Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, september 2012

Ntt lfeyrissjakerfi nausynlegt - Skilja arf framtina fr fortinni

Fyrir um 20 rum var ljst a verandi lfeyriskerfi opinberra starfsmanna stefndi rot, ef svo hldi sem horfi, .e. a greislubyri myndi smtt og smtt vaxa rkinu yfir hfu. var farin s lei a skipta Lfeyrissji starfsmanna rkisins og fleiri opinberum sjum upp tvr deildir. Eina sem nir starfsmenn greiddu og eir sem skiptu um strf ea fru takmarka starfshlutfall og ara sem eir sem voru fyrir sjnum greiddu .

g held a vi verum a fara svipaa lei varandi alla lfeyrissji dag. Raunar held g a vi verum a taka enn strra og hrifarkara skref.

Stareyndir tala snu mli. Nnast enginn lfeyrissjur stendur undir eim loforum sem hann hefur gefi sjflgum snum egar sjurinn tk vi igjaldagreislum eirra hvort heldur r voru dregnar af launum vi komandi ea kom r pyngju launagreiandans. Halli sumra essara sja er gnvnlegur og verur ekki rttur af nema me strtkum agerum. Arir eru okkalegum mlum og rfir fnum mlum.

svo a staa sumra sja s alveg me gtum, tel g rtt a gera samrmda breytingu lfeyrissjakerfinu. Hn er sem hr segir:

Fr og me nju ri veri llum lfeyrissjunum skipt upp njan sj og gamlan. Htt veri greia gamla sjinn, en stainn hefji allir sjflagar a greia nja sjinn. Gamla sjnum veri sem sagt loka fyrir inngreislu igjalda, en s ni verur virkur fr og me ramtum. Igjld nja sjinn veri breytt fr sem ur var, nema hva greiddur yri strax skattur til rkisins og tsvar til sveitarflaga af igjldunum. Rki og sveitarflg yru a leggja essar skatttekjur varasj sem aeins mtti ganga srstkum tilfellum, sem g tla ekki a fara t hr og n. Hfum huga a lfeyrissjirnir tpuu hruninu vel yfir 100 milljara af framtarskatttekjum rkis og sveitarflaga og hafa v glata rtti snum til a vaxta skattf.

vinningur

Hva vinnst me essari breytingu? strum drttum er a tvennt:

1. Komi verur veg fyrir a igjaldagreiendur framtarinnar veri ltnir borga upp a sem vantar upp a lfeyrissjirnir eigi til a standa undir tgreislu lfeyris mia vi lofor sjanna um unnin rttindi eirra sem greitt hafa sjina til ess. Uppi eru form um a hkka igjaldagreislur lfeyrissjina r 12% 15,5%. essi peningur a koma fr launagreiendum, sem margir eiga egar erfitt me a standa undir llum eim launatengdulgum sem eim er tla a greia. En hvorki essi vibtar 3,5% n au 2% sem bttustu vi fyrir 6 og 7 rum var/er tla a auka rttindi eirra sem greitt er fyrir samrmi vi vibtargreislurnar. Nei, essi hkkun igjalda a bta upp a klur sem ori hefur vxtun sjanna. Teki skal fram a hugmyndin um hkkun 15,5% kom fram ur en lfeyrissjunum tkst a tapa nokkur hundru milljrum ri 2008.

Mikilvgt er a greiendur framtarinnar veri ekki ltnir burast me lfeyrisskuldbindingar sem lfeyrissjirnir standa ekki undir. Njar kynslir eiga a vera ruggar um a a sem r greia lfeyrissjinn sinn fari eirra rttindavinning, en ekki til a rtta af fortarhalla. Njar kynslir greienda eiga a koma a hreinu bori. sama htt arf a skilja milli fortargreislna og rttindavinnings eirra sem eru nna a greia lfeyrissji og framtargreislna og rttindavinnings eirra sem munu greia fr og me ramtum. annig vera minni lkur a lfeyrissjirnir veri tmir egar kemur a v a eir sem eru nlega byrjair a greia sjina, komast lfeyrisaldur.

2. Hitt sem vinnst er a hgt verur a gera upp lfeyrissjina og skilja betur hvert tap nverandi sjflaga er. Stareyndin er nefnilega s, a vxtun sjanna hefur lklegast aldrei stai undir eim vntingum sem til hennar var ger. Myndast hefur grarstr hola mrgum sjanna, ekki llum, og essi hola gerir a a verkum a vikomandi lfeyrissjir eiga ekki fyrir eim greislum sem bi er a lofa igjaldagreiendum/lfeyrisegum. Menn voru bnir a ba til leikflttu sem tti a bjarga essu, .e. lta igjaldagreiendur framtarinnar borga meira n ess a eir ttu a njta ess betri lfeyrisrttindum. Vibtin tti, eins og ur segir, a leirtta klur fortarinnar. Yngri kynslirnar ttu a greia fyrir lfeyri eirra eldri.

svo a margir sjir standi illa dag, er ekkert sem segir a su frustu srfringar fengnir til a astoa vi fjrstringu eirra, geti eir ekki rtt sig af. Mli er a httu ekki a leggja framtargreiendur, heldur vera eir sem eiga rttindi sjunum dag a bera httu. g er einn af eim. a sem san ekki verur hgt a endurheimta af tapari vxtun verur san mist a bta me srtkum agerum gegn um skattkerfi ea a koma fram skeringu rttinda.

Lfeyrisrttindi - lofor sem ekki gengu eftir

N ir ekki a segja, a einhver eigi rttindi vegna ess a vikomandi greiddi lfeyrissj. au rttindi voru ekki raunveruleg, heldur bara svikin lofor. Mnnum mistkst flestum tilfellum a vaxta eignir sjanna, eins og nausynlegt var, svo hgt vri a standa vi lofor um rttindi. Vi getum ekki tlast til ess a greiendur framtarinnar taki sig au mistk. a verum vi, sem greitt hfum sjina a gera. Sktt? J, alveg rugglega, en a eina sanngjarna og rttlta stunni. Vi verum a sna manndm, ef svo m segja, a lta ekki brnin okkar la fyrir mistk manna sem misfru me f okkar. essir ailar (nr eingngu karlmenn) klessukeyru fna, flotta blinn okkar og n eigum vi bara til pening fyrir umtalsvert lakari ger.

Ef rtt verur haldi spilunum, verur hgt a rtta marga lfeyrissji af. Hj rum verur ekki komist hj einhverjum skeringum, en mr finnst rtt a stilla eim hf og grpa frekar til srtkra agera til a koma veg fyrir brilegar skeringar. essar skeringar urfa a n jafnt til almennra lfeyrissja og opinberra. Svo vill til a g rttindi bum vgvllum og er v a tala fyrir skeringu eigin rttinda. g bara s ekkert rttlti v a brnin mn eigi a f lgri rttindavinning hverjar 1.000 kr. greiddar lfeyrissjinn sinn, en elilegt er, eingngu vegna ess a eim er tla a tryggja mr betri rttindi. Svo lgt neita g a leggjast. Nei, hafi einhverjum "snillingum" tekist a tapa mnum peningum lfeyrissjunum mnum, skal g vera meiri maur en svo a g lti brnin mn borga me mr gegn um lfeyrissjina.

Aldurstengd skering rttinda

g 15 - 20 r eftir af minni starfsvi og mun v borga nja lfeyrissj ann tma (veri essi hugmynd ofan ). Vonandi verur skering rttinda eim sjum sem g rttindi , ekki a mikil a hn reynist mr ungbr, en eir sem komnir eru lfeyrisaldur ea eru nlgt v gtu ori fyrir bsifjum. Af eim skum arf a leggja ryggisnet fyrir og hjlpa eim. etta ryggisnet gti falist v a rttindi sjflaga skreist rttu hlutfalli vi ann tma sem eir eiga eftir a greia lfeyrissj og ekki hj eim sem eru byrjair a taka lfeyri. Segjum sem svo a skera urfi rttindi lfeyrissji um 10%, skertust rttindi eirra sem eru nlgt lfeyrisaldri um 1 - 2% mean rttindi eirra sem yngri eru skertust um kannski allt a 15%. mti kmi a tkist lfeyrissjnum a sna spilinu vi og vxtun yri ngileg til a auka rttindi sjflaga, rynni s aukning fyrst til eirra sem fengu mesta skeringu og sar til eirra sem stu uppi me verulega skeringu.

Hitt er anna ml, a ekkert rttlti flist v a allir tkju sig skeringuna, jafnt lfeyrisegar sem arir, en mnum augum, snst etta ekki bara um hva er strfrilega rtt heldur lka hva er siferilega rtt. Og siferilega, finnst mr ekki hgt a skera rttindi eirra sem ekki eiga mguleika a rtta hlut sinn. ess fyrir utan, mun skering nverandi lfeyrisega bara leia til hrri tgjalda almannatryggingakerfinu og ar me auka skattbyrina. Vi sem erum atvinnumarkai hfum v einfaldlega um tvennt a ra: a greia etta gegn um skeringu lfeyrisrttinda ea a greia etta gegn um skatta til rkisins.


Illa fengin krafa getur ekki orsaka vanskil - Leirtti stkkbreytingu og lagast margt!

janar 2009 voru Hagsmunasamtk heimilanna stofnu. Markmi samtakanna er meal annars a vinna leirttingum lnamlum heimilanna. Krafa um slkt var lg fram strax febrar 2009 og hljai hn upp a forsendubrestur lna yri leirttur, annig a verbtur vegna hkkunar vsitlu neysluvers umfram 4% yru felldar niur af lnum. Fr hafa veri mrg rk fyrir bi rttlti slkrar agerar og ekki sur skynsemi hennar. Stjrnvld og fjrmlafyrirtki hafa slegi skollaeyrum v essari krfu me rkunum "ekki hgt". Aldrei allan tmann hefur veri sest niur og reynt a finna t hvernig etta gti veri hgt. Starfshpur var stofnaur um mli hausti 2010, svo kallaur srfringahpur, en niurstaa eirrar vinnu var ll forsendum fjrmlafyrirtkjanna og fengu fulltrar lntaka ekki einu sinni agang a v bori egar kvei var hvaa braumolum tti a henda lntaka.

g sat essum srfringahpi og benti srliti mnu hva yrfti a gera. Skipti g lntku hpa (raunar sambrilega og srfringahpurinn) og reyndi a skilgreina til hvaa nausynlegra agera yrfti a grpa. g tel enn a mn nlgun essu mli hefi ori rangursrkari en s lei sem fjrmlafyrirtkin og stjrnvld fru. Auk ess vil g benda a tillgur stjrnvalda og fjrmlafyrirtkja geri r fyrir meiri leirttingu vertryggra lna, en reyndin hefur veri. Munar ar lklegast ekki undir 50 milljrum krna. (Hef ekki endurreikna a nlega.)

Hagsmunasamtk heimilanna hafa treka vara vi v sem myndi gerast, ef ekki yri gripi til vtkari rstafana. Samtkin hafa bent a flest rri stjrnvalda hafa byggt v a fra eignir heimilanna til fjrmlafyrirtkjanna, .e. heimilin ttu a ganga sparna og selja seljanlegar eignir svo au gtu greitt fjrmlafyrirtkjunum, en fjrmlafyrirtkin ttu ekki a leirtta au afglp sem hrunbankarnir uru uppvsir a. Vissulega tku lfeyrissjirnir og balnasjur ekki virkan tt hrunadansi fjrmlafyrirtkjanna, en essir ailar u me kkum brauhleifana sem til eirra var kasta af ngtarbori fjrglfrafyrirtkjanna. Hrunbankarnir orskuu hr mikinn stugleika sem lsti sr meal annars falli krnunnar og hkkun verblgu. etta leiddi til mikillar hkkunar verbta og essar verbtur tku lfeyrissjirnir og balnasjur fengins hendi. Vi sem hfum stai rttltisbarttunni fyrir heimilin ltum svo a essar verbtur su fi og me v a iggja verbturnar hafi lfeyrissjirnir og balnasjur ori jfsnautnar.

llum siuum samflgum ykir elilegt a jfar sem gripnir eru, su ltnir skila finu og hafi arir noti fisins, skili eir v lka. Ekki er tekin gild s afskun a menn hafi ekki vita a um fi vri a ra. Kannski er grimmt a tala um fi, en a.m.k. er um illa fengi f a ra og um a gilda almennt smu reglur. Hafi f vri haft af manni, ber a skila v. Ljst er a miki vantar upp a sland teljist til siara ja, a.m.k. hva etta varar. Fjrmlafyrirtki geta augljslega frami alls konar lgbrot, broti gegn viskiptavinum snum, sett heilt jflag nnast hausinn og sast en ekki sst ntt lgbrot annarra til a hagnast n ess a urfa a svara til saka ea bta flki og fyrirtkjum skaann.

Hagsmunasamtk heimilanna hafa treka vara vi v a rri stjrnvalda og fjrmlafyrirtkjanna vru fullngjandi. A um tmabundin rri vri a ra til a vonast til ess a vihalda greisluvilja heimilanna. Vissulega hafa mrg heimili ntt sr fjlbreytt rr, en v miur hafa mrg essara rra ekki leitt til varanlegrar lausnar. Vandanum hefur veri tt undan von um a kraftaverki gerist. Flk fkk a leysa t sreignarsparna. Margir nttu sr a, en n er s sjur uppurinn. Arir ttu einhvern sparna inni bankabk, en a var a mestu bara rka flki. Heimilin nu a halda sr floti einhvern tma, en hefur hpur eirra einfaldlega ekki vi a ausa btinn. essu var vara vi. En stjrnvld voru ekki a hlusta ea fsinnu sinni tru fjrmlafyrirtkjunum, ar sem sitja a strum hluta sama flk og setti okkur essa stu.

Mean stkki verbtum hfustl vertryggra lna hefur ekki veri leirtt, er htt vi a tiltekinn hpur heimila mun bara skkva dpra og dpra. nnur ra enn vi birgarnar, en jafnvel hj eim er rurinn tekinn a yngjast. Hva arf a gerast svo stjrnvld og fjrmlafyrirtkin tti sig essu? Hvert er viri lnasafns, ar sem hluti lntaka standa ekki undir afborgunum? Hver er munurinn v a koma til mts vi nverandi lntaka og a afskrifa ln sem hvla eign ur en hn er seld fram?

g veit ekki hva arf til svo stjrnvld og lnveitendur tti sig, en vakni menn ekki fljtlega, mun a einfaldlega bitna greisluhfi balnasjs og g er ekki viss um a stjrnvld vilji hugsa hugsun til enda a balnasjur lendi verulegum vanda. mnum er a lnasafn vermtara ar sem bi er a skilja milli "gra" lna og "slmra", ar sem bi er a stilla krfuna af annig a lntakinn getur greitt af eim og hefur vilja til ess. Loks, mnum huga, er enginn munur v a lta nverandi lntaka njta afskrifta sem nr lntaki fengi. Raunar tel g a siferislega rtta afer.

(Sar mun g rifja upp tillgur mnar srlitinu og fra frekari rk fyrir v af hverju g taldi a rtta ager.)


mbl.is Um 500 n heimili vanskilum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (21.10.): 5
  • Sl. slarhring: 6
  • Sl. viku: 98
  • Fr upphafi: 1650562

Anna

  • Innlit dag: 3
  • Innlit sl. viku: 87
  • Gestir dag: 3
  • IP-tlur dag: 3

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Okt. 2017
S M M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband