Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, oktber 2015

Vertryggingin verur a fara

Miki er g orinn endanlega reyttur eim kr sem heldur v fram a vertrygging s g. Fyrst hn er svona g, af hverju er hn ekki notu neytendaln t um allan heim? Af hverju vara hsnislnafyrirtki srael lntakendur vi v a taka vertrygg ln og mla frekar me vertryggum? (srael er eina landi heiminum, fyrir utan sland, ar sem vertrygging ln er me sama htti og slandi.)
Heilavottur
nokkra ratugi er bi a heilavo jina me v, a fi maur lnaar 10 m.kr. eigi maur a greia raunviri essara 10 m.kr. til baka lnstmanum. a er kjafti. Lnsf er alveg eins og hver annar varningur. Lnveitandinn verleggur hva hann vill f fyrir f sitt. Vegna ess a um peninga er a ra, er ekkert sem segir a kaupmttur samkvmt vsitlu neysluver s einhvert frvkjanlegt vimi. fyrsta lagi, er vsitala neysluvers ekki gott vimi fyrir viri lnsfjr. ru lagi er vsitlu neysluvers ekki tla a vera slkt vimi, til ess er hn allt of fullkomin. rija lagi, er lklegt a vermti lnsfjr rist af allt rum ttum, en eim sem vsitala neysluvers mlir. Loks hafa verbtur bein hrif vsitlu neysluvers og margvsleg bein. etta hefur Jacky Mallett snt fram me lkani snu, sem hn getur skrt betur t.
Heimur n vertryggingar
g hef bi me rmlega annan ftinn Danmrku sustu 3 r. ar er engin vertrygging lnum og ekki heldur hsaleigu. Verblga hr hefur ekki veri fjarri verblgu slandi, hn hafi vissulega veri vi meiri klakanum. En tli hn hafi ekki veri um 3% a heila essum remur rum. rtt fyrir a hefur leigufjrhin sem g borga stai sta. Hr pir enginn: ", g ver a hkka leiguna, vegna ess a annars lkkar raunviri ess sem g f! Hjlp, hjlp, leigjandinn er a snua mig!" a sem meira er, a vextir hsnislna fru um tma niur neikva vexti 0,8% verblgu, .e. bankarnir borguu um 1% me lninu, svo maur noti slenska raunviriskjafti. g hef ekki heyrt neinn banka kvarta og stan er einfld: Bankarnir verleggja lnsf samrmi vi a sem eir telja sig urfa a f fyrir a, en ekki samrmi vi a sem eir hugsanlega gtu fengi fyrir a, eins og mr virist tkast slandi.
N ur en einhver fer a vla yfir v a slenska krnan s svo llegur gjaldmiill, var 1 DKK = 23 IKR fyrir remur rum ea svo, en er 19 IKR dag. annig a hsleigan hefur lkka um heilan helling slenskum krnum. Og a er stra mli. slenska krnan er (einn) sterkasti gjaldmiill heimi um essar mundir. Leitun er af gjaldmili sem styrkst hefur meira sustu 5 r.
Breytt vaxtaumhverfi
Nna er tkifri til a afnema vertrygginguna og breyta vaxtaumhverfinu. Taka arf mrg skref til a a geti ori, en a fyrsta er eitt pennastrik: "Vertrygging neytendalnum er bnnu." Mean vertrygging neytendalnum er vi li, munu vertryggir vextir mynda glf fyrir tlnavexti. Nsta skref er a fra verlagningu lnsfjr til ess sem er Norurlndunum. Um lei og vertrygging verur bnnu, munu strivextir Selabankans bta betur. a ir hins vegar a arf a lkka verulega, vegna ess a bit eirra verur hlutfallslega meira eftir v sem hkkunin er fr lgra gildi. Hkkun strivaxta fr 0,5% 1,0% er 100% hkkun, mean hkkun fr 5,0% 5,5% er "aeins" 10% hkkun. J, til a byrja me munu menn lta 3% vexti sem lga vexti, en a er bara vegna ess a eir eru vanir okrinu. Eftir nokkur r vera 3% vextir hins vegar vonandi hir vextir alveg eins og okkur ykir sem betur fer 4% verblga vera sttanleg nna, en hn var algjrt himnarki kringum 1990. Muni vli eim eldri, egar yngra flki sagi a verblga yfir 4% vri forsendubrestur. etta flk hefi rugglega fussa og sveia, egar nsta kynsl undan sagi undi viarglfi vera lxus af v a sjlft lst a upp moldarglfi!
Vi urfum a breyta sn flks raunveruleikanum og f a til a skilja a vextir yfir 5% eru hir vextir, eir su lgir mia vi gamla sland, egar verblgan var yfir 100%.
Vertryggingardalur vertryggingarjar
g heyri fyrir mr heilavottarlii segja: "Marin, a er rkvilla essu hj r. egar vertryggingin verur bnnu,hkka bara vextirnir!" Nei, a er engin rkvilla essu. eir sem halda a hn s til staar eru einfaldlega lokair vertryggingardalnum, hafa bara vertryggingarorafora og hugsa allt vertryggingu. eir hafa aldrei fari t fyrir dalinn sinn og tta sig ekki v, a rum dlum eru engar vertryggingarrollur, -hestar ea -kr. rum dlum ganga menn ekki me vertryggingarkejur um klana sem festar eru vertryggingarklur ea me hjlma hausunum sem banna eim a huga um eitthva anna en vertryggingu. Hugsanlega er einhver annar heilavottur gangi ar, eins og a maur geti eignast skuldlaust hsni n ess a vera alla vi a borga af v. urfi bara a vera einni vinnu til a eiga fyrir nausynjum. Eiga tma hverjum degi til a eya me fjlskyldunni Hver veit?
Einfld efnafri
etta er einfld efnafri. Taki maur eitt frumefni t r annarri hli efnaformlu, hltur hin hliin hjkvmilega a breyta sr. J, vertryggir vextir munu hugsanlega hkka, en a verur tmabundi. San munu eir lkka skarpt, alveg eins og verblgan lkkai, egar vi breyttum formlunni kringum 1991.
En a eru rj frumefni, sem arf a fjarlgja. Eitt er vertryggingin, anna er vxtunarkrafa lfeyrissjanna (fjalla nnar um hana eftir) og a rija ofurvextir rkisskuldabrfa.
vxtunarkrafa lfeyrissjanna hefur grarleg hrif vermyndun lnsfjr. stan er a lfeyrissjirnir leggja fjrmlamarkainum til svo miki f. eir eiga strstan hluta hsnislna, mist beint me sjflagalnum ea beint sem eigandi skuldabrfa balnasjs og bankanna, eir eiga har upphir rkisskuldabrfum og loks lna eir miki til fyrirtkja landsins. Einhverra hluta vegna hefur enginn s hag sinn v a veita lfeyrissjunum raunverulega samkeppni, enda hvers vegna a toga vaxtastigi niur, egar nnast er hgt a tryggja sr 3,5% vexti auk verbtanna.
Ofurvextir rkisskuldabrfa er eiginlega furulegasti hlutinn essu. Nrri skuldlaus rkissjur var runum fyrir hrun a gefa t rkisskuldabrf me svo hum vxtum a jarai vi geveiki. Mli er nefnilega, a vextir rkisskuldabrfa er glfi vxtum eirra sem leita eftir lnsf. Til hvers a bja lnsf 4% vxtum, egar rkissjur bst til a lta ig hafa 8%?
Lxusverld fjrfesta
J, fjrfestar slandi eru klddir svamp og bmull milli ess sem eim er skenkt rvalsvn kristalgls og boinn gakavar fr Rsslandi.
essari lxusverld fjrfestanna verur a loka ekki seinna en strax. eir vera a hreinka sig og hafa fyrir hlutunum. F verur fjrfesta til a verleggja fjrmagn sitt samkeppnisveri. Hvorki rki n lfeyrissjir mega vera vermyndandi. Breyta verur efnaformlunni til a ba til ntt efnajafnvgi me lgri vxtum. Gera arf 2% vertrygga vexti a sjlfsgum langtmavxtum balna, annig a hkkun strivaxta Selabankans um 0,5% sli raun eftirspurn eftir lnsf, en s ekki hlegi af sem eitthva sem skiptir ekki mli.
vxtunarkrafa lfeyrissjanna
g tta mig v, a vxtunarkrafa lfeyrissjanna er treiknu str, afleidd af eirri krfu 4.gr. laga nr. 129/1997 a launamenn eigi a f 56% greitt ellilfeyri af eim mnaarlaunum sem eir hafa greitt af 40 rum. Hvernig essi 56% tala er fengin, hef g ekki hugmynd um. Hef g leita htt og lgt internetinu eftir v, en ekki fundi. En hvaan sem essi tala er fengin og hvernig hn er fengin, skiptir ekki megin mli. a sem skiptir meginmli er (og tla g a vitna laf Margeirsson):
..sjirnir..URFA 3,5% raunvxtun til a geta stai vi snar skuldbindingar. Og slka vxtun rur hagkerfi ekki vi a borga eim.
Til a setja a samhengi, eru eignir lfeyrissjanna um 3.000 ma.kr. og landsframleislan um 2.000 ma.kr. Til a 3.000 ma.kr. fi 3,5% raunvexti, arf hagvxtur a vera vel rmlega a, auk ess sem hann arf a greia vxtunarkrfu allra annarra fjrfesta a gleymdum bnkunum. etta er reiknisdmi sem ekki gengur upp, rtt fyrir a hluti eigna lfeyrissjanna s vxtun tlndum.
mean vxtunarkrafa lfeyrissjanna er jafn h og raun ber vitni, verur stugleiki slenska hagkerfinu. a verur blumyndun og a vera kollsteypur me verblguskotum, v annig n lfeyrissjirnir sinni vxtun. "J, en lfeyririnn er vertryggur", segir rugglega einhver. etta er bi rtt og rangt, a mestu rangt. Mia er vi a lfeyrir s vertryggur, en lfeyrissjir eru skyldugir til a hkka ea skera rttindi samrmi vi afkomu mldri yfir kvei tmabil. 39.gr. laga nr. 129/1997 segir nefnilega:
Leii tryggingafrileg athugun skv. 24. gr. ljs a meira en 10% munur er milli eignarlia og lfeyrisskuldbindinga skv. 1. mgr. er hlutaeigandi lfeyrissji skylt a gera nausynlegar breytingar samykktum sjsins. Sama gildir ef munur samkvmt tryggingafrilegum athugunum milli eignarlia og lfeyrisskuldbindinga hefur haldist meiri en 5% samfellt fimm r.
Sem sagt lfeyrir er vissulega vertryggur, en me skilyrum. Og skilyrt vertrygging er ekki snn vertrygging. Lfeyrissjirnir eru me belti og axlabnd!
Hflegir vertryggir vextir leia til stugleika
g hef svo sem ekki gert neina ttekt v hvar er mestur stugleiki heiminum, en hr Danmrku hefur veri nokku gur stugleiki ansi langan tma. Vissulega hefur efnahagur jarinnar gengi bylgju, en slenskan mlikvara eru r ekki mlanlegar. Danskir bankar og hsnislnasjir tku upp v 10. ratug sustu aldar a breyta hsnislnavxtum snum. eir hfu gjarnan veri um og yfir 10% sem leitt hafi af sr talsver vanskil. Me nnast einu pennastriki, kvu bankarnir a lkka vextina og bja upp vaxtaak. Vi etta (mia vi mna athugun) gerist tvennt: 1) Verblga lkkai og 2) vanskil minnkuu (hurfu ekki, en minnkuu). San hafa vissulega komi lnaform, sem ekki eru til eftirbreytni og er veri a loka fyrir au nna 1. nvember nk.
En g arf svo sem ekki a leita til Danmerkur til a finna svona dmi. runum fr 1993 til 2007 var verblga nokku hfleg slandi mia vi rin undan og v fylgdi um lei minni vanskil. Vegna lgri verblgu ( hn hafi veri h mia vi nna), lkkuu vextir og verblgan hlst lg vegna ess a ekki urfti a hkka laun til a elta verblguna.
Einn er fylgifiskur lgra vaxta og a er hkkun hsnisvers, a.m.k. var a reyndin runum 2004-2007. Koma arf einhvern veginn veg fyrir a. Flk er nefnilega verr sett a borga 3% vexti af 20 m.kr. lni en a borga 6% vexti af 10 m.kr. lni. g segi verr sett, vegna ess a hrri greislubyri afborgana mun skera r rstfunartekjur sem eftir standa.
Lokaor
etta er ori lng frsla, en vonandi hefur einhver nennt a lesa hana til enda.
Alveg er hreinu, a vi urfum a losna vi vertryggingu af neytendalnum. Samhlia v arf:
1) a n vertryggum vxtum niur hmark 3,5-5,0% mia vi nverandi verblgustig,
2) breyta vxtunarkrfu lfeyrissjanna
3) lkka vexti nrra rkisskuldabrfa
4) lkka strivexti Selabanka slands
5) auka frambo af bahsni til a koma veg fyrir a ver hsni ti upp vinning af lkkun vaxta.

Erla Stefnsdttir 1935-2015

Horfin er til annars heims Erla Stefnsdttir. Fir sj heiminn me hennar augum ea hafa boa krleikann eins hreinan og tran og hn hefur gert.

g er einn af nemendum Erlu. Kynntist henni fyrir um aldarfjrungi, egar g stti nmskei hj henni. Yndislegri manneskja er vandfundin. essi skilyrti skilningur og vintta sem hn sndi okkur, nemendum snum, var eitthva sem g hafi aldrei kynnst ur. Ekki bara a, heldur a vera nlgt henni, var eins og vera hleypt inn heilagt rmi, slk var orka hennar og orkuhjpur.

Erla er vissulega ekkt meal almennings, sem mikill sjandi, "lfadrottningin" var hn stundum kllu, vegna ess a hn s meira en flk flest. eir hfileika voru henni bi blessun og byri. Samt vildi hn aldrei gera miki r essum hfileikum snum. Hn stri sig aldrei af eim mn eyru ea taldi sig nokkurn htt betri en arir vegna ess. Eitt sinn vorum vi a ra saman og g segi svona, a g veri bara a lta mr ngja bili a sj ljsi skna gegn um skrargati hurinni, en hn s rugglega ar fyrir innan. Svarai hn mr hljandi: "Nei, g er bara nr skrargatinu!" Var etta lsandi fyrir hgvr og viringu sem hn bar fyrir hfileikum snum. Hn bar essa byri og deildi reynslu sinni og upplifun me okkur, eins og hn ori, v hn taldi ekki allt, sem hn s, eiga erindi vi okkur.

Fyrir okkur sem kynntumst Erlu og tkum tt starfi Lfssnar, var margt meira og mikilvgara fari hennar, en a geta s meira en vi hin. a var fyrst og fremst s hfileiki hennar a geta mila ekkingu sinni fram til okkar. A geta kveikt ljs krleika huga okkar og hjrtum. A geta fengi okkur til a leita inn vi og upp vi a ljsinu lfi okkar. A finna sto og stuning ri verum essa heims h trarbrgum.

Kra Erla, a voru mikil forrttindi a kynnast r og mun g alltaf ba a eim kynnum. Engin manneskja (utan minna nnustu) hefur haft jafn mikil hrif mig ea jafn stran hlut mtun minni sem einstaklings. ert og verur um komna t merkasti kennarinn minn vegna ess a kenndi mr skilyrislausa st, a lifa n fordma, a lta af dmhrku, a heimurinn er fullur af endalausri orku og st og a vri mitt (og allra annarra) a nta etta til gs fyrir alla. hvattir mig (sem og ara nemendur na) til a leggja al vi strf okkar, a hla a blmi slar okkar, a vera heilst persna eigin rmi, v lii okkur vel og tgeislun okkar ykist. Kannski verum vi einhvern tmann a v leiarljsi fyrir ara, sem varst fyrir okkur!

g akka r fyrir einstaklega hugavert feralag.

Marin


Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (17.8.): 0
  • Sl. slarhring: 15
  • Sl. viku: 143
  • Fr upphafi: 1648834

Anna

  • Innlit dag: 0
  • Innlit sl. viku: 97
  • Gestir dag: 0
  • IP-tlur dag: 0

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

gst 2017
S M M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband