Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, febrar 2014

Vangaveltur um mlingu kaupmttarbreytingar

g hef lengi velt v fyrir mr hvort mling kaupmtti sem birt er htarstundum s raun og veru rtt. .e. hin almenna regla a skoa breytingar launavsitlu og vsitlu neysluver og segja a s breytingin launavsitlunni hag, s kaupmttaraukning, en s hn launavsitlunni hag, hafi ori kaupmttarskering. tti oraskiptum vi Stefn lafsson um etta dag og vil deila vangaveltum mnum me fleiri.

Rk mn eru a rangt s a telja hkkun og lkkun kaupmttar sama lnulega htt tekjur yfir neysluvimii einstaklings/heimilis og undir vimiinu. Rkin eru einfaldlega, a v meiri sem tekjurnar eru, aukast lkurnar a vsitala neysluvers mli ekki a sem r fara .

Fyrir essa grein langar mig til a nota ori neyslutgjld yfir ll tgjld heimilanna hr fyrir nean sem n yfir tgjld til kaupa vru og jnustu og annars kostnaar sem mldur er vsitlu neysluvers. etta er nttrulega ekki hrnkvmt, en er ngu nkvmt fyrir mna umfjllun.

Tvr fjlskyldur

Tkum dmi um heimili me 260.000 kr. tekjur eftir skatta og neyslutgjld upp 250.000 kr. og anna heimili me 1.000.000 kr. tekjur eftir skatta og 500.000 kr. neyslutgjld. bum tilfellum innifelur vsitala neysluvers alla flokka sem essi tv heimili borgar fyrir me neyslu sinni. Tekjuha fjlskyldan er hins vegar me annars konar tgjld og sparna, sem er ekki mlt vsitlu neysluvers.

N hkkar vsitala neysluvers um 4%. a ir a lgri neyslukarfan hkkar 260.000 kr. en s hrri 520.000 kr. Spurningin er: Hva var hvor fjlskylda fyrir mikilli kaupmttarskeringu? Samkvmt venjulegum treikningi vera bar fyrir smu skeringunni, .e. 4%, ar sem vsitala neysluvers hkkai um 4% n ess a laun hkkuu. En er etta rtt?

nnur fjlskyldan notar ll sn tgjld atrii sem mld eru vsitlu neysluvers. Hn verur v lklegast fyrir fullri skeringu rstfunartekjum snum vi hkkun neyslutgjalda sinna, .e. 10.000/260.000 = 3,85%. Hin fjlskyldan notai hins vegar bara helming tekna sinna neyslutgjldum. Hkkun vsitlunnar skerir v kaupmttinn um 20.000/1.000.000 = 2%. Hva varar hinar 500.000 kr. sem fjlskyldan hafi til rstfunar, er enginn grunnur til a halda v fram a ar hafi ori skering kaupmtti. Kannski gat hn ekki fjrfest eins miki, greitt eins miki inn lnin sn ea lagt eins miki fyrir. En ekkert af essu hefur nokkurn skapaan hlut me kaupmtt a gera og a er hreinlega rangt a rugla essu tvennu saman.

Hva ef tgjldin voru tlndum?

g skil alveg hverju a byggir a bera saman launabreytingar og breytingar vsitlu neysluvers, en g tel a v felist blekking. Dmi: Heimili er me 2 m.kr. tekjur mnui eftir skatta. Heimilisflk ferast miki til tlanda og verslar ar og eyir um helmingi tekna sinna. Krnan styrkist um 12% mean verblgan er 4%. Hvort var fjlskyldan fyrir skeringu kaupmttar vegna ess a a var verblga slandi ea kaupmttaraukningu vegna ess a krnan styrktist? Hefbundni treikningurinn segi a aumingja fjlskyldan hefi ori fyrir 4% kaupmttarrrnun, samt jkst kaupgeta hennar tlndum um 12% vegna styrkingar krnunnar. a var nefnilega bara s hluti tgjalda hennar sem fr neyslutgjld sem var fyrir hkkun vegna verblgu, hins vegar jkst kaupmttur hennar tlndum vegna styrkingar krnunnar. essi fjlskylda var v fyrir verulegri kaupmttaraukningu, en ekki skeringu.

nnur afer til a reikna breytingar kaupmtti

g tel a gefa ranga mynd af run kaupmttar, a reikna annan hluta tekna en fer neyslutgjld me egar veri er a skoa breytingu kaupmttar. Enginn vandi er a taka tillit til mismunandi neyslutgjalda samrmi vi neysluvimi velferarruneytisins.

Me essu er g ekki a segja a kaupmttur tekna umfram neyslutgjld su alfari h run vsitlu neysluvers. g er bara a benda a essi tengsl eru allt nnur, en tengsl neyslutgjalda og verblgu.

g er lka a segja a nverandi mling run kaupmttar dregur r kaupmttaraukningu eirra sem eru me tekjur umfram neyslutgjld mia vi a sem raunverulegt er og eykur skeringuna. a er v hreinlega rangt a me v a hkka laun allra sem nemur verblgu tiltekins tmabils, s bara veri a varveita kaupmtt. Svona til a taka kt dmi, yrfti s sem er me 100 m.kr. mnaarlaun eftir skatta a f 4 m.kr. hkkun (eftir skatta) til a vihalda kaupmtti 4% verblgu. a sj allir a etta er rugl. g fullyri a enginn einstaklingur nr a eya mnu eftir mnu, r eftir r, 100 m.kr. mnui eingngu atrii sem mld eru me vsitlu neysluvers. Og ekki einu sinni tekjurnar vru "bara" 1 m.kr. mnui eftir skatta.

g tel a skilja vera milli mlingar kaupmttar vegna neyslutgjalda og annarra tgjalda ea sparnaar. annig urfi raun a skilgreina mealneyslutgjld, t.d. t fr neysluvimium velferarruneytisins, kllum au X, og lta hvort heldur breytingar vsitlu neysluvers ea launarun taka mi af henni. (Of flki er a lta X vera breytilega tlu fyrir hvert heimili.) X-i breytist svo me vsitlu neysluvers og kaupmttarbreytingar mlast a fullu fyrir rstfunartekju allt a 10-20% umfram X, en komi skert inn mlinguna eftir a, ar til hn hverfur alveg vi t.d. 2X. Me essu er einfaldlega veri a segja, a tgjld heimilis umfram 2X innihaldi ekkert atrii sem mlt er me vsitlu neysluvers.

hrif breytinganna

hrifin koma eingngu fram hj eim sem eru me rstfunartekjur umfram X + 10 ea 20% hvort vimii sem yri nota. au myndi skrast v, a essi hpur yrfti ekki smu prsentutluhkkun og eir sem eru me lgri tekjur til a vihalda kaupmtti snum byggum breytingu vsitlu neysluvers. nlegum kjarasamningum var v haldi fram a allir umfram launalgstu yru a f smu prsentuhkkun til a vihalda sama kaupmttarstigi. etta er nttrulega ekki rtt, ar sem 295 kr. hkkun dag hj eim lgstu laununum fer ll neyslutgjld mean fimmfld s tala hj einstaklingi me 1.250 .kr. fer a llum lkindum eitthva anna en neyslutgjld. Tekjuhrri einstaklingurinn urfti lklega mesta lagi helming hkkunarinnar til a mta hkkun neyslutgjalda.

Stareyndin er a hkkun hstu launa hefur sjaldnast nokku me hkkun neyslutgjalda ea verblgu. S sem er me 8,5 m.kr. mnui, hann rur vel vi a neyslutgjld heimilisins hkki um 100.000 kr. mnui. Varla a hann taki eftir v. Hann arf v ekki 2,8% hkkun launa sinna til a vihalda kaupmtti, eins og hann er mldur af Hagstofu. Lklegast myndi innan vi 0,5% hkkun duga til a mta hkkun neyslutgjalda vegna verblgu. Hin "tgjldin" koma verblgu ekkert vi og hkkun ea lkkun eirra segir ekkert til um kaupmtt.

g vona a essi pling mn veri einhverjum innblstur til a skoa etta frekar. Sji einhver meinbug rkum mnum, igg g allar bendingar.


Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (21.10.): 5
  • Sl. slarhring: 6
  • Sl. viku: 98
  • Fr upphafi: 1650562

Anna

  • Innlit dag: 3
  • Innlit sl. viku: 87
  • Gestir dag: 3
  • IP-tlur dag: 3

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Okt. 2017
S M M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband