert a velta fyrir mr hvort hsnisliurinn er inni ea ekki.) Mr tti elilegt a jafnvgisraunvextirnir vru mun lgri en 3% verblgu sem er langt undir 3 prsentum.

Hverjir ttu strivextir a vera?

Mia vi nverandi verblgu samkvmt VNV og sp S um framleisluspennu, ttu meginvextir S a vera 5,0%. S leirtt fyrir hkkun jafnvgisraunvaxta ttu vextirnir a vera 4,25%. Ef notu er samrmd vsitala neysluvers, ttu meginvextir S a vera 3,0% n leirttingar jafnvgisraunvxtum, en 2,25% me leirttingunni. (Notast g vi Taylor-regluna til a finna t vextina.) Munurinn milli nverandi vaxta og eirra sem g reikna t bilinu 0,75% og upp 3,5%.

Samanburur vi Svj

En svo g svari n spurningunni fyrirsgn greinarinnar, tla g eiginlega a lta M Gumundsson um a svara henni. fundinum me efnahags- og viskiptanefnd, spuri orsteinn Smundsson, ingmaur Framsknar, selabankastjra t samanbur milli slands og Svjar. Mr svarai v til, a ar vri lku saman a jafna. Selabanki Svjar vri a missa hagkerfi verhjnun! g veit ekki hvaan Mr hefur etta, en etta er ekki samrmi vi opinberar upplsingar. vef Eurostat er m.a. a finna breytingar samrmdri vsitlu neysluvers fyrir lnd Evrpu. Taflan hr fyrir nean snir run 12 mnaa verbreytingum hverjum mnui fr aprl 2015 til mars r fyrir sland og Svj.

slandSvj
aprl-0,30%0,50%
ma0,30%0,90%
jn0,00%0,40%
jl0,50%0,80%
gst1,10%0,60%
september0,90%0,90%
oktber0,40%0,90%
nvember0,50%0,80%
desember0,70%0,70%
janar1,10%1,30%
febrar0,90%0,80%
mars0,30%1,20%

J, verblga Svj hefur undanfari r veri hrri en slandi tta mnui af tlf og tvisvar jafnh.

En hva me run hsnisvers Svj bori saman vi sland? Siustu r hefur hsnisver hkka jafnt og tt Svj eins og slandi, en hkkanirnar hafa veri mun meiri Svj. Eurostat safnar lka essum upplsingum. Njustu tlur Eurostat n til 4. rsfjrungs 2015 og r sna a rshkkun hsnisvers Svj var 14,2%, mean hn var "aeins" 8,7% slandi. annig a snski selabankinn er bi a kljst vi hrri verblgu me hsnislinum og n hsnisliarins. Hvers vegna eru strivextir um frostmark Svj, en eru 5,75% slandi? Hvers vegna er snski selabankinn ekki a reyna a hemja hkkun hsnisvers me vi a hkka strivexti upp r llu, egar hkkun hsnisvers er mun meiri Svj en slandi? Fyrir utan a snskir strivextir hafa beint hrif alla hsnisvexti en ekki ltinn hluta eirra, eins og slandi, annig a lklegast eru lgir strivextir a ta upp hsnisver!

Og svona me hlisjn af efni frttarinnar sem frslan er hengd vi, hefi veri verhjnun slandi talsveran hluta sustu tveggja ra, ef hsnislinum vri sleppt verblgumlingunni. Er einhver til a benda selabankastjra etta, v hann er a missa slenska hagkerfi verhjun samkvmt eigin orum!


mbl.is Verlag stai sta 2 r
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

6 rum sar - hfum vi lrt eitthva?

dag, 12. aprl 2016, eru 6 r fr v a Skrslan kom t, .e. skrsla rannsknarnenfdar Alingis um fall bankanna ri 2008. Afrakstur af vinnu teljandi starfsmanna og fjlmargra vitala v einstaklinga sem einn ea annan htt hfu orsaka hruni og aallega alvarleika ess me agerum snum ea ageraleysi.

Margt fr rskeiis undanfara og eftirmlum hrunsins. Raunar svo miki a g fura mig v, a ekki hafi veri haldnar margar rstefnur og vinnufundir eirra, sem ar klruu mestu, til a finna betur r hverju var klra og hvernig megi koma veg fyrir a a endurtaki sig. Ekkert slkt hefur veri gert. Haldin var hlfger hallelja rstefna Hrpunni, ar sem margir klppuu bak hvers annars og hrsuu sr og rum fyrir hve vel meint endurreisn hefi tekist. Vissulega kom Skrslan t, en rtt fyrir a hpur ingmann hafi legi yfir henni heilt sumar, var afraksturinn af eirri vinnu heldur ltill og snerist upp farsa egar kvei var a kra Geir H. Haarde einan fyrir sn afglp, en sleppa mereiarflki hans. inglyktunartillaga var samykkt um a breyta trlega mrgu, en lti hefur veri gert.

g hef sett allt of mikinn tma a skoa hva gekk . Hef stundum reynt a vekja athygli v, en eir sem ttu a hlusta, hafa lti gert. Hr eru mnar lyktanir samanteknar. r eru hvorki rttari ea rangari en skoanir einhvers annars, en r eru enn og aftur settar fram eirri von a eitthva breytist.

  1. Selabanki og Fjrmlaeftirlit:
  • g tel a Selabankinn hafi fari fram r sr vibrgum vi stu Glitnis. Menn ttu a taka sr lengri tma til a greina stuna og taka henni af meiri yfirvegun. Sleggju var beitt egar hamar hefi duga. Hvort a, a menn hefur gefi sr lengri tma, hefi breytt einhverju veit g ekki, en niurstaan hefi ekki geta ori verri.
  • g tel a Selabankinn hafi unni gegn fjrmlastugleika landinu allt fr v a gengi var sett flot lok mars 2001. a geri hann me v a setja gengi flot mikilli verblgu og egar strivextir hfu veri hir langan tma. Betra hefi veri a ba ar til verblgan gekk niur og strivextir voru lgir til a eiga mguleika a hkka strivexti samhlia v a setja krnuna flot. Fra m, svo sem, rk fyrir v a Selabankinn hafi veri vingari stu, en hafi svo veri, bar yfirstjrn hans sk v.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a nota vsitlumlingu sem var samanburarhf vi mlingar ngrannalndum okkar, annig a allar kvaranir peningamlum vru byggar samanburarhfum grunni. a ir a nota samrmda vsitlu neysluvers. Stareyndin er a verblga mld me samrmdri vsitlu var lgri en verblga mld me hefbundinni vsitlu neysluvers (VNV) lykiltmabilum fyrir hruna og v hefu vibrg, m.a. kvaranir um strivexti, veri hgvrari en me v a mia vi verblgu samkvmt VNV.
  • g tel a Selabankinn hefi ekki tt a lkka bindiskyldu ri 2003 samhlia innleiingu Basel II reglnanna.
  • g tel a innleiing Basel II reglnanna ri 2003 hefi tt a vera repum, en ekki einu stkki.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a nta hagstjrnartki sn betur til a tryggja hr stugt gengi, .e. a kaupa krnur egar gengi var a styrkjast og annig vinna gegn of mikilli styrkingu. annig hefi hann jafnframt byggt upp gjaldeyrisvarasj og varna v a vaxtamunarsamningar hefu veri gerir kostna fjrhagslegs stugleika.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a setja sr skr og opinber vimi varandi elilega raunstrivexti og undir hvaa kringumstum mtti ea vri nausynlegt a vkja fr slkum vimium. Hann styst vissulega vi svo kallaa jafnvgisraunvexti, en hvernig eir eru kvarair er ekki gagnstt og er eim haldi breyttum langtmum saman astur hagkerfinu breytist.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a vera me sveigjanlegri verblguvimi, en fyrst og fremst a vera me breytileg tmamrk varandi a hvenr agerir bankans kmu verblgunni verblguvimi bankans.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a veita viskiptabnkunum meira ahald me hkkun bindiskyldu egar ljst var a trsin var ger me skuldsetningu.
  • g tel a a hafi veri mikil mistk a lkka httustuul vi treikning eiginfjrkrfu samkvmt Basel II reglunum hinn 2. mars 2007.
  • g tel a Selabankinn hafi strax hausti 2007 tt a bregast vi varandi lausafjrurr sem virtist uppsiglingu.
  • g tel a Selabankinn hefi tt a bregast vi Jklabrfunum me v a lkka strivexti strax og ljst var a spkaupmenn voru a spila vaxtamun og gengi krnunnar. Aukning vaxtamunaviskipta bendir til jafnvgis og heilbrigi peningakerfisins og a skrning gjaldmiilsins er rng.
  1. Fjrmlafyrirtki:

Fyrst eru a almenn atrii:

  • Bankarnir hefu tt a vera me mun virkari httustringu. g efast ekki um a httustring var gangi, en mia vi vitnisbur manna dmsmlum, var hn oft hrein sndarmennska og til a uppfylla formsatrii, en ekki til a verja bankana tjni ef allt fri versta veg.
  • Bankarnir hefu tt a vera me breytingastjrnunarferli sem geri krfu um a allar breytingar rekstri og viskiptahttum eirra fri gegnum gagngera skoun kostum og gllum, ar me verstu mgulegu niurstu. Tengja var saman breytingastjrnun og httustringu, annig a tryggt vri a gert vri heildsttt mat httuttum ur en blsi var til trsa, strra fjrfestinga ea tlna sem gengu nrri eigin f banka.
  • Bankarnir hefu tt a vera me innleitt og prfa stjrnferli vegna rekstrarsamfellu. Munurinn v a vera me slkt ferli og a vera eingngu me httustringu er a hi fyrra er mun vtkara. a greinir umfangsmeiri fll og gerir krfu um a ll vibrg vi slkum fllum su skilgreind og skjalfest. Mia vi ekkingu mna bnkunum, voru slk ferli ekki til.

Svo er a rekstur bankanna, en margt af v sem hr kemur fram m einnig lesa skrslu rannsknanefndar Alingis:

  • Bankarnir ttu a halda aftur af vexti snu, egar eim var ljst a eir voru ornir of strir fyrir hagkerfi og srstaklega Selabankann. eir ttu a leggja varasji upphir sem hgt vri a grpa til, ef illa fri, v eir mttu vita, a Selabankinn hafi ekki getu til a vera lnveitandi til rautavara erlendri mynt eim upphum sem bankana gti vanta. Eftir a bankarnir uxu getu Selabankans upp fyrir hfu, voru eir a leika rssneska rllettu. Mli er bara, a ein kla var ng til a fella alla. etta er mnum huga strsta einstaka atrii, sem bankastjrar og formenn bankastjrna essara riggja banka vera taka sig og geta ekki bent neinn annan skudlg. eir geta ekki bent Selabankann og sagt a hann hefi tt a bregast vi. Bankarnir bru byrg vexti snum og um lei fjrhagslegu ryggi snu. Enginn annar tti, mtti ea gat teki byrg af eim. Rekstur fyrirtkja er byrg stjrnenda eirra og eigenda og anna hvort eru eir hfir til a axla byrg ea eiga a sna sr a einhverju ru. Svo einfalt er a. v miur reyndust essir ailar ekki hfir til verksins.
  • tlnahtta bankanna allra var alveg t r kortinu. g efast ekki um a menn tldu flestar fjrfestingar, sem lna var til, mjg traustar, en grundvallarregla varandi tln er a tryggingar fyrir greislum su gar. m.k. nokkur hundru milljarar af tlnum bankanna voru me ve hlutabrfum sem einu trygginguna, hlutabrfum sem fjrfest var me lninu sem veitt var. Bankinn hefi allt eins geta keypt umrdd hlutabrf sjlfur. a hefi a.m.k. tryggt honum argreislur af fjrfestingunni.
  • Veik eiginfjrstaa var falin me eim blekkingum sem lst er hr a ofan. Um lei og banki fullfjrmagnar kaup eiginbrfum, hann a draga upph lnsins fr eigin f snu, ar sem enginn munur er v og a bankinn eigi brfin sjlfur. Sama gildir raunar lka, ef banki A lnar aila 1, f til a kaupa brf banka B, sem lnar aila 2 til a kaupa brf banka C, sem san lnar aila 3 til a kaupa brf banka A mean brfin eru eina tryggingin fyrir endurgreislu lnanna.
  • Bankarnir keyru upp ver hsnismarkai langt umfram a sem ver undirliggjandi fasteignir st undir. eir mttu alveg vita, a verhkkun fasteigna var bla. Vissulega hkkar ver fasteigna jafnt og tt verblgu, en 100% lnveitingar til kaupa hsni sem hkka hafi um vel anna hundra prsent var vsun hrmungar. Bankarnir hefu v strax ri 2005 tt a bakka t r 100% lnveitingum til fasteignakaupa.
  • Bankarnir voru einfaldlega of virkir fjrfestingamarkai, mist me beinni tttku en fyrst og fremst me beinni tttku, ar sem eir raun tku alla httuna, en lntakinn hirti arinn.
  • Vxtur bankanna var allt of hraur. Hann var miki til fjrmagnaur me skammtmalnum tryggum markai, en peningurinn lnaur til langs tma. Mn-kreppan ri 2006 var fyrsta vsbendingin um a bankarnir vru a f etta andliti. stainn fyrir a taka fturna af bensngjfinni og fra yfir bremsuna, var bara bensni stigi botn vi fgnu klapplis Kauphllinni, Fjrmlaeftirliti og Alingi. Drengir, sji i ekki veisluna?[1] var mlt r rustl Alingi, egar einhver vogai sr a spyrja hvort ekki vri fari of geyst.
  • Sfnun innistna erlendri mynt fr erlendum viskiptavinum var svo sem alveg snilldar hugmynd, ef bara tfrslan vri rtt. Hn bara var a ekki hj llum bnkunum. A halda san fram slkri sfnun, egar menn vissu a staa bankans sns var eldfim og miklar lkur vri a allt fri fjandans til, var san glannaskapur. m.k. ttust Bjarni Ben. og Illugi Gunnarsson vita ur en opna var fyrir Icesave-innln Hollandi, a mislegt vri a. Dav vissi a lka og hafi kynnt rkisstjrn a. Og loks hfu bankastjrarnir veri kallair teppi til a skra sn ml.
  • A breyta bnkunum einkafjrhirslu eigenda sinna sem gengi var tpilega , var lklegast banabiti allra bankanna. essi httsemi hfst strax hj Landsbanka slands og var alls konar blekkingum beitt til a bkur bankans sndu ekki sannleikann. Kauping fjrmagnai kaup brfum strsta eiganda snum bara me vei brfunum. Bankinn fjrmagnai svo fjrfestingar strstu eigenda sinna t um allar trissur og var lti a hafa hyggjur af uppsafnari httu sem slkum tlnum fylgdu. Glitnir var gum mlum ar til nir ailar tku hann yfir og fengu lepp stl bankastjra. egar svo fr a rengja a um lnsfjrmgnun hj helstu eigendum bankanna ri 2007, breyttust bankarnir endanlega einkabanka eigendanna. Bankarnir skyldu gera allt sem hgt vri til a bjarga eigendunum, svo a bankarnir hefu ekkert svigrm til slks. a var svo banabiti eirra allra.
  • Sndarviskipti virtust stundum vera reglan. Bin voru til flg sem skr voru Ptur og Pl ti b n ess a vikomandi hefu nokkurn skapaan hlut me flgin a gera. Bankarnir notuu san essi flg til a hafa hrif ver eigin hlutabrfa.
  • Milljrum og milljara tugum var veitt gegn um millilii til a falsa ea hafa hrif skuldatryggingar og lag vegna eirra.
  • Beitt var blekkingum um stu bankanna me v a bankarnir ttu viskiptum sn milli ea me v a f einfalda sakleysingja til a fela slina.

g gti vafalaust haldi svo fram lengi, en lt a vera. g hugsa hins vegar oft til ess me hryllingi hvernig etta hefi undi enn frekar upp sig, hefi ekki allt hruni hausti 2008. g hef oft sagt, a bankarnir hafi ekki komi atburarrsinni af sta, en fyrirhyggjuleysi eirra og glfraskapur tryggi a skellurinn var eins str og raun bar vitni.

  1. Rkisstjrnir og Alingi
  • g nefndi an klapplii Alingi og vitnai ru rna M. Mathiesen, ar sem hann hvatti ingmenn VG til a horfa ekki framhj veislunni, sem hann taldi vera jflaginu. v miur var etta nokku rkjandi vihorf meal eirra, sem ttu a standa veri fyrir okkur hin. Hvorki ingheimur n rherrar veittu standinu athygli. Menn veltu v ekki fyrir sr hvort uppgangi bankanna fylgdi kerfishtta.
  • kjrtmabilinu 2003-7, tti rkisstjrnir Davs Oddssonar, Halldrs sgrmssonar og Geirs H. Haarde undir frekari vxt bankakerfisins. Stofnaur var vinnuhpur/nefnd sem tti a leggja fram tillgur um a hvernig gera mtti sland a aljlegri fjrmlamist! nefnd voru nttrulega bara skipair j-brur, enda mtti rugglega ekki heyrast nein niurrifsrdd.
  • Frum lengra aftur tmann og fjllum um umru Alingi, egar lg um innstutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjrfesta voru til umru Alingi ri 1999, spannst umra um hva myndi gerast, ef str innlnsstofnun lenti greisluerfileikum. Finnur Inglfsson, verandi viskiptarherra, hann afgreiddi spurninguna nnast me orunum Og vonandi lendum vi ekki allsherjar stru gjaldroti.[2] Ekki var lagt meira a undirba sland fyrir falli strs banka, en a vona a slkt gerist ekki. Me essar varnir ea skort vrnum opnuu bankarnir rr hindrunarlaust fyrir vitku innlna upp htt 2.000 milljara fr grandlausu flki tlndum og etta leyfu slensk stjrnvld og hi trlega mevirka Fjrmlaeftirlit n athugasemda. Vi gtum ekki banna a minnir mig a verandi forstjri FME hafi sagt skrslutku fyrir rannsknanefnd Alingis. Og sama sgu stjrnmlamennirnir. Mli er, a hafi eim tt etta httulegt, sem a var, ttu vikomandi a grpa til nausynlegra agera. g held bara, a mnnum hafi tt etta svo svakalega smart og spennandi, a litla sland vri a safna erlendum innstu tlndum, a eir pissuu buxurnar af adun og fengu stjrnublik augun stainn fyrir a standa vaktina. Rherrum bar a spyrja: Hva er a versta sem gti gerst? Er aferin vi opnun reikninganna rtt? Skapar etta kerfislga httu fyrir sland?, svo nokkrar spurningar su tilteknar. Selabankinn og FME ttu ekki sur a spyrja essara spurninga og margra annarra, en samt gerist etta.
  • Ein strstu mistk rherra essum rum var skipun Davs Oddssonar embtti bankastjra Selabankans. g efast ekki um a Dav er hfur til alls konar verka, en etta var ekki eitt af eim.
  • Ekkert rki getur leyft einu ea nokkrum fyrirtkjum a vera svo str, a staa rkisins velti afkomu vikomandi fyrirtkis/fyrirtkja. A kerfishttan samhlia fyrirtkjunum vri svo mikil, a afkoma jflagsins vri undir. Hvernig stendur v, a etta voru blautustu draumar allra rkisstjrna fr 1995 til eirrar sem tk vi ri 2007? A hr yri svo sterkt fjrmlakerfi a a yxi llu ru upp fyrir hfu n ess a nnast nokku vri gert til a draga r kerfishttunni.
  • egar ljst var a bankakerfi var ori of strt fyrir Selabankann a styja a, ttu vikomandi rherrar a grpa til agera og rsta Selabankann um a hann gripi til agera. essar agerir urftu a taka vexti bankanna, hvort nausynlegt vri a koma bndum vxtinn ea styrkja stu Selabankans a hann ri vi hlutverk sitt. a var ekki gert.
  • Eftir a krnan byrjai a veikjast hratt mars 2008, var ljst a formenn stjrnarflokkanna og rherrar fjrmla og bankamla voru kaflega bleygir gagnvart stunni. stainn fyrir a horfa yfirvega stareyndir, .e. a fall Bear Sterns, bri vott um a mikil htta vri fer, var hfinu stungi sandinn. Menn vildu ekki lta lta t sem eitthva agot vri gangi og fru v rursherfer stainn fyrir a taka bendingar alvarlega.


Ekki er rtt a einskora skringarnar vi ann hp sem g nefni a ofan. Allir brugust, .e. Selabankinn, rkisstjrnir, Fjrmlaeftirlit, Alingi, bankarnir, fjrfestar, lfeyrissjirnir og almenningur. Vi ltum dleiast af grinu og hldum a allt sem vi snertum myndi breytast gull. Vi ltum glepjast af gylliboum og misstum dmgreind okkar. Vi hldum a htta vri eitthva sem vi yrftum ekki a hafa hyggjur af. a kmi ekkert fyrir okkur. Vi vrum svo potttt. Vi dnsuum ll kringum gullklfinn og drkuum hann. Vi hlustuum ekki raddir efasemdarmanna og klluum fundarmenn, heimska, skilningsslja, o.s.frv. Verst af llu er a kveinn hpur manna lt stjrnast af lsanlegri grgi, ar sem ekkert skipti mli nema nsta grdda krna.

Loks megum vi ekki gleyma v, a vi lentum hamfarastormi. essi stormur var ekki af okkar vldum og vi hfum f rri til a komast skjl undan honum. Strstu bankar heims fllu essum stormi og mrg jrki horfu ofan hyldpi, aeins sland og Grikkland hafi hrapa anga. Spnn, Portgal, rland og Ungverjaland vgu salt brninni. Rkustu lnd heims brugu a r a ausa mldum fjrmunum inn bankakerfi sn til a koma veg fyrir fall eirra. Evrpski selabankinn hefur fr 2007 stai nr samfelldum bjrgunaragerum. a algjrlega vst a vi hefum stai ennan storm af okkur tpsku hagkerfi bara t af sm hagkerfisins. A falli hafi veri jafn harkalegt og raun bar vitni er aftur alfari sk bankanna, Selabanka, rkisstjrnar, Alingis og Fjrmlaeftirlits. etta eru eir ailar sem voru byrgir (e. responsible) og bru byrgarskyldu (e. accountable). v miur hefur fari lti fyrir v a menn hafi viurkennt a.

[1] rni M. Mathiesen, fjrmlarherra, ra Alingi 17. mars 2007 http://www.althingi.is/altext/133/03/r17183448.sgml

[2] Finnur Inglfsson, viskiptarherra, umra Alingi 7.10.1999: http://www.althingi.is/altext/125/10/r07125909.sgml


egar slenskir bankamenn gengu af vitinu

Uppljstrun Panamaskjalanna er einn fangi langri gngu, sem hfst ri 1998 me annars vegar stofnun Kaupthing Luxembourg S.A. og hins vegar Landsbanki PCC (Guernsey) Limited. g er svo sem enginn srfringur eirri starfsemi sem fr fram essum fyrirtkjum (sem betur fer), en ljst er a arna hfst s atburarrs, sem hefur veri a rekjast upp fyrir augunum okkur sustu klukkutma, daga og vikur.

Hinir tveir bankarnir, slandsbanki og Bnaarbanki slands, gtu ekki veri eftirbtar og keypti s fyrri Raphael & Sons Plc. Bretlandi ri 1999, mean s sari setti ft Bunadarbankinn International S.A. Luxembourg ri 2000. Sama r keypti Landsbanki slands Heritables Bank London, en hann var m.a. me starfsemi Jersey. Eins og sst essu, tti etta allt sr sta fyrir "einkavinavingu" L og B. Vi sameiningu B og Kaupings, keypti L san starfsemi B Luxemborg.

Hvers vegna voru slenskir bankar a setja upp starfsemi Luxemborg, Guernsey og Jersey. Ja, bankamaurinn sem aldrei var krur, Halldr J. Kristjnsson, lsir v gtlega grobbvitali vi Viskiptabla Morgunblasins 6. janar ri 2000. Hann bj vissulega a v essum tma, a enginn ttai sig steypunni, en hann sagi m.a.:

[Strfyrirtkin] nta sr etta til a n betri stringu, m.a. skattskyldum snum aljlegu umhverfi. a er j eitt af v sem svona lgsaga getur auvelda, .e. stjrnun fjlbreyttu og flknu umhverfi, til dmis hj strfyrirtkjum sem reka starfsemi nnast hverju einasta Evrpurki, me lkum skattareglum og lkum frdrttarmguleikum o.h.. Erfitt getur veri fyrir fjljlegt fyrirtki a stra slku og ar af leiandi hentugt fyrir a a nta sr umhverfi eins og Guernsey. a ir ekki a fyrirtki s a skjta undan skatti, heldur reynir a a stra eignasafninu m.a. t fr skattaskuldbindingum og vntanlega me a a markmii a hmarka arsemi og a sjlfsgu a lgmarka gjld sem leggjast starfsemina.

arna lsir bankastjri rkisbankans, Landsbanka slands, a rkisbankinn tlai a astoa viskiptavini sna vi skattsvik.

A.m.k. er eitt alveg hreinu, a essi "viskiptargjf" bankanna var hafin fyrir einkavingu eirra ri 2003. Rkisbankarnir tveir, Landsbanki slands og Bnaarbanki slands, fru ar fremstir meal jafningja.

En hvers vegna var etta svona vinslt meal slendinga? egar strt er spurt eru svrin trlega oft kaflega einfld:

1. Hjarhegun: Eftir a einn banki fr a bja upp etta, geru allir a. Mli er nefnilega a vruframbo slensku bankanna er kaflega einsleitt og enginn orir a bja ekki a sama og hinir.

2. EES samningurinn: Fjldi slendinga tti har upphir tlndum og hafi treyst bankaleynd, sem nna var a rakna upp. v var tilvali a fra eignarhaldi og auinn, ar sem minni lkur voru a allt fyndist.

3. etta var smart: g efast ekki um a etta hafi tt sniugt og smart.

4. Enginn var aumaur me aumnnum nema eiga svona flag: g held a a hafi gengi smitstt meal aumanna um a etta vri nausynlegt.

5. Aumenn su ofsjnum yfir skttum sem eir greiddu til samflagsins: Lklegast helsta stan.

Afleiingarnar a koma ljs

slandi hrundi bankakerfi nokkrum gum dgum oktber 2008. Eftir a hyggja, hefur gfa slands lklegast aldrei veri meiri, en a essir rr bankar hafi falli harkalega nefi. Auvita var enginn sammla v , en plum bara soranum sem bi vri a byggja upp til vibtar, ef eir hefu haldi fram a starfa.

ur en bankarnir rr fllu, hfu eir hjlpa trlega mrgum slendingum, aumnnum og rum sem vildu lta sem eir vru aumenn, a setja upp papprsflg skattaskjlum t um allan heim. Mr fannst nnast kjnalegt a sj a Hrlfur lvisson og Sveinbjrg Kristjnsdttir hafi veri skr fyrir slkum flgum. Er ekki rvnting bankanna eftir a f fleiri viskiptavini orin mikil, a flk sem raun tti ekkert var ngu rkt til a eignast skattaskjlsflag? Ea var lngunin eftir a spila leikvelli eirra stru svo mikil a menn uru bara a vera me?

mnum huga bera tveir menn mesta byrg essu skattaskjlsmlum: Halldr J. Kristjnsson, fyrrverandi bankastjri Landsbanka slands, og Sigurur Einarsson, verandi sti stjrnandi Kaupings, ltils verbrfafyrirtkis me asetur annarri h hss vi Hafnarstrti. A llum lkindum m bta ennan lista Sigurjni . rnasyni, verandi yfirmanni hj Bnaarbanka slands.

J, vi erum enn a bta r nlinni varandi sisama viskiptahtti bankakerfis landsins sustu 20 r ea svo. g hef egar nefnt slandsbanka, Landsbanka slands, Bnaarbanka slands og Kauping, en gleymum ekki Byr, SPRON, Straumi, SpKef og hva essar fjrmlastofnanir htu sem tku tt essu. Viurkennum stareynd, a slenskt fjrmlakerfi var rotnara, en okkur hefur nokkru sinni dotti hug. g vorkenni eim starfsmnnum essara fjrmlafyrirtkja, sem voru dregnir asnaeyrunum af yfirmnnum snum. g vorkenni eim starfsmnnum, sem telja etta til afreka ferilskrm a hafa leitt ea teki tt essum tti vikomandi fjrmlafyrirtkja.

Siferishrun slenska fjrmlakerfisins hfst ri 1998. Vi erum enn a spa seyi af v siferishruni. Vi erum a la fyrir a slenskir bankamenn gengu af vitinu. Ef ekki vri fyrir afglp eirra og "snilli", vri sland kannski bara "best heimi", eins og vi viljum svo gjarnan vera.


Af peningastefnu Selabankans

g er fyrir lngu httur a vera hissa vaxtakvrunum Selabanka slands. fyrsta lagi, skil g ekki hvernig bankanum dettur bara yfirhfu hug a nota vexti til a hafa stjrn verlagi, v litlu myntkerfi, hljtum vi stainn f...

Vertryggingin verur a fara

Miki er g orinn endanlega reyttur eim kr sem heldur v fram a vertrygging s g. Fyrst hn er svona g, af hverju er hn ekki notu neytendaln t um allan heim? Af hverju vara hsnislnafyrirtki srael lntakendur vi v a taka...

Erla Stefnsdttir 1935-2015

Horfin er til annars heims Erla Stefnsdttir. Fir sj heiminn me hennar augum ea hafa boa krleikann eins hreinan og tran og hn hefur gert. g er einn af nemendum Erlu. Kynntist henni fyrir um aldarfjrungi, egar g stti nmskei hj henni....

Snkar og stigar ngerra kjarasamninga

a kannast margir vi borspil sem almennt er kalla Snkar og stigar. Leikmenn ferast eftir stgi, ar sem eru stangli snkar og stigar. Lendi maur stiga frist maur fram (ea upp), en lendi maur snki fer maur til baka (ea niur)....

Er ltill ea mikill arur af striju?

essi spurning hefur veri spur nokku oft undanfarna daga, vegna furulegra ummla Sigmundar Dav Gunnlaugssonar, forstisrherra, a framgangur ingslyktunartillgu um Rammatlun skipti skpum fyrir kjarasamninga. Indrii H. orlksson hefur veri...

Gallar heimsmynd Viskiptars slands

Viskiptar slands (V) hefur lti tba skrslu um galla sem a telur stefnu slenskra stjrnvalda. g hef svo sem ekki lesi skrsluna, bara grip af henni frtt Viskiptablasins . frttinni voru nokkur atrii sem vktu athygli mna og...

Dmstlar og neytendarttur

g velti v stundum fyrir mr hvort neytendarttur s yfirhfu kenndur vi lagadeildir hskla slandi. stan er, a fr miju sumri 2010 hafa gengi fjlmargir dmar hrai og Hstartti, ar sem mr finnst verulega skorta skilning dmara ...

Upplsingar ggnum Vglundar

tp 6 r hef g haldi v fram og lagt fram ggn v til snnunar, a nju bankarnir hafi fengi lnasfn sn mjg miklu afsltti. etta er svo sem eitthva sem allir vita. En jafnframt hef g bent a sami hafi veri vi slitastjrnirnar um a...

Stefnumtun fyrir sland

Eftir hrun bankanna oktber 2008, vonuust margir eftir breytingum. r hafa a mestu lti ba eftir sr og margt sem fari var af sta me endai sviknum loforum. Nna rflega 6 rum sar er stjrnarskrin breytt, fiskveiikerfi er breytt,...

Hstirttur sleginn lesblindu, tskranlegri leti ea viljandi fski?

g var a skoa nlegan dm Hstarttar mli nr. 349/2014 , ar sem mr snist Hstirttur vera sleginn alvarlegri lesblindu ea leti. dmnum segir orrtt: Samkvmt 5. gr. gildandi laga nr. 121/1994 skyldi lnssamningur vera skriflegur og fela ...

Er rttlti lagi vegna ess a g lifi a af?

slandi er va grasserandi brjlislegt rttlti. Misskipting er va bygg furulegum rkum. Flk hefur lti trlegustu hluti yfir sig ganga og svipugngurnar veri margar. r eftir r, kynsl eftir kynsl, btur flk jaxlinn og mokar...

skorun vegna leirttingarinnar

Vi hjnin fengum, eins og margir arir landsmenn, tilkynningu vikunni a vi ttum rtt leirttingu vegna eirra vertryggu fasteignalna sem vi vorum me runum 2008 og 2009. Vi reiknuum aldrei me a upphin yri h, en sttum samt um....

Vibragstlanir og stjrnun rekstrarsamfellu

rmlega tvo og hlfan hafa veri gangi umbrot undir og kringum Brarbungu. arf g lklegast lti a fra flk um a. Allan ann tma hafa menn s fyrir sr msa mguleika v hvernig umbrotin geti rast. Tveir slkir mguleikar eru risastr...

6 r fr hruni: Var hgt a bjarga bnkunum?

Kannski er full seint a velta v fyrir sr nna hvort hgt hefi veri a bjarga bnkunum mnuunum ea runum fyrir hrun. Mli er a eirri spurningu hefur aldrei veri svara, hva hefi veri hgt a gera til a bjarga bnkunum. Ea llu heldur:...

Undanfari hrunsins

17. september voru 6 r fr falli Lehman Brothers. Sumir fyrrverandi stjrnendur Kaupings, Glitnis og Landsbanka slands hafa kennt falli Lehman Brothers um hruni slandi. g held hins vegar a engum ru dettur hug a lta til tlanda eftir...

Rafrn skilrki og ryggi snjallsma

Einhvern veginn hefur a atvikast a kvei hefur veri a krefjast notkunar rafrnna skilrkja vegna leirttingar rkisstjrnarinnar vertryggum lnum heimilanna. Mr finnst a svo sem ekki vitlaus hugmynd, enda kom g a stofnun Aukennis...

a sem ekki er sagt vi lntku

Fr v lit EFTA-dmstlsins kom fimmtudaginn 28. gst, hefur loksins komist af sta alvru umra um blekkinguna og rugli sem er samfara vertryggum hsnislnum. g hef svo sem reynt a gaspra um etta ml nokkur r. Hef mtt fund ingnefndar,...

Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (1.6.): 0
  • Sl. slarhring: 14
  • Sl. viku: 99
  • Fr upphafi: 1616316

Anna

  • Innlit dag: 0
  • Innlit sl. viku: 86
  • Gestir dag: 0
  • IP-tlur dag: 0

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Jn 2016
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband