Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, aprl 2008

PCI gagnaryggisstaallinn - krfur um uppfyllingu og ISO 27002

Mjg mrg fyrirtki hr landi urfa a uppfylla krfur gagnaryggisstaals greislukortafyrirtkjanna VISA og MasterCard ea Payment Card Industry (PCI) Data Security Standard (DSS). essari grein verur fari yfir helstu atrii sem skipta mli.

skn prttinna aila korthafaupplsingar og kortafrslur hefur aukist miki undanfarin r. Er n svo komi a hverri viku koma upp ml, ar sem ljs kemur a vikomandi hefur komist yfir slkar upplsingar og lklegast misnota einn ea annan htt. etta hefur valdi bnkum, kortafyrirtkjum, sluailum og korthfum margvslegu tjni. Alvarlegast er egar brotist er inn upplsingakerfi, sem geyma korthafaupplsingar, og er oftar en ekki stoli miklu magni upplsinga, en algengast er a heiarlegir starfsmenn fyrirtkja afriti upplsingar mist af segulrnd korta ea hreinlega tprentun sluaila.

Til a reyna a sporna vi essu sameinuust greislukortafyrirtkin VISA og MasterCard um gagnaryggisstaal, .e. Payment Card Industry Data Security Standard (PCI DSS), til a astoa fyrirtki vi a vernda viskiptavini sna og verja orspor sitt.

Ekki er tlunin a fjalla um PCI DSS staalinn sjlfan hr, en fyrir sem ekki ekkja til hans og vilja f nnari frleik, er hgt a f nnari upplsingar hr og hr.

Nokku virist hafa bori v a fyrirtki su ekki me a hreinu hverjir urfa a uppfylla krfur PCI DSS. a er nokku einfalt: Undir krfur PCI DSS falla allir sem taka vi ea vinna me greislukort. VISA hefur gengi svo langt a allir melimabankar (e. member banks) skuli uppfylla PCI DSS. Svo kallair frsluhirar (e. acquiring banks), t.d. VALITOR, Borgun og Kortajnustan, skulu san sj til ess a allir sluailar sem eru viskiptum vi frsluhirinn uppfylli krfurnar. Hva hver aili arf a gera veltur str hans og hvernig mttku greisluheimilda er htta. Aili sem, t.d., vistar engar korthafaupplsinga upplsingakerfum snum, er a hlutverk jnustuaila vikomandi a sna fram hltingu vi krfurnar, en byrgin er samt sluailans. Slkir jnustuailar geta veri smsalar, hugbnaarhs me srhannaan hugbna, frsluhirir, aili sem veitir greislujnustu, gagnamist, vefhsingaraili og hugbnaarsali me pakkalausnir. Allir framangreindra aila urfa v a innleia rstafanir til a uppfylla krfur PCI DSS.

Misjafnt er hvort fyrirtki urfa a fara gegnum vottaar ttektir, hvort au urfa a skila skrslum ea eingngu er mlt me v a aili geri slkt. Skipta m essu krfum rj flokka eftir umfangi kortaviskipta:

1. Strir sluailar (e. merchants) sem eru me meira en 6.000.000 frslur ri urfa a:

a. Fara rlega gegnum ttekt stanum (e. on-site audit)

b. Framkvma rsfjrungslega veikleika sknnun (e. vulnerability scan)

2. Vefsluailar (e. e-commecre merchants) sem eru me frslufjlda milli 20.000 og 6.000.000 frslna og millistrir sluailar sem eru me milli 1.000.000 og 6.000.000 frslur ri urfa a:

a. Fara rlega gegnum sjlfsmatsspurningar (e. Self-Assessment Questionnaire)

b. Framkvma rsfjrungslega veikleika sknnun (e. vulnerability scan)

3. Fyrir minni sluaila, t.d. sem nota Posa, innhringingu ea tlvupst, sem taka vi innan vi 1.000.000 frslna ri, er mlt me v a eir:

a. Fara rlega gegnum sjlfsmatsspurningar (e. Self-Assessment Questionnaire)

b. Framkvma rsfjrungslega veikleikasknnun (e. vulnerability scan)

Hr landi fellur mjg str hpur sluaila undir li 3, .e. eingngu er mlt me v a eir framkvmi ttektir og fari gegnum veikleikasknnun. Frsluhirar geta bei um upplsingar fr eim hvenr sem er, enda arf hann a vera viss um a sluailar, sem tengjast honum, su traustverugir og uppfylli krfur PCI DSS. Fyrirtki me margar verslanir ea dtturfyrirtki telst vera einn sluaili, ef frslumttkunni er beint einn sta. Ef frslumttkunni er dreift landfrilega askilin upplsingakerfi (.e. mismunandi hsni) og uppgjr eru framkvmd fyrir hvern frslusfnunarsta fyrir sig, telst hver staur vera sjlfstur sluaili samkvmt krfunum a ofan.

Betri kvrun rgjafajnusta Marins G. Njlssonar veitir rgjf til fyrirtkja sem urfa a uppfylla krfur PCI DSS. M.a. hefur veri teki saman skjal ar sem krfum PCI DSS er varpa yfir upplsingaryggisstalana ISO 27001 og ISO 27002 (ur ISO 17799). Skjali inniheldur einnig tillgur a oralagi ryggis- og/ea verklagsreglna sem hgt er a hafa sem hluta af ryggishandbk, leibeiningum til starfsmanna ea starfsreglna sem fylgt er tengslum vi mttku, vinnslu ea vrslu greislukorta upplsinga. Hgt er a f nnari upplsingar um rgjf fyrirtkisins og essar varpanir me v a senda tlvupst oryggi@internet.is.


Spennan ensku Coca-Cola deildinni mikil

sunnudaginn fer fram sasta umfer ensku Coca-Cola Football League Championship ea a sem vi kllum almennt ensku 1. deildinni. Fyrir ess sustu umfer eru aeins 9 li af 24 lium deildarinnar viss um a spila deildinni nsta keppnistmabili. (Auk ess hefur Swansea tryggt sr sti me sigri 2. deild og Derby er lngu falli r rvalsdeildinni.) N 2 eru fallin, en rlg 9 annarra lia 1. deild rast sunnudaginn og san fara 4 li umspil um laust sti rvalsdeild.

Spennan deildinni sr engar hlistur. rj li, Stoke (78 stig, markamunur +14), WBA (78 stig +30) og Hull (75 stig +19), geta enn tryggt sr sjlfkrafa sti rvalsdeildinni og sigur deildinni. Raunar m segja a WBA, ea West Brasilian eins og eir eru uppnefndir essa dagana, hafi egar tryggt sig upp, ar sem ekkert nema strslys getur komi veg fyrir a lii tryggi sr anna af tveimur efstu stum deildarinnar. Barttan stendur v milli Stoke og Hull og arf Stoke 1 stig til a tryggja sig upp ea a Hull takist ekki a vinna Ipswich. Stoke leik vi Leicester og getur me sigri sent Leicester niur 2. deild (ef Southampton fr stig r snum leik). a tti Stokurum ekki leiinlegt, ar sem sast egar lii var rskuldi rvalsdeildar, var a einmitt Leicester sem vann umspili og komst san upp me sigri Wembley. Auk ess eru etta ngrannali og v yri hefndin enn stari fyrir viki. Tapi Stoke aftur og Hull vinnur, hafa liin staskipti og Hull fer upp og Stoke umspil. S g ekki fyrir mr a Stoke fari upp gegnum umspili.

Keppnin um sti umspili um laust sti efstu deild er annig a fyrir essa sustu umfer er aeins eitt li ruggt um a taka tt v, .e. Bristol City (71 stig). a er lka eins gott fyrir BC a vera bi a tryggja sig, ar sem lii hefur aeins n 5 stig r sustu 8 leikjum. San mun anna hvort Hull ea Stoke btast vi, en um au tv sti sem eru eftir keppa 5 li, .e. Watford (69 stig +6), Crystal Palace (68 stig +11), Wolves (67 stig +4), Ipswich (66 stig +8) og Sheff. Utd. (66 stig +6). ll eiga au mguleika, en rj au sarnefndu vera a treysta a Watford og CP misstgi sig til a eiga mguleika. Og s mguleiki er bara nokku gur, ar sem Watford virist ekki geta unni leik um essar mundir og hefur aeins n 1 stig r sustu fjrum leikjum. Watford skir Blackpool heim, en Blackpool arf nausynlega 1 stig til a fora sr endanlega fr falli. Crystal Palace er aftur eitt af bestu lium deildarinnar um essar mundir og tti a vinna Burnley. g spi v a umspili veri Hull, BC, CP og Ipswich og CP fari upp.

botninum er spennan engu minni eftir a Southampton ni jafntefli vi WBA mnudaginn. Tv nestu stin eru rin, en fimm li geta enn lent rija nesta stinu, .e. Southampton (51 stig -17), Leicester (51 stig -3), Sheff Wed (52 stig -4), Coventry (53 stig -9) og Blackpool (53 stig -5). Mestar lkur eru v a anna hvort Southampton ea Leicester falli, ar sem essi li eiga bi mjg erfia leiki, en sigri Southampton sinn leik, urfa hin liin a n hagstum rslitum. Falli Leicester, verur a fyrsta skipti sem lii spilar utan tveggja efstu deilda, en sem stendur er lii eitt nu lia sem a vi um. (Hin eru Arsenal, Chelsea, Everton, Liverpool, Manchester United, Newcastle, Tottenham og West Ham.) g spi v a Southampton fari niur.

Staan fyrir sustu umfer (Li - leikir - stig - markamunur - skoru mrk):

West Brom 45783186
Stoke 45781469
Hull 45751965
Bristol City 4571-251
Watford 4569661
Crystal Palace 45681153
Wolverhampton 4567452
Ipswich 4566864
Sheff Utd 4566654
Plymouth 45641160
Burnley 4562-260
Charlton 4561259
Cardiff 4561156
QPR 4558-460
Preston 4556-350
Norwich 4555-748
Barnsley 4555-1052
Blackpool 4553-558
Coventry 4553-951
Sheff Wed 4552-450
Leicester 4551-342
Southampton 4551-1753
Scunthorpe 4545-2343
Colchester 4537-2459

Leikir sustu umfer og mikilvgi eirra:

Blackpool - Watford - hefur hrif umspil og fall, Blackpool arf stig til a bjarga sr fr falli h rum rslitum og Watford arf sigur til a tryggja sig inn umspil. Blackpool tti a sleppa vi fall lii tapi, ar sem lii fellur eingngu ef Southampton og Leicester vinna og Coventry og SW n a.m.k. jafntefli. Jafntefli gti duga Watford, en m Wolves ekki vinna of strt ea CP bara n jafntefli.

Bristol City - Preston - skiptir mli upp heimaleikjarttinn umspili. Sigur tryggir BC 4. sti, en tap gti tt 6. sti.

Cardiff - Barnsley - hefur enga ingu

Charlton - Coventry - Coventry arf stig til a bjarga sr fr falli h rum rslitum, en hangir uppi lii tapi ef nnur rslit eru hagst

Crystal Palace - Burnley - skiptir mli fyrir umspil, ar sem CP arf a jafna rslit Wolves og n a.m.k. einu stigi Wolves tapi, ef Ipswich ea SU vinna.

Ipswich - Hull - skiptir mli fyrir umspil og topp 2. Ipswich arf sigur til a eiga mguleika umspili og teysta hagst rslit leikjum Watford, CP og Wolves. Hull arf sigur til a eiga mguleika 2. sti og treysta a Stoke tapi.

QPR - WBA - hefur hrif a hver vinnur deildina. WBA arf a jafna rslit Stoke til a vinna deildina.

Scunthorpe - Colchester - bi liin fallin, leiki upp stolti

Sheff Wed - Norwich - Sheff W arf sigur til a bjarga sr endanlega fr falli ea treysta hagst rslit leikjum Leicester og Southampton.

Southampton - Sheff Utd - Southampton arf hagstari rslitum en Leicester til a fora sr fr falli ea sigur mean Balckpool, Coventry ea Sheff W tapa. Sheff U arf sigur til a eiga mguleika a komast umspil og treysta hagst rslit leikjum Watford, CP, Wolves og Ipswich.

Stoke - Leicester - Stoke arf 1 stig til a tryggja sig upp. Ef lii nr hagstari rslitum, stigalega, en WBA verur lii deildarmeistari. Leicester arf a n jafn mrgum stigum og Southampton ea jafntelfi mean Sheff W tapar. Sigri Leicester er lii sloppi.

Wolves - Plymouth - Wolves arf sigur til a eiga mguleika a komast umspil og treysta hagst rslit anna hvort leik Watford ea leik CP.

a er nttrulega me lkindum a aeins tveir leikir af 12 hafi enga ingu um tilfrslu milli deilda sasta leikdegi. Ea a aeins tv li viti me vissu hvaa sti au lenda lokatflunni, egar au ganga inn vllinn sunnudaginn. En svona deildarkeppnin a vera og ekki er verra a mislegt bendir til a keppni rvalsdeildarinnar veri lka spennandi.

N leikur Stoke og Leicester verur sndur beint Sky Sport og er vonandi a St 2 Sport sji sr frt a sna hann hr landi.


Var Selabankinn undaneginn ahaldi?

a er forvitnilegt a lesa svr Selabankans vi spurningum ingflokks Framsknarflokksins. Srstaklega er a svari vi spurningu nr. 6 sem vekur huga minn. Spurt er hvort Selabankinn telji a rkisstjrn slands hafi gengi ngu langt ttina a draga r enslu samflaginu. essu svarar Selabankinn m.a.:

"Vi essari spurningu er erfitt a gefa einhltt svar. egar hinar miklu framkvmdir Austurlandi voru kvenar ri 2003 var Peningamlum birt mat hrifum eirra og hugsanleg vibrg peninga- og fjrmlastefnu. Niurstaan var a me hjlp ahaldssamrar stefnu peninga- og rkisfjrmlum mtti koma veg fyrir langvarandi frvik verblgu fr markmii. Tali var a hkka yrfti strivexti um 4 1/2 - 5 1/2 prsentu vegna framkvmdanna, sem a ru breyttu hefi fali sr strivexti nlgt 10%. msar kvaranir stjrnvalda kjlfari hafa hins vegar ori til ess a draga r v ahaldi sem opinber fjrml hefu geta veitt. M ar nefna breytingar tlnastefnu balnasjs, lkkun tekjuskatta, lkkun neysluskatta og n sast nokku drar agerir tengslum vi ngera kjarasamninga. Fjrfesting sveitarflaga var einnig mikil og v a nokkru leyti upp hrif ahalds fjrfestingu rkisins. Vi etta btist mikil tlnabylgja kjlfar einkavingar bankanna sem ndu efnahagsreikning sinn rt t krafti einstaklega drs erlends fjrmagns."

Svari er lengra, en g lt etta duga.

a eru nokkur atrii sem mr finnst vert a staldra vi:

  1. a hefur oft komi fram ru og riti a hrif framkvmdanna vi Krahnjka og Reyarfiri hfu ekki eins mikil hrif verblgu og efnahagsrun og menn bjuggust vi. Raunar kva svo rammt vi, a einhverjir greinendur furuu sig v hve hrifin voru ltil. etta var raun anda ess g spi grein sem g ritai Morgunblai fyrir um 10 - 15 rum, en ar benti g a menn mttu ekki gefa sr a launakostnaur vegna framkvmdanna yri allur eftir hr landi. Me tilkomu Evrpska efnahagssvisins, vri miklar lkur v a erlendir ailar kmu a framkvmdinni og erlent vinnuafl. etta gekk eftir eins og frgt er ori.
  2. Breytingar tlnastefnu balnasjs var fyrir lngu orin tmabr. Lnshlutfall sjsins og lnsupphir voru hvoru tveggja r llu samhengi vi raunveruleikann. egar byggingarkostnaur er kominn langt upp fyrir sluver eigna, gerist bara eitt. Menn htta a byggja. a er nkvmlega a sem var gangi. Hsnisskortur var orinn vivarandi hfuborgarsvinu. Strra hsni seldist ekki, ar sem ekki var hgt a f ln ea a au fengust afar hagstum kjrum. Str einblishs seldust svipuu veri og bir fjlblishsum og svona mtti halda fram. Byggingarverktakar voru a tapa byggingu srblis og rtt a n endum saman vi byggingu fjlblis. Gjaldrot voru t essum bransa. a var a leysa ennan hnt og rni Magnsson ttai sig v.
  3. "tlnabylgja" bankanna var af fleiri stum en vegna "einstaklega drs erlends fjrmagns" og ar arf Selabankinn a lta eigin barm. ar eru tv atrii sem standa upp Selabankann. Fyrra er tgfa reglna Selabankans um eiginfjrhlutfall fjrmlafyrirtkja nr. 530/2003 fr 30. jn 2003, ar sem httustuull vegna velna er helmingaur me eim afleiingum a tlnageta bankanna vegna balna tvfaldaist einni nttu. Seinna atrii kom samhlia lkkuninni httustulinum, en a var lkkun Selabankans bindiskyldu bankanna r 4% 2%. essi tv atrii virkuu bi fuga tt vi tillgur Selabankans um ahald. Til a bta gru ofan svart lkkai Selabankinn svo httustuulinn aftur me reglum Selabankans nr. 215/2007 um eiginfjrkrfur og httugrunn fjrmlafyrirtkja fr 2. mars 2007.
Vissulega fr balnasjur undan me rmkun lnskjrum og teymdi vissan htt bankana t samkeppni um baln sem fr af sta gst 2004. En Selabankinn ber lka mikla byrg. Hann hafi auki tlnagetu bankanna tvo vegu og hreinlega tt eim t balnamarkainn. essar tvr lkkanir httustuulsins juku tlnagetu bankanna mia vi breytt eigi f um hvorki meira n minna en 185% og me lkkun bindiskyldunnar voru enn meiri peningar til rstfunar. (Vissulega komu tillgurnar fr "banka selabankanna" Bank for international settlement, sj nnar hr, en a var Selabankans a tfra r fyrir slenskar astur.) En egar tekin er inn myndina s grarlega aukning eigin f bankanna essu tmabili, vekur a furu a bindiskyldan ea strivextir hafi ekki veri nota til a stra essum tti peningamla betur. a m svo benda a reglur nr. 215/2007 komu beint ofan lkkun matarskattinum, annig a mr finnst Selabankinn ekki vera a gera smu krfur til sn um ahald og hann gerir til rkisins og sveitarflaga. a var bara strhttulegt a rki lkkai matarskattinn, en besta ml a Selabankinn yki tlnagetu lnastofnana um 42,5% me einu pennastriki.
mbl.is Engin rk fyrir rvandi agerum rkisins
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Verblga sem hefi geta ori

a var einmnui 2001 a Selabanki slands kva a setja gengi flot og taka upp verblgumarkmi til a stjrna peningamlum. Af einhverri stu kva Selabankinn a nota hina srslensku vsitlumlingu me hsniskostnai sem vimi stainn fyrir a nota aljlega viurkenndar og samanburarhfar aferir vi a mla verblguna. Vissulega er rk hef hr landi a nota essa vsitlumlingu og vsitala me og n hsnis stu svipuu gildi eim tma, .e. 206,5 me hsnislinum og 205,0 n hans. Vandamli er og var a hn var og er hvergi notu ngrannalndum okkar og ekki innan Evrpusambandsins. a var v rangt af Selabankanum a nota vsitlu me hsnislinum sem vimi sitt. essi ranga kvrun hefur haft ansi margt neikvtt fr me sr. a sem gerist nstu mnuum og rum eftir a etta verblguvimi var teki upp, var svo sem ekki me llu fyrirs, en margt hefi fari annan veg ef verblga hefi veri mld n hsnisliar.

run vsitalna

Mismunurinn breytingum essum tveimur vsitlu er trlegur sustu 7 rum. Vsitala me hsnisli hefur hkka r 206,5 300,3 ea um 45,4% mean vsitalan n hsnisliar hefur fari r 205 stigum 269,6 ea um 31,5%. Reikna m me v a hluti essarar hkkunar s afleidd hkkun vegna fyrri vsitluhkkunar.

tmabilinu fr aprl 2001 til aprl 2008 hefur verblga samkvmt vimii Selabankans veri 68 sinnum (af 85 mnuum) yfir verblgumarkmii bankans og v kalla agerir bankans vi stjrn peningamla (sj nnar athugasemd nr. 6 vi blogg mitt 11.4.). Eina tmabili sem verblga me hsni hefur veri innan markmia Selabankans er fr nvember 2002 til aprl 2004. Ef notast hefi veri vi vsitlu n hsnis, hefi verblga aeins mlst 39 sinnum yfir verblgumarkmium, ar af 17 fyrstu mnuina mean markaurinn var a venjast eirri breytingu a krnan vri floti. Nst fr verblga n hsnis verulega upp fyrir verblgumarkmi tmabilinu fr jn til desember 2004, ,,bankakreppunni fyrri" fr ma 2006 til aprl 2007 og loks sustu 3 mnui.

Hva hefi fari annan veg?

En hverju hefi a breytt fyrir slenskt efnahagslf, ef verblgumarkmi Selabankans hefu stust vi vsitlu n hsnisliar. fljtu bragi virist mr a vera eftirfarandi:

  1. Stugleiki vri slensku efnahagslfi.
  2. Strivextir vru bilinu 3 - 5%.
  3. Hkkun markasveri hsnis hefi ekki fari jafnmiki t verlag formi afleiddra hkkana og verblgumling n hsnisliar hefi veri enn lgri. Verblgan nna sti kringum 1,2% stainn fyrir 10,6% (11,8%).
  4. slenska krnan sti traust og gengisvsitalan vri kringum 120, ef ekki lgri. a teldist g staa, ar sem verblga slandi hefi veri me lgsta mti Evrpska efnahagssvinu samhlia gum hagvexti.
  5. Hinn mikli hagvxtur hefi skila sr betur til samflagsins, en ekki brunni upp verblgu.
  6. Kaupmttur launa hefi haldist gur sem hefi leitt af sr meira jafnvgi vinnumarkai.
  7. Vertrygg ln hefu hkka verulega (1,5 - 2% ri) fyrir utan tmabili fr aprl 2001 til gst 2002 og san fr ma 2006 til aprl 2007, ar sem hkkunin hefi numi 6 - 10% hvort skipti. Raunar er ekki vst a ,,bankakreppan fyrri" hefi ori jafn skrp og raun bar vitni.
  8. Skuldir heimilanna hefu aukist minna, m.a. vegna minni hrifa af verbtatti lna. essi hrif gtu numi 20 - 30%, m.a. vegna afleiddra hrifa.
  9. jflagi hefi ekki veri jafn berskjalda fyrir lausafjrkreppunni og raun ber vitni, ar sem gengi krnunnar hefi veri sterkt af eigin rammleika, en ekki vegna vaxtastefnu Selabankans. Spkaupmennska me vaxtamunasamninga hefi v ekki haft r afleiingar sem vi hfum mtt horfa upp sustu mnui. Jklabrfin hefu ekki komi til.
  10. Rekstrarumhverfi slenskra fyrirtkja vri eim mun hagstara og talsverar lkur vru v a etta hagsta umhverfi hefi laa hinga erlenda aila til frekari fjrfestinga.
  11. Staa rkissjs vri enn sterkari en raun ber vitni.

Bi og gert

a er nttrulega um seinan a horfa etta essum augum. etta er bi og gert og verur ekki aftur teki. essi slenska srviska a mla verblgu annan htt en gert er kringum okkur hefur reynst jarbskapnum dr. a getur vel veri a arir hafi snt essari mlingu huga og hn s ekki svo vitlaus, en hn hefur skekkt allan samanbur. samflagi ja er samanburarhfni mjg mikilvg. Hn hefur lka skekkt samkeppni, ar sem samanburarhf mlingin hefur gert a a verkum a strivextir hafa veri hkkair upp r llu valdi sem dregi hefur r samkeppnishfni slenskra fyrirtkja. 33 mnui tmabilinu fr gst 2002 til aprl 2008 hefur Selabankinn tali sig hafa sti til a halda strivxtum uppi, egar reynd hann hefi ekki urft ess. (Teknir allir mnuir essum tmabili ar sem vsitala neysluvers n hsnis var undir 3%, en vsitala me hsni yfir 3%.) arna fr Selabankinn mis vi tkifri til a styrkja hagkerfi og auka stugleika ess, en stainn ttu agerir hans undir stugleika. Fyrst var vaxtamunurinn til ess a gengi styrktist meira en gu hfi gegndi og undanfarna mnui hefur hann stula a veikingu krnunnar (a hluta vegna spkaupmennsku). Hvorugt af essu hefi gerst jafn fgakenndan htt og raun bar vitni ef strivextir Selabankans hefu veri nr strivxtum selabanka ngrannalndum okkar.

Hva er framundan?

Stra spurningin nna er hvort etta verblguskot s lii hj. a er mislegt sem bendir til annars. fyrsta lagi, er hsnisliurinn enn a halda uppi 12 mnaa vsitlumlingunni. a mun lklegast halda fram fram mitt r og mun verblgan fara hgt og sgandi niur vi. etta rst miki af run gengis. Haldist krnan veik fram (yfir 140 stigum), munu hrifin vara lengur. Hkki gengi krnunnar tiltlulega hratt, annig a gengisvsitala fari um 130 nstu 4 vikum, munum vi sj verblgutlur kringum 6% me haustinu. Sast egar gengisvsitalan fr 150 (.e. nv. 2001), hlst verblga (n hsnisliar) yfir 6% fram ma 2002. Eftir gengislkkunina vormnuum 2006, hlst verblgan n hsnisliar yfir 5,5% fram febrar 2007. a er v ljst a svona verblguskot a mlist lengi, svo a verblga milli mnaa lkki hratt.

egar jafnvgi verur n hsnismarkai, verur lklegast tmabrt a breyta verblgumarkmium Selabankans, annig a mia veri vi vsitlu neysluvers n hsnisliar. Slk mling endurspeglar mun betur raunverulega breytingu tgjldum heimilanna en vsitala me hsnislinum. Ekki gera r fyrir a a gerist fyrr en eftir 3 - 5 r. Um sama leiti er skynsamlegt a leggja af vertryggingu lna. Hn er barn sns tma og hn hafi tt rtt sr kringum 1980, eru astur allt arar dag. vertrygg ln hverfi, er ekki ar me sagt a ekki megi nota vsitlur til vimiunar vi alls konar treikninga. msir hafa haldi v fram a vertrygging s nausynleg fyrir lfeyrissjina, en g held a a s ekki rtt. Sjirnir urfa fram a vaxta f sitt eins vel og hgt er og reikna san unnin rttindi sjflaga t fr v. Vertrygging hefur ekki komi veg fyrir skeringu rttinda n stula a hkkun eirra. a hefur alfari rist af v hve gir stjrnendur sjanna hafa veri a vaxta eigur sjanna/sjflaganna. eir sem g ekki til (og ekki nokku marga) hafa veri einstaklega gir gegnum tina, sasta r hafi kannski ekki gefi smu vxtun og rin ar undan. En vi skulum muna a etta er langhlaup, ekki spretthlaup.


mbl.is Mesta verblga tp 18 r
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Refir Heimrk

Morgunblai fjallar baksu blasins dag um refi Heimrk. Er ar m.a. nefnt a fimm dr hafi veri drepinn sasta ri Heimrk og 20 dr llu starfssvi meindraeyis hfuborgarinnar. Haft er eftir meindraeyinum, a hann telji ,,enga httu v a [refirnir] komi inn binn og fari a gera sr greni hsum...v sur stendur flki gngu um Heimrk gn af refnum v hann hrist flk og flr um lei og hann sr a." etta virist skynsamlegt hj skolla, ar sem haft er eftir meindraeyi lok frttarinnar ,,a vanalega s brugist vi llum bendingum um refi og eim tilvikum sem tekst a skjta refinn gerist a tiltlulega skmmum tma."

g ver eiginlega a lsa furu minni v a veri s a skjta ref sem er engum til ama. Heimrk er friland, annig a ar m ekki beita kindum og v ltil htta a refurinn gerist drbtur. Hann heldur gsum skefjum vi vatnsbl Reykvkinga, en af eim er viss skingarhtta, srstaklega nna tmum fuglaflensu. Hann er vissulega skur eggja- og ungati, en a er gangur nttrunnar. Af hverju m ekki refurinn bara vera frii Heimrk. Hann er ekki a rengja sr upp a mannabyggum ea a a stafi nokkur gn af honum.

Fyrir nokkrum rum var g fer um Hornstrandir. leiinni fr Fljtavk yfir Aalvk rkumst vi nokkra refi (yrlinga) sem voru vfli kringum hpinn. g held a llum hpnum hafi fundist etta hin mesta skemmtun og var lkt skemmtilegra a sj skolla snu nttrulega umhverfi en innan giringar Hsdragarinum. rj greni svinu fr Heimrk til Blfjalla getur varla veri annig vandaml a skjta urfi drin fri.


Eru matsfyrirtkin traustsins ver - hluti 2

Fyrir tpum 3 vikum spuri g hvort a matsfyrirtkin (S&P, Fitch rating og Moody's) vru traustsins ver m.a. vegna klurs eirra tengslum vi bandarsku undirmlslnin. g hef aeins veri a grafa dpra heimspressunni og g fura mig sfellt meira v a essum fjrmlavafningum hafi veri hampa jafnlengi sem ruggum papprum og raun ber vitni. Og ekki bara a, mr hefur veri tj a S&P hafi langt fram sasta r veri a bja mnnum fnar veislur og flottar rstefnur til a f til a kaupa essa pappra.

Um daginn benti g , a HSBC strbankinn hafi afskrifa USD 10,5 milljara febrar 2007 vegna bandarskra fasteignalna (.e. undirmlslna), en er ekki ll sagan sg. Fjlmargir strbankar hfu seinni hluta 2006 veri a reyna a vinda ofan af fjrmlavafningum snum og me v a dreifa httunni m.a. me v a skort selja undirmlslnavafninga ea me v a takmarka tjn sitt me v a selja t r starfsemi sinni ann hluta sem var dpst sokkinn fen undirmlslnanna. etta er raunar svo furulegt dmi, egar betur er skoa, a g skil ekki hvernig menn gtu veri a meta essi ln hstu hir.

Ein af skringunum sem skoti hefur upp kollinum, er a strbnkum hafi tekist a fela tap sitt vegna ess hve vel gekk rum svium. annig hafi nokkurra milljara dala afskrift ekki komi fram rsreikningum vegna ess a bankarnir voru enn a hala inn talsverar tekjur af essum lnum. Plsar jfnuu t alla mnusana, en ar sem plsarnir voru fleiri, var enginn a gera veur t af feinum mnusum. Vi verum a hafa huga a mnusarnir voru lklegast upp 3 - 5 milljara dollara hj hverjum aila um sig.

En a er ekki bara a allir essir bankar hafi urft a afskrifa eitthva um 170 milljara dala sustu 12 mnuum. Markasviri hlutabrfa eirra hefur hruni. Hr slandi er veri a emja eitthva t af lkkandi markasviri slensku bankanna, en a er ekkert samanburi a sem kom fyrir Bear Stearns sem var seldur fyrir klink ea Citigroup sem tapa hefur 50% af viri snu, UBS er binn a tapa 45%, SocGen Frakklandi tapai 40% nokkrum dgum og svona mtti lengi telja. En mean essir bankar hafa tapa hum fjrhum og hrapa markasviri hafa arir, svo sem BNP Paribas, Credit Suisse, Goldman Sachs og Lehman Brothers, haldi snu. Er nema von a menn spyrji hvernig standi essu.

Skringarnar virast vera tvr: tarlegri rannsknir og aalbankastjrar taka virkan tt httustringu. etta fyrra er ekkert svipa og menn eru lklegast a gera dag. .e. a treysta ekki blkalt tlum matsfyrirtkjanna, heldur skoa undirliggjandi pappra og sguna. a kemur nefnilega ljs (eins og g benti um daginn) a tlnatp vegna essara lna voru alltaf tluver. Mli var a lnin voru bara boi takmrkuu svi. a var svo eftir breytinguna sem kennd er vi Basel II, a drt lnsf fr Asu flddi inn marka Bandarkjunum (og Bretlandi) og var allt einu fari a bja essi ln t um allt. Fr 2002 til 2005 fr rlegt umfang lnanna r tpum 200 milljrum dala tplega 700 milljara. Vi verum a hafa huga a essi ln voru httuln og sagan sndi a a.m.k. tunda hvert ln var gjaldfellt og helmingurinn af eim endai me uppboi. a mtti v vera ljst hverjum sem vildi skoa etta, a afskriftir yrftu a aukast verulega, raunar a miki a etta vri ekki httunnar viri.

a vekur v meiri og meiri furu a fyrirtki eins og S&P skuli ekki hafa lkka mat sitt essum lnum r AAA niur a.m.k. BBB ef ekki CCC sem samkvmt httuskala Basel II hefi lklegast veri rtti staurinn fyrir essi ln. byrg S&P bankakreppunni, sem n rur yfir, virist v vera talsver. Raunar svo mikil, a g er tri ekki ru en a bankar um allan heim muni skja skaa sinn til fyrirtkisins. Get ekki s a S&P geti viki sr undan byrginni, ar sem fyrirtki var ekki bara a meta lnin heldur tk a virkan tt a markassetja au. (Nokku sem g get ekki skili t fr hfisreglum a s hgt.) g s a v fyrir mr, a S&P heyri sgunni til innan ekki langs tma. er bara einni spurningu svara: Munu smu rlg ba Fitch og Moody's?

A lokum. g fann skemmtilega grein vefnum fr 19. mars 2007 undir heitinu Subprime Mortage Lending & the Great Liquidity Crunch of 2007. greininni kallar hfundurinn, Bill Bonner hj hinu stralska the Daily Reckoning, undirmlslnin ,,lygara ln" ar sem lntakendur gtu sagt hvaa lygasgu sem var til a f lnin og fjrmlavafningana sem essi ln enduu inni su engu minni lygar. Lkir hann essu vi a merkilegt svnahakk hafi fengi sama gastimpil og hryggur og rifjasteikur.


egar fortin verur ntinni yfirsterkari - gamalt brf til Morgunblasins

g var a skoa gamlar greinar eftir mig Morgunblainu og rakst nokkrar sem mig langar a endurbirta hr blogginu. essi fyrsta birtist undir Brf til blasins rijudaginn 7. jl 1992. Eins og oftar voru rengingar jarbskapnum, enda hafi orskurinn brugist. Vieyjarstjrnin (stjrn Sjlfstismanna og Aluflokks) var n tekin vi stjrnartaumunum og menn voru a veigra sr vi a taka mlunum. Hljmar kunnuglega! N erum vi aftur me stjrn Sjlfstisflokks og jafnaarmanna, orskurinn hefur aftur brugist og enginn vill taka af skari enda rum en eim a kenna. Sumt greininni ekki vi standi nna, en ansi margt samt.

egar fortin verur ntinni yfirsterkari

Um sustu ramt [innsk. 1991-92] ba Morgunblai nokkra berandi einstaklinga slensku atvinnulfi a segja hug sinn um standi jflaginu. Af llum eim fjlda sem rtt var vi voru aeins einn ea tveir sem horfu standi t fr lausnum, hinir kepptust vi a barma sr yfir vandamlinu sem blasti vi. sumarbyrjun braut aftur slensku atvinnulfi egar ljs kom a bi var a ganga fullnrri orskstofninum. Og hver voru vibrgin? J, menn kepptust vi a barma sr.

a hefur oft veri vikvi a menn vera a barma sr til a hljta ekki fund annarra. Svo rammt kveur a essu, a a er sama hversu vel gengur, alltaf eru menn a kvarta. Sumir hafa jafnvel fengi a or sig, a eim takist rugglega a vla taf llu. Svo loksins egar illa gengur er maur alveg httur a tra v a illa gangi. a er bi a kalla lfur, lfur of oft.

Annar str galli er etta a benda alltaf nsta mann. Einbjrn, Tvbjrn og rbjrn eru brur sem leynst va essu jflagi. Nskyld eim er Eiginhagmunavarslan og Fyrirgreislukarl, par sem rifist hefur me gtum va jflaginu.

jarsktan er bin a steyta nokkrum skerjum nlega og hfnin virist upptekin vi a varpa byrginni yfir ara. Skipstjrinn bendir gamla skipstjrann og segir a etta s n allt honum a kenna ( vandamli s a hluta til miklu eldra en a). Skipsverjarnir kenna matsveininum um a a hafi minnka svo miki brinu a skammta arf matinn. a kemur mlinu ekkert vi a eir hafa bora of miki milli mla. A sjlfsgu krefjast allir a eirra kostur s ltinn skertur, vegna ess a eirra starf er svo mikilvgt og eir veri a halda fullum krftum. Enginn snr sr a v a tta gtin, svo sktan sgur sfellt near og near. ar me kemst sktan ekkert fram og kosturinn minnkar.

Allir horfa manninn brnni og ba eftir a hann gefi fyrirmli. Hann virist helst horfa upp til himna og ba eftir kraftaverkinu. Einn og einn yfirmaur reynir a koma me tillgur, en helst virist sem eir tali fyrst og hugsi svo. egar eir tta sig a hlutirnir eru ekki eins og eir hldu reyna eir a breyta raunveruleikanum svo hann falli a eirra orafora stainn fyrir a bta njum orum safni sitt. Og viti menn, vandamli hverfur ekki. Furulegt nokk!

Eftir a orskurinn ,,hvarf" hafa menn veri a keppast vi a finna einhvern skudlg. Kvtakerfi er gjarnan nefnt og v kennt um. Fiskifringar f lka drepu, en samt halda sjmenn v alltaf fram a a s miklu meiri fiskur sjnum en fiskifringar hafa reikna t. Aumingja fiskifringarnir uru a f fna srfringa utan r hinum stra heimi til a koma me svartsnissp, svo sgreifarnir og [kvta]kngarnir tkju n einu sinni mark spm eirra. ,,J, auvita er a fiskifringunum a kenna a orskurinn ,,hvarf". g notai bara stru fnu, tlvustru ryksuguna mna til a n honum og ef hann slapp fyrsta umgang, fkk g mr bara sterkari mtor ryksuguna og slapp hann sko ekki."

Vissulega vera ingmenn og hagsmuna[ailar] a gta ess a umbjendur eirra beri ekki skertan hlut fr bori, en a er lka heilg skylda eirra a sj hi strra samhengi. etta snst um margt meira en fein tonn af orski ea byggaplitk. etta snst um a skoa vandamli t fr hagsmunum allra. Hugsa fyrst og tala svo. Stta sig vi a sumar lausnir eru gar, r su plitskri andstu vi manns eigin vilja. a vill nefnilega brenna vi a bara er horft eina hli og vifangsefni afmarka t fr v.

a voru ger mistk. Viurkennum au og reynum a lra af eim. Vissulega vri gott a finna einhvern skudlg, en hvar stum vi hin ? Vandamli er enn til staar svo a vitsmunalegar skringar hafi fengist v. Og lausnin er jafn langt burtu.

Skyldi einhver annar hafa lent svipari stu? Getum vi lrt af eitthva af reynslu annarra? Ea er kannski sterkasti leikurinn a muna n vandlega hvaa mistk vi gerum? a er nefnilega mannlegt a gera mistk, v miur virist a ofurmannlegt a lra af eim.

Vi hfum ur stai sporum kreppu og [fyrirsjanlegrar] stnunar. a hafa nnur jflg lent essu...Kannski eru nnur svona tilfelli. Ef einstaklingar geta lrt hver af rum, hva kemur veg fyrir a jflg geti lrt?

Einstaklingur tilvistarkreppu leitar gjarnan n mi. Hann afmarkar lf sitt upp ntt. eir sem lra af reynslunni last roska, hinir gera smu mistk aftur. jflag tilvistarkreppu getur lka ri n mi, en fyrst og fremst arf a a skilgreina stu sna og stefnu, annars vegar inn vi og hins vegar meal ja heims. Hvar getum vi keppt og n rangri? Hfum vi eitthva fram a fra sem enginn annar hefur? Getum vi boi betur en einhver annar? Mrg fyrirtki hafa einmitt uppgtva mikilvgi ess a agreina sig til a n markaslegri srstu egar illa hefur ra.

----

Svo mrg voru au or um mitt r 1992. a er trlegt hva sagan endurtekur sig, v margt sem tti vi 1992 vi nna 16 rum seinna. Vissulega hfum vi skoti fleiri stoum undir jflagi og vi hfum reynt a lra af reynslu annarra, m.a. Nsjlendinga. Skipstjrinn er binn a vkja fyrir njum, en fr ekki langt v n er hann stu yfirhafnsgumanns og stjrnar me harri hendi allri umfer inn og t r hfnum svo mrgum finnst ng um. Skipsverjarnir harma hlut sinn misjafnlega, en allir vildu eir gjarnan f meira. stand orskstofnsins hefur versna, ef eitthva er, og tgerarmenn eru alltaf jafn hissa v, rtt fyrir a veiiskipin su flugri og betur bin en nokkru sinni fyrr, svo rugglega s hgt a n llum fiski sjnum. eitthva hafi breyst, er lygilega margt alveg eins.


Af heimilisbkhaldi Jns og Gunnu og fjrmlum rkisins

Jn og Gunna hafa reki heimili sitt af myndarskap mrg r. Fyrir rmu ri eignuust au barn, Sigga litla, sem var til ess a mislegt breyttist. a sem skipti megin mli fyrir essa sgu var a tgjldin jukust miki. au hfu n ekki miklar hyggjur af v ar sem tekjurnar voru gar. En anna kom daginn. tgjldin jukust langt umfram a sem au voru aflgufr um.

Fram a essu hfu au hjnin haft sameiginlegan fjrhag. ll tgjld heimilisins voru greidd af sameiginlegum reikningi eirra hjna. egar stefndi efni, datt eim hug a skipta fjrhagnum upp. au stofnuu einn reikning fyrir hvert ea alls rj reikninga. Me essu hldu au a fjrmlin myndu batna. En a sjlfsgu gekk a ekki eftir. Tekjurnar voru r smu og ur og tgjldin lka.

a sr nttrulega hver heilvitamaur a a btir ekkert fjrhagsstuna hj Jni og Gunnu a hafa rj reikninga bankanum stainn fyrir einn. Tekjurnar sem ur fru einn reikning uru ekkert meira vi a setja r inn rj reikninga. A halda a slkt gerist er nttrulega afneitun efsta stigi.

g var a lesa pistil blogg-su dmsmlarherra, Bjrn Bjarnasonar, og mr virist hann haldinn essari slmu afneitun gagnvart embtti lgreglustjrans Keflavk. a btir ekkert fjrhagsstu lgreglu, tollgslu og ryggisgslu Leifsst a skipta essum ttum rennt. Samanlagt vera essi ttir alveg jafn undirfjrmagnair nema til komi aukin framlg fjrlgum. a getur veri a me breytingunni minnki hallinn lgregluhluta embttisins (a v gefnu a lgregluhlutinn haldi thlutun dmsmlaruneytisins skv. fjrlgum). Tollgslan og ryggisgslan vera bara stainn fyrir fjrsvelti. a er v ljst a bregast arf vi fjrskortinum, ef a a vera hgt a halda ti eirri jnustu sem nausynleg er Keflavkurflugvelli og san tollgslu Suurnesjum. eir fjrmunir urfa a koma af eim lium fjrlaga ar sem thluta er til stofnana runeyta fjrmla og samgngumla. Af hverju var ekki fari a leysa essi ml milli essara riggja runeyta stainn fyrir a breyta fyrirkomulagi sem reynst hefur frbrlega? Talast essir rherrar ekki vi? g skil alveg a tollgsla falli stjrnsslulega almennt undir fjrmlaruneyti og Leifsst er byrg samgnguruneytisins, en a er nlega bi a fella etta allt undir embtti lgreglustjrans Keflavk og rangur af essu fyrirkomulagi hefur veri a gur a hrur embttisins hefur borist t fyrir landsteinana.

etta ml er angi af miklu strra vandamli innan stjrnkerfisins hr landi. Lggjafinn samykkir lg til hgri og vinstri sem leggja kvair stofnanir rkisins (og sveitarflaga) en leggur a san hendur framkvmdarvaldsins a skammta vikomandi stofnunum fjrmagni til a uppfylla essar kvair. (Ok, a nttrulega a segja ,,ska eftir framlgum af fjrlgum", en vi vitum ll a fjrlg breytast verulega mefer ingsins og nr eingngu ef vikomandi fagrherra fer fram breytinguna.) Vissulega eru a njustu lgin sem gilda, en a ltur hreint furulega t a hverju einasta ri gildi fjrlg raun fjlmrg nnur lg landinu. a er gert me v a thluta ekki framlgum til mlaflokka samrmi vi arfir svo hgt s a uppfylla kvi laga. egar rkisforstjrar bregast svo vi fjrsveltinu (a er eina ori sem hgt er a nota) me v a skera niur jnustu, er kvarta yfir v og menn kallair teppi fyrir a fara ekki a lgum. Margir rkisforstjrar eru vonlausri stu.

a arf ekki anna en a skoa skrslu Rkisendurskounar fr v dag. ar kemur fram a allt of margar stofnanir fara langt fram r heimildum fjrlaga tgjldum snum. etta hefur vigengist r eftir r og ekki ltur t fyrir a breyting veri . g hj eftir v a frttaflutningi voru essar stofnanir kallair trassa og tala var um illa reknar stofnanir.

Mig langar n aeins a sna essu vi og spyrja hvort trassarnir su ekki bara innan runeytanna. au ekkja lgin sem stofnanirnar eiga a starfa eftir. a er v byrg runeytanna a undirstofnanir fi framlg samrmi vi r lagalegu kvair sem stofnanirnar vinna eftir. fjrlgum er sjaldnast (ef yfirhfu nokkru sinni) sagt til um hvaa lgbundna jnustu arf ekki a inna af hendi svo hgt s a halda starfseminni innan fjrlaga. a eiga rkisforstjrarnir a kvea sjlfir. N velji eir eitthva sem ekki er rherra knanlegt, geta eir tt yfir hfi sr minningu fr rherra.

Rkisendurskoun sendir reglulega fr sr skrslur um hitt og etta. Margar af essum skrslum eru stjrnssluttektir, eins og a heitir. Slkar ttektir hafa mjg oft leitt a ljs a vikomandi stofnun er ekki gert kleift a sinna lgbundinni skyldu sinni vegna ess a stofnuninni er ekki s fyrir ngum framlgum fjrlgum. g tla ekki a saka Rkisendurskoun um a vera ekki samkvm sjlfri sr, enda sinnir hn bara eim verkefnum sem henni eru falin af mikilli samviskusemi (og kemst ekki yfir au ll). a er hennar a meta stuna og koma me bendingar um a sem betur m fara. a er san kvrun rherra hvort hann taki mark v sem ar kemur fram.

Undirfjrmgnun rkisstofnana mun halda fram og framrkeyrsla eirra lka. Framkvmdarvaldi mun halda fram a hunsa fjrarfir og runeyti munu rfast um verkaskiptingu. Alingi mun halda fram a setja lg sem ekki er hgt a framfylgja vegna ess a etta sama Alingi sr til ess a nausynleg fjrframlg fylgja ekki. Og jafnvel, egar tilteknar tekjur eru eyrnamerktir tilteknum mlaflokki, mun Alingi samykja desember hverju ri a skera essa lgbundnu tekjustofna og lta hluta eirra fara eitthva allt anna. Svona hefur etta veri og svona mun etta vera, nema a Alingi setji lg sem banni etta. Lg sem koma veg fyrir a hgt s a framfylgja srlgum vegna ess a vi afgreislu fjrlaga er ekki teki tillit til tgjalda sem srlgin hafa fr me sr. Lggjafarvaldi og framkvmdarvaldi vera a gera sr grein fyrir a lg eru tilgangslaus, ef ekki er hgt a framfylgja eim vegna fjrsveltis eirra aila sem eiga a sj um a framfylgja eim.


Blame it on Basel

a virist vera sama hvert maur snr sr alls staar hinum vestrna heimi virast smu einkennin poppa upp. Fyrst sr maur mikla hkkun hsnisvers og liggur vi takmarkaan agang a dru lnsf til strra fjrfestinga sustu rum og san sustu 12 mnui mikinn visnning me urr lnfjrmarkai og afturkipp hsnismarkai. En hvernig st v a allt einu var alls staar hgt a f nr takmarka lnsf?

stunnar er a leita til stofnunar sem heitir Bank for international settlements (BIS) og er me hfustvar Basel Sviss. BIS er banki selabanka og sem slkur samstarfsvettvangur selabanka um allan heim. BIS var stofnaur 17. ma 1930 og er v elsta aljlega fjrmlastofnun heiminum. Meal kvarana sem teknar eru innan BIS eru um peningalegan og fjrhagslegan stugleika. eim tilgangi hittast tveggja mnaa fresti vegum BIS selabankastjrar og arir yfirmenn selabanka heiminum til a ra um peningaleg og fjrhagsleg mlefni. a sem ar er rtt er lklegast ofar skilningi flestra okkar sem teljumst leikmenn essu samhengi, en a hefur mikil hrif lf okkar. A.m.k. fjrhagslegt lf okkar.

Innan BIS starfa fjlmargar nefndir, en ein eirra, sem gengur undir heitinu Basel Committee on Banking Supervision, er samrsvettvangur um mlefni sem snerta bankaeftirlit. Markmi hennar er a auka skilning veigamiklum eftirlitsatrium og efla gi bankaeftirlits/fjrmlaeftirlits. Helsta vifangsefni nefndarinnar er hvernig meta og fst vi alls konar httu rekstri banka og fjrmlastofnana. etta er gert me alls konar reglum og leibeiningum, svo sem um bkhald og endurskoun, vandaml bankastarfsemi, reglur um eiginfjrhlutfall og markashttu, greisluhfi, peningavtti og fjrmgnun hryjuverka, rekstrarhttu, httustjrnun og gegnsi og afhjpun. Eins og sj m af essari upptalningu eru verkefni nefndarinnar str og hefur hn veri kaflega dugleg vi a senda fr sr alls konar reglur, tilmli og leibeiningar, sem me litlum tfum hafa veri teknar upp hr landi.

Margar af reglum, tilmlum og leibeiningum BIS gefa mnnum eins og mr fjlmrg tkifri til a veita fjrmlastofnunum rgjf um httu- og ryggisstjrnun og er a stan fyrir v a g hef kynnt mr mlefni stofnunarinnar. En a er ekki a sem g tlai a fjalla um.

ri 1988 var gefi t miki regluverk sem gengur undir heitinu Basel Capital Accord, en v var m.a. tla a kvara reglur um eiginfjrkrfur fyrir fjrmlastofnanir, um eftirlitsferli og markashegun. ekktasta krafan essum reglum er um 8% eiginfjrhlutfall vegna tlna, .e. til ess a fjrmlastofnun gti lna einstaklingum ea fyrirtkjum 100 kr., var hn a eiga mti 8 kr. eigin f. essu voru undantekningar og var notaur httustuull til a lkka ea hkka krfuna.

ri 2001 var gefin t endurskou og mun tarlegri tgfa sem gengur undir heitinu The New Basel Capital Accord ea Basel II. essari nju tgfu voru gerar msar breytingar krfum til httustjrnunar og tla g ekki a ykjast ekkja r allar. veit g af tveimur mikilvgum breytingum. nnur snertir strf mn sem rgjafa, en hn snst um rekstrarhttu, og hin snr a krfu um eiginfjrhlutfall tlnastofnana og er lklegast vld af llum eim vandrum sem hafa veri a hellast yfir fjrmlakerfi Vesturlanda undanfari r ea svo.

Bi tgfunni fr 1988 og eirri nju er notast vi httustuul til a draga r ea auka eiginfjrkrfur. 1988 reglunum giltu mun strangari reglur um t.d. hvaa veln gtu veri me "afsltti" en nju reglunum. annig voru a fyrst og fremst ln fyrsta vertti sem gtu veitt slkan "afsltt", en reglunum fr 2001, f ll ln til einstaklinga me vei barhsni 50% afsltt fr krfum um eiginfjrhlutfall. Auk ess lkkuu krfur vegna tlna til "traustra" fyrirtkja r 100% niur 50%. essum reglum var hrint framkvmd hr landi me reglum Selabankans um eiginfjrhlutfall fjrmlafyrirtkja nr. 530/2003 fr 30. jn 2003. Me reglunum var tlnageta fjrmlafyrirtkja nokkurn veginn tvfldu einni nttu. Bankar sem ur gtu lna 100 kr. fyrir hverjar 8 kr. eigin f, gtu n lna 200 kr. gegn essum 8 kr. til "traustra" fyrirtkja ea gegn fasteignavei barhsni. mti var ger stfari krafa til greisluhfi lntakenda.

Hr landi gerist a til a byrja me a tln til fyrirtkja jukust, sem m.a. dr vagninn landvinningum fyrirtkja erlendis og viskipti Kauphllinni uru lflegri. n ess a vita a, reikna g me a svipa hafi gerst ngrannalndum okkar, samt v a ln til fasteignakaupa jukust, srstaklega Bandarkjunum. ar fr a bera meira hinum svo klluu undirmlslnum, en a skal teki skrt fram a au hfu veri vi li um 10 r. Hr landi fru essi ln til a byrja me litlu mli til fasteignakaupa, en a tti eftir a breytast.

Me kvrun rna Magnssonar, verandi flagsmlarherra, um a hkka ln balnasjs og lnshlutfall sumari 2004, var varpa sprengju inn balnamarkainn. Bankarnir kvu a fara samkeppni, enda ttu eir ntta mikla lnamguleika. Eftirleikinn ekkja allri.

En essu var ekki loki. nvember 2005 gaf BIS t ntt plagg, International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards, ar sem gerar eru nokkrar breytingar Basel II reglunum. Meal eirra breytinga var a httustuullinn vegna fasteignaveln barhsni var lkkaur r 50% 35%. essu fylgdu aftur strangar reglur um greisluhfi. Lesa m a r krfum BIS a 100% ln til bakaupa vru raun bnnu, en tfrsla v var sett hendur fjrmlaeftirlits vikomandi lands. Hr landi kom essi breyting til framkvmda me reglum Selabankans nr. 215/2007 um eiginfjrkrfur og httugrunn fjrmlafyrirtkja fr 2. mars 2007. Afleiingin var a tlnageta fjrmlafyrirtkja hafi aukist kr. 285 fyrir hverjar 8 kr. eigin f ea um 185% fr v vori 2003.

essi sasta breyting hafi au hrif hr landi, a fasteignaver tk njan kipp upp vi. Fram a tgfu reglna nr 215/2007 hafi hgt hkkunum og einnig verblgunni. Strivextir voru talsvert hir ar sem Selabankinn var enn a berjast vi a n verblgumarkmium snum. a er v alveg me lkindum a essi breyting eiginfjrkrfum hafi veri ger mars 2007 liggur vi miri skammaru selabankastjra um raunhfar hkkanir fasteignaveri og a ekki vri bi a n tkum verblgunni. Ekki er v fyrir a fara a BIS hafi sett kvair Selabankann, v greininni ar sem fjalla er um 35% httustuulinn, segir a hvert jland taki sjlfsta kvrun um a hvort httustuullinn gti veri of lgur fyrir astur landinu:

73 National supervisory authorities should evaluate whether the risk weights in paragraph 72 are considered to be too low based on the default experience for these types of exposures in their jurisdictions. Supervisors, therefore, may require banks to increase these risk weights as appropriate.

kenna megi Basel II reglunum og BIS a nokkru um, urfti Selabanki slands ekki a lkka httustuulinn og opna annig fyrir meira lnsf til fasteignakaupa. Mli er a Selabanki slands var lklega ekki einn um etta. Ekki a g hafi kanna a, en mig grunar a arir selabankar hafi teki nkvmlega smu skref og v Dav og co tali etta vingaan leik til a jafna samkeppnisstu slensku bankanna. Munurinn er bara s a Selabanki slands var a berjast vi a n verblgumarkmium snum, en arir ekki. Kannski fru slensku bankarnir varlega me nfengi frelsi, en a er hlutverk Selabankans a setja leikreglurnar og ef r eru of rmar, er ekki hgt a gagnrna bankana fyrir a notfra sr a.


Matarskortskreppan er skollin

g spuri frslu hr fyrir tpri viku hvort matvlaskortur vri nsta krsan. tti g ekki von a alla vikuna eftir vri daglegur frttaflutningur af eirum um allan heim vegna matarskorts og hkkandi matarvers.

Spurningin sem n vaknar er hvort vi slendingar urfum a hafa hyggjur og ef svo er hvaa atrii a eru sem ttu a valda okkur hyggjum. etta kemur beint inn a sem g er a fst vi rgjf minni, .e. a tryggja samfelldan rekstur eirra fyrirtkja sem g veiti rgjf. Um daginn skoai g nokkur atrii sem gtu skipt mli, m.a. hvort slensk matvlafyrirtki hefu agang a eirri hrvru sem nausynleg vri framleislunni. En a er fleira sem arf a skoa og gott getur veri a gera a samhengi me vangaveltum um alheimsfarald.

Hva gerist ef alheimsfaraldur fer saman vi matarskort? a versta sem gti gerst er a matarskorturinn yri enn meiri og hann gti komi illa niur inrkjunum. stan er a matvlaframleisla veltur miki alls konar eftirliti og vottunum. Ekki m flytja slturgripi nema eir hafi veri stimplair bak og fyrir. Sum matvli m ekki flytja milli landa nema heilbrigisvottor fylgi. Framleislu arf a taka t me jfnu millibili og ef grunur er um skingu (t.d. vegna smits fr veikum starfsmanni) getur framleislan ekki haldi fram fyrr en ntt heilbrigisvottor hefur veri gefi t.

Hva gerist n ef eir sem gefa t vottorin og sinna eftirlitinu lenda illa faraldrinum? Verur ekki hgt a gefa t slk vottor? Munu slturgripirnir hrannast upp slturhsunum? Verur a loka slturhsum ea framleislufyrirtkjum vegna ess a ekki er hgt a gefa t heilbrigisvottor? etta eru allt spurningar sem srfringar ti heimi eru a velta fyrir sr. Menn eru srstaklega a velta vngum yfir v hva gerist ef etta tvennt fer saman, .e. alvarlegur matarskortur og skur alheimsfaraldur. Vi skulum vona a faraldursnefnd Almannavarna hafi skoa etta.


mbl.is Agera er rf strax
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (25.7.): 2
  • Sl. slarhring: 34
  • Sl. viku: 188
  • Fr upphafi: 1540172

Anna

  • Innlit dag: 2
  • Innlit sl. viku: 167
  • Gestir dag: 2
  • IP-tlur dag: 2

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Jl 2014
S M M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband