Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, mars 2011

Vandi Orkuveitunnar er vandi slands hnotskurn - Stjrnlaus krna er mli

g hef oft minnst a, a hrun krnunnar sem var undanfara og kjlfari hruns fjrmlakerfisins, s strsta vandaml slenska hagkerfisins. etta sst t.d. berlega vanda Orkuveitu Reykjavkur, bgri stu slenskra fyrirtkja, skuldavanda slenskra heimila, frnlega klikkari stu margra sveitarflaga landinu og svo a sjlfsgu erfiri stu rkissjs. Stareyndin er nefnilega a ef vi urrkum t hrifin af hruni krnunnar, hverfur strsti hluti vandans. Vissulega m segja a krnan hafi veri of sterkt skr og v hafi hn urft leirttingar vi, en lleg hagstjrn runum fyrir hrun s til ess a krnan fkk a haldast svona sterk.

Hva vri ruvsi, ef krnan hefi ekki hruni? Mig langar a gera tilraun til greiningar. g er viss um a mr yfirsst eitthva og tel anna me sem lesendur eru ekki sammla um.

1. Gengisbundin ln vru 40 - 60% lgra skr slenskum krnum, en fjrmlafyrirtkin hafa vilja halda lofti undanfarin r. ar me hefi greislubyri eirra haldist breytt og viranleg fyrir flesta. Engum hefi dotti hug a efast um lgmti eirra. ar me hefi sparast trlega mikill tmi einstaklinga og fyrirtkja sem hefur fari ennan slag um "erlend ln". Efnahagur Orkuveitu Reykjavkur vri bara gum mlum, fjrmgnunarleigur vru ekki hpi erkivina bleigenda, lftanesbr vri gum mlum og yrfti ekki a sameinast Garab, greislubyri gengistryggra hsnislna vri dr og moll vi greislutlun og g vri nnast ekktur rgjafi um upplsingaryggisml.

2. Verblga hefi haldist innan vi 5% ri fr september 2007 til dagsins dag. Og meira a segja lklegast innan vi 3% stran hluta tmans. etta hefi tt hflega hkkun vertryggra skuldbindinga landsmanna. Hsnisln hefu hkka um innan vi 10% fr rsbyrjun 2008 stainn fyrir au rmlega 30% sem reyndin er. ngja landsmanna me vertrygginguna vri v hverfandi enda yfir litlu a kvarta.

3. Efnahagur bankanna hefi ekki blsi jafnmiki t og raun bar vitni. Str hluti blgnunar efnahagsreikningi bankanna var vegna falls krnunnar, en ekki vegna tlnaaukningar njum lnum.

4. Erlendar skuldir jarbsins vru ekki eins gnvnlegar krnum tali og r eru dag. Vissulegu hefu r hkka eitthva vegna lna sem stjrnvld hafa urft a taka. Upph sem er 4.000 ma.kr. dag vri t.d. ekki nema kringum 2.000 ma.kr.

5. Icesave-skuld Landsbankans vri um 600 ma.kr. stainn fyrir 1.200 ma.kr., en mti vru eignir bankans lka helmingi minni. Reikningurinn sem Icesave samningurinn snst um, vri bilinu 20 - 120 ma.kr. en ekki 40 - 240 ma.kr.

6. Hrun bankanna hefi ekki ori eins svakalegt slenskum krnum og ar me skuldir eirra vi erlenda krfuhafa. Hugsanlega hefi rkissjur tt fleiri kosti og Selabankinn lka.

7. Kostnaur rkissjs af endurreisn fjrmlakerfisins hefi ekki ori eins mikill. Helgast a af v a gi lnasafna bankanna hefi veri betra, .e. frri ln vanskilum ea me greislubyri umfram greislugetu lntaka.

8. Minna hefi veri gefi t af "starbrfum" og ar me hefi gjaldrot Selabanka slands ori mun minna umfangs. Endurreisn S hefi kosta rkissj verulegar upphir, en lklegast innan vi 200 ma.kr.

9. Efnahagsasto AGS hefi ori mun minni a umfangi slenskum krnum tali og lklegast lka erlendri mynt. a ir lgri vaxtabyri rkissjs.

10. Heimilin og fyrirtkin hefu haft meiri fjrmuni til a nota neyslu, veltu og fjrfestingar. Vissulega hefi hsnisver lkka, en a hefi bara hjlpa til vi a halda aftur af verblgunni.

11. rtt fyrir a rkissjur hefi tapa einhverjum tekjustofnum vegna hruns bankanna, hefi rfin fyrir hkkun skatta veri mun minni og sama gildir um niurskur. ar sem margar agerir stjrnvalda fr hruni hafa leitt af sr meiri harindi, hefi stug krna hjlpa miki til vi a fora slku.

12. Vissulega hefi urft krftuga stjrnun gjaldeyrismlum jarinnar, ar sem hr landi er miki fjrmagn erlendri eigu sem gjarnan vill t. En stug krna hefi auki trverugleika hagkerfisins og ar me dregi t fltta fjrmagns r landi.

neikvu hliinni, hefi ekki dregi eins miki r innflutningi og vermti tflutnings ekki aukist slenskum krnum. Vi vrum v enn a kljst vi hagstan gjaldeyrisjfnu. Fjrmlakerfi hefi lklegast ekki fengi ennan hara skell, sem a gjrsamlega urfti a halda. Hugsanlega hefi rkisstjrn Geirs H. tekist a bjarga einhverjum banka og ar me haldi a standi vri ekki eins alvarlegt og a var. Staa okkar vri nr v sem er a gerast rlandi, Portgal og Spni.

etta eru vissulega vangaveltur um verld sem var ea hefi geta ori.

En aftur a OR. J, menn fru geyst ar og talsvert fram r sr. Menn gleymdu a huga a askilnai milli almenningsveitu og orkuflunar fyrir striju. Fari var gluverkefni me litlu eigin f. Mli er bara a etta hefi allt bjargast, ef bara vi hefum veri me einhvern annan gjaldmiil en krnuna. Gjaldmiil sem ekki hefi skoppa eins og korktappi lgusj.

Strstu hagstjrnarmistk sari ra var a binda ekki krnuna vi einhvern annan gjaldmiil ri 2001. rmyntin krnan hafi og hefur ekki enn buri til a lifa sjlfstu lfi, a.m.k. me efnahagsstjrn sem slendingar hafa mtt ba vi. Hn hefur raunar aldrei haft buri. rdaga vi sinnar var hn jafnsterk dnsku krnunni og allt fram til 1920 a fari var a skr hana sjlfsttt. San erum vi bin a sna tv nll aftan af og samt er ein dnsk krna yfir 21 slensk krna. Viri slensku krnunnar er dag innan 0,05% af upphaflegu viri hennar fyrir htt ld. Hn hefur tapa tapa rlega 8,2% af viri snu! Fr myntbreytingu er rrnunin 10,3% rlega, en ef vi ltum duga a skoa rrnunina til 31.12.2007, er rleg rrnun (mia vi danska krnu) 9,6%. Verr tkst sem sagt til vi a halda genginu stugu fr 1981 til ramta 2007/8, en fr 1920 gegn um heimskreppu og str til rsins 1981!

Ef sama run hefi haldi fram 2008-10 og var fr 1981, vri danska krnan 16,59 slenskar krnur, .e. 34,7% hkkun stainn fyrir 76,7% hkkun. Munurinn v gengi og gengi dagsins dag (1 DKK = 21,773 IKR) er 31,2% en a tekur ekki nema um 3 r a vinna a upp.

Getuleysi stjrnvalda og Selabanka (og Landsbanka fyrir stofnun S) til a hafa stjrn krnunni er vandamli. Menn geta fali sig bak vi, a hn hafi bjarga einhverju eftir hrun, en gleyma v leiinni a vangeta stjrnvalda og Selabanka til a hafa stjrn henni var orsk hrunsins, sem og byrg httsemi fjrmlakerfisins undanfara hrunsins. Halda menn a stjrnvld ea Selabankastjrnendur framtarinnar reynist eir tframenn a halda krnunni stugri lgusj aljagjaldeyrismla? g hef enga tr v. Framt myntmla slands verur fjarri slensku krnunni.

Hva gerist anga til? Svari kom fyrir helgi: Gjaldeyrishft. Og eftir a eim lkur verur tekin upp n mynt, Evra.


mbl.is tlun um fjrmgnun OR rdd morgun
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Upphaf Internetsins - minningu Paul Baran

Menn geta deilt um a hvor eirra Pauls Barans ea Tims Berners-Lees s fair Internetsins ea kannski voru eir a bir. umdeilt er a Paul Baran er s sem rai afer til pakkasamskipta milli tlva og Tim Barners-Lee rai http-samskiptaaferina svo hgt vri a birta sni upplsinganna me myndrnum htti.

runum 1992 til 1995 skrifai g um tlvuml Morgunblai. etta var eim rum, egar Interneti tk sn fyrstu alvru skref inn heim almennings, .e. eftir a veraldarvefurinn var a veruleika. Af eim skum var leita til mn um a skrifa stutta bk um notkun Internetsins viskiptalegum tilgangi. Var bk undir v heiti gefin t sem hluti af ritr Viskiptafristofnunar Hskla slands og Framtarsnar hf. ri 1995. Hva sem v lur v hvor skiptir meira mli Baran ea Berners-Lee langar mig a birta undirkafla r bkinni "Interneti viskiptalegum tilgangi" ar sem lst er tilur netsins.

Tilur netsins

Interneti rtur snar a rekja til gna kaldastrsins. Bandarsk hernaaryfirvld ttuust kjarnorkurs fr Sovtrkjunum slugu og voru a velta fyrir sr hvernig hgt vri a hald uppi vrnum ef ger vri rs aalstvar hersins. Um lkt leyti sendu Sovtmenn Sptnik loft (1957) og sndu svo ekki var um villst a flaugar eirra gtu hft Bandarkin. framhaldi af v fr fram gagnger endurskoun mennta- og vsindastefnu Bandarkjanna.

Innan varnarmlaruneytisins var stofnu srstk rannsknadeild, Advanced Research Projects Agency (ARPA), sem tti meal annars a endurskoa stjrnun hersins me kjarnorkurs huga. Rmlega tu rum sar var kynnt tilraunaskyni tlvusamskiptanet, svo kalla ARPANET, sem var fyrsta kerfi til a leyfa pakkasendingar milli fjarlgra staa (packet-switched computer network). Vi hnnun netsins urfti a takast vi margs konar vandaml. Eitt af eim var ryggisml. eirra tma tkni bau ekki upp miki ryggi. annig gat bilun einni tlvu ori til ess a allt samskiptakerfi hrundi, sem var a sjlfsgu ekki bolegt. Marki var sett kerfi sem gat starfa einstakir hlutar ess yru starfhfir af einhverjum orskum. Einnig var tali mikilvgt a allar tlvur netinu yru a vera jafnrtthar, .e. neti var a vera jafningja net. Niurstaan af essari hnnunarvinnu var svo sett fram ri 1974 er birt var forskrift a TCP/IP samskiptareglunum. (TCP/IP - Transmission Control Protocol/Internet Protocol ...) Nokkru sar var ARPANETi teki notkun.

Til a byrja me var vxtur ARPANETs mjg hgur, enda einangraur vi rannsknastofur og stjrnstvar hersins. Um mijan sasta ratug [(nunda ratuginn)] lagi Vsindar Bandarkjanna (National Science Foundation) a til a hsklar notuu a til a tengjast ofurtlvum vvegar um Bandarkin. Eftir v sem fleiri hsklar tengdust v var til ntt fyrirbrigi, sem kalla var Internet. Jafnframt var hernaarhluti netsins (MIL-NET) skilinn fr til a koma veg fyrir fikt. Samskipti Internetinu uru brtt mikil rtt fyrir a vera takmrku vi vsindi og menntaml. Notendur ttuu sig hinum miklu mguleikum ess og gindum sem fylgdu rafrnum samskiptum.

Almenningur ttai sig lka fljtlega essu. Hsklanemar komu t vinnumarkainn og vildu halda gindi tlvusamskiptanna. Fyrirtki settu upp eigin Internetjna, en svo nefnist s tlvubnaur sem veitir Internet jnustu. run var hafin sem ekki er s fyrir endann . hverju ri fr 1989 hefur fjldi notenda a minnsta kosti tvfaldast. ri 1993 var fjldi notenda fyrirtkjum fyrsta sinn meirihluta. Vxturinn er slkur a hann er a sprengja neti. janar 1988 fru 17,2 ggabti (GB) af ggnum um menntahluta Internetsins. Tplega sex rum sar, desember 1993, var gagnamagni Internetinu ori 19,2 terabti (TB).

---

etta er hluti kafla sem ritaur var 1995. Margt hefur breyst essum tma og er svo komi a rekstur margra fyrirtkja hreinlega stvast komi upp bilun netsamskiptum. trlegast af llu er a ntmatlvusamskipti su Sptnik a kenna/akka.


mbl.is Fair internetsins ltinn
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Lfeyrissfnun ingmanna og rherra - Kerfi sem er lngu r sr gengi

Enn einu sinni hefur veri bent frnleikann tengslum vi lfeyrissfnun ingmanna og rherra. Tilefni er etta sinn skilnaur, en umran er rf.

egar g var a googla an um lfeyrissj alingismanna, rakst g m.a. grein sem birtist Morgunblainu ri 1991, .e. fyrir 20 rum. ttuu a.m.k. einhverjir sig v a lfeyrissfnunarkerfi alingismanna og rherra gengi ekki upp og ekki hefur standi skna san. Sjlfur ritai g grein Morgunblai 1996 um sama efni og hef tj mig um a opinberri umru tengslum vi eftirlaun nverandi ritstjra Morgunblasins, sem vst rttindi hverju ri fr strfum snum sem borgarstjri, forstisrherra og selabankastjri. Hvernig hann semur um sn rttindi vi einkaaila er algjrlega hans ml, en a embttismaur fi straukin lfeyrisrttindi eftir nokkur r berandi starfi er gjrsamlega t htt. N tek g ritstjrann bara sem dmi til a lsa gllum kerfisins. Bi g flk um a hafa a huga vi ritun athugasemda, a etta snst ekki um persnur heldur kerfi.

Elilegast er a allir launegar sitji vi sama bor lfeyrissfnun, .e. a eir vinni sr hlutfallsleg rttindi hverju ri mia vi au laun sem eir hafa. Hr er mia vi 2% sem hrra en lfeyrissfnun almennum vinnumarkai er. (etta er kerfi eins og g tel a a eigi a virka.) annig hefi borgarstjrinn unni sr um 2% ri af launum snum fyrir hvert r sem hann var borgarstjri, forstisrherrann hefi unni sr um 2% ri af launum snum fyrir hvert r sem hann gegndi starfi forstisrherra, selabankastjrinn hefi unni sr um 2% ri af launum fyrir ann tma sem hann var selabankastjri og ritstjrinn vri a vinna sr um 2% ri af launum snum sem ritstjri. (Ath. a etta eru rleg rttindi.) Dav sat 17 r borgarstjrn, ar af 9 sem borgarstjri. Hann hefi v unni sr 34% af meallaunum ess tmabils (vertryggt me 3,5% rlegri raunvxtun), var hann forstisrherra og utanrkisrherra um 14 r og hefi v samkvmt essu tt vinna sr 28% af meallaunum ess tmabils (aftur vertryggt og me 3,5% rlegri raunvxtun), tp fjgur r sat hann Selabanka slands sem gera 7-8% af melaunum lfeyrisrttindi og san er a spurning hva hann verur lengi ritstjri, en veri a til sjtugs, vera a 9 r sem gefa 18% af meallaunum lfeyrisrttindi. (Teki skal fram a vgi uppsfnunar minnkar eftir v sem lur starfsvina.) Samtals gerir etta dga uppsfnun lfeyrisrttinda. tlurnar veri samanlagt htt 90%, eru r reiknaar af mismunandi upphum og ekki hgt a leggja r annig saman. En stainn fyrir etta, eru eftirlaunin 1) eftirlaun sem borgarstjri; 2) full eftirlaun rherra; 3) eftirlaun selabankastjra; og 4) eftirlaun sem hann vinnur sr sem ritstjri. Vegna rherra sposlunnar fr hann fr hann lklegast umtalsvert hrri tekjur mnui egar hann kemst eftirlaun, en hann nokkru sinni fkk sem launaegi. (Teki fram a g fkk smtal ar sem bent var villur fyrri upplsingum og eim v breytt.)

Teki skal fram a g tek Dav Oddsson bara sem dmi um frnleika kerfisins. Hann hefur vissulega komi a kvrunum um essi ml, en einhverjum tilfellum var a til a draga r frnleiknum, rum tilfellum var a til a auka vi hann.

g get alveg skili rk fyrir v a kjrinn fulltri sem gegnir burarmikilli stu eigi a f g eftirlaun, en og v aeins a vikomandi hafi ekki haft mguleika a afla sr frekari lfeyrisrttinda eftir a hann htti v starfi. Sama gildir um prfessora, sendiherra, yfirmenn rkisstofnana ea selabankastjra. Me fullri viringu fyrir essum strfum, er ekkert sem rttltir a skattgreiendur pungi t margfldum eftirlaunum til einstaklings bara vegna ess a honum tkst a koma sr vel fyrir innan kerfisins ea a plitskir samstarfsmenn tveguu vikomandi gri stu eftir a vikomandi nennti ekki a vera lengur plitk ea kjsendur hfnuu vikomandi. A rherra geti unni sr 8 rum rttindi sem tekur almennan rkisstarfsmann 30 r a vinna sr, er t htt. Gleymum ekki v, a hin 22 rin vann rherrann sr lka rttindi. Hann er v kominn sem 44% vinning af meallaunum essara 22 ra auk 60% af rherralaunum. San vikomandi lklegast 10 r af starfsvinni eftir sem bta 20% vi. Mean almenni rkisstarfsmaurinn vinnur sr 80% 40 rum, nr rherrann 124%.

Aftur vil g treka a essi frsla snst ekki um persnur heldur alvarlega galla kerfinu. g hefi alveg eins geta fjalla um sjnvarpsfrttamanninn, ingmanninn, rherrann og sendiherrann Ei Svanberg Gunason; ritstjrann, ingmanninn, rherrann og aftur ritstjrann orstein Plsson; ea endurskoandann, ingmanninn, rherrann og framkvmdastjrann Halldr sgrmsson. Einnig hefi g geta teki dmi um eftirlaun ess sem fetai sl lgmanns, prfessors, hrasdmara og hstarttardmara. Mli er a seinni t er mjg algengt a ingmenn og rherrar hafi ekki loki starfsvi sinni ingmennsku og rherradmi ljki, svo eru eir sem enginn vill sj. Eftirlaunakerfi verur a taka tillit til ess. Su essi strf svona erfi a a taki tugi ra a jafna sig eim, er elilegt a a endurspeglist knun fyrir strfin en ekki srrttindaeftirlaunum. Eins a vera gjrsamlega banna, a menn iggi eftirlaun fr hinu opinbera mean eir sinna launuu starfi ess vegum. M segja Dav Oddssyni a til hrss a hann i ekki rherraeftirlaun samhlia launum selabankastjra, hann hefi haft rtt v. msir arir fyrrum stjrnmlamenn hafa ekki allir veri eins vandir a viringu sinni.


Skortir bankana aild a hluta endurtreiknings lna og hva ir a fyrir endurtreikning lnanna

Undanfarnar vikur hefur lntkum fyrrum gengistryggra lna borist inn um lguna og vefbnkum snum upplsingar um endurtreikning ur gengistryggra lna samrmi vi lg nr. 151/2010. Samkvmt lgunum, skal reikna greislufli lnanna aftur til tgfudags og au bera lgstu vexti Selabanka slands samrmi vi 10. gr. laga nr. 38/2010 um vexti og verbtur (vaxtalaga). Er etta samrmi vi niurstu Hstarttar mli nr. 471/2010. greiningur er enn uppi um fr hvaa tma Hstirttur telur a vextir skv. 10. gr. vaxtalaga eiga a taka gildi og hvort etta ni eingngu til lna sem voru me LIBOR vaxtavimi.

Umbosmaur skuldara hefur sent fr sr haroratilkynningu og vsar henni til enn harorari umsgn um frumvarpi a lgum nr. 151/2010, ar sem umbosmaur kemst a eirri niurstu a krafa um afturvirkni vaxtanna s brot neytendavernd Evrpurtti (sem vi erum bundin af) og jafnvel eignartti samkvmt stjrnarskr. Talsmaur neytenda heldur einnig eirri skoun fram vef snum. Fjallai g um etta frslu gr og bendi flki a kynna sr nnar efni hennar.

dag vil g fjalla nnar um aildarskort nju bankana a endurtreikningi vaxta fyrir ann tma a lnin komust eirra eigu. Svo vill nefnilega til, a Sjmannaflag slands krafi Arion banka um endurgreislu ofgreislu vegna lns sem flagi hafi teki hj Kaupingi og var komi eigu Arion banka. etta er ml nr. 5215/2010 hj Hrasdmi Reykjavkur og var dmur felldur 18. febrar sl. Krafa Sjmannaflagsins var upp kr. 19.867.805. Vissulega var uppi greiningur um nkvma tlu, en a er ekki stra atrii essu mli. Arion banki bar fyrir aildarskorti, ar sem lni hafi ekki komist eigu bankans fyrr en 8. janar 2010. Hrasdmur fllst essi rk og taldi bankann v eingngu eiga a greia Sjmannaflaginu til baka vegna greislna eftir ann dag. Gott og blessa. N arf Sjmannaflagi a stefna fyrri eigendum lnsins, .e. Selabanka slands og Kaupingi.

g er ekki viss um a Arion banki tti sig v hvers konar ormagryfju hann var a opna. Lntakar allra fyrrum gengistryggra lna sem nna eru eigu Arion banka geta nefnilega nota smu rk, egar kemur a krfum vegna endurtreiknings lnanna. .e. Arion banki er ekki aili a mlinu fram a eim degi egar lni komst eigu bankans. Engu mli skiptir a lni hafi veri innheimtu hj bankanum fr v oktber 2008, hafi bankinn ekki tt lni getur hann ekki krafi lntaka um vangreidda vexti fort. Hann getur heldur ekki krafi lntaka um vexti sem endurreiknast lnin mean au voru hj Kaupingi fyrir hrun. Sama gildir um ln hj slandsbanka og NBI.

Ekki held g a stjrnendur slandsbanka og NBI kunni lgfringi Arion banka miklar akkir. a er nefnilega stafest af starfsmanni NBI a bankinn eignaist ekki krfuna fyrr en hn var "flutt yfir til NBI ann 9.10.2008, samkvmt kvrun Fjrmlaeftirlitsins sama dag", eins og segir tlvupsti sem g hef undir hndum. Samkvmt dmi Hrasdms Reykjavkur nr. E-5215/2010, var Arion banki ekki aili a mli Sjmannaflags slands vegna endurgreislukrfu nema fr eim degi sem lni var eign bankans. g veit ekki hvort dagsetning flutnings lns fr Landsbanka slands til NBI s lka dagsetning "eigendaskipta". Mr finnst raunar lklegra a essi "eigendaskipti" hafi tt sr sta sar og tel a grunnforsenda slkra "eigendaskipta" s a stofnefnahagsreikningur hafi veri orinn til.

Gefum okkur samt a fyrrum gengistrygg ln hafi komist eigu NBI oktberbyrjun 2008. Gefum okkur lka a kvrun Hrasdms Reykjavkur veri stafest Hstartti. ar me verur NBI eingngu mlsaili a endurtreikningi lna fr 9.10.2008 til dagsins dag. Hva varar slandsbanka, er dagsetningin lklegast 10.10.2008 ea sar. Hva Arion banka varar komu lnin yfir misjfnum tma.

Ef vi frum etta allt yfir ln teki september 2005 a fjrh kr. 10 m.kr. Samkvmt treikningum fr banka voru greiddar um 2,0 m.kr. vexti af lninu mean lni var hj gamla bankanum, endurtreiknair vextir til 12.9.2008 eru hins vegar tplega 5,3 m.kr. mismunur upp um 3,3 m kr. Btum essum mnui sem upp vantar vi og talan er komin um 3,5 m.kr. Um essa upph er ni bankinn a krefja lntakann, auk ess sem bankinn krefur hann um vexti essa upph fr 9.10.2008. Loks greiddi lntakinn rflega 1,3 m.kr. afborganir af lninu. (Teki skal fram a um raunverulegt dmi er a ra, tlum hafi veri breytt.)

Eins og g s stuna t fr dmum Hstarttar og Hrasdms Reykjavkur og liti fr umbosmanni skuldara, talsmanni neytenda og lgfringa sem g hef rtt vi, snist mr a hfustll umrdds lns hafi stai 8,7 m.kr. vi frslu ess fr gamla bankanum til ess nja, .e. upphaflegur hfustll mnus afborganir nafnviri. eigi ni bankinn rtt v a reikna sr samningsvexti fr yfirtkudegi til 16/9/2010, egar Hstirttur felldi rskur sinn nr. 471/2010, en eftir a vexti Selabanka slands samrmi vi 10. gr. vaxtalaga. Vissulega eru bankarnir ekki sammla v a eingngu megi reikna Selabankavexti fr 16/9/2010, en a er eirra a skja ml um ann greining, en ekki lntaka a verjast hrri krfunni. Mr finnst elilegast a einhver banki fari prfml til a f r essu skori, frekar en a nast lntkum, sem ng hafa mtt ola, me hrri vaxtakrfu en tvrtt er a hafi rtt til.

Hfum huga, a nju bankarnir tapa ekkert v a krfurnar sem eir eiga su minna viri. Me v a greina milli aildar nja og gamla bankans a hugsanlegri vaxtakrfu samrmi vi dm Hrasdms Reykjavkur mli nr. E-5215/2010, gerist a eitt a hluti krfu sem ni bankinn taldi sig eiga frist til gamla bankans. Samanlagar eignir bankanna breytast ekkert. egar san dmur fellur, sem tekur v hvort krafa s rttmt ea ekki, kemur ljs hvers viri krafan er fyrir gamla bankann.

Loks vil g velja athygli frtt mbl.is fr v morgun (sj http://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2011/03/22/urskurdur_hristir_upp_i_thyska_bankakerfinu/). henni kemur fram a Deutsche Bank hafi veri snupraur af skum dmstli fyrir a taka stu gegn viskiptavini snum. Er etta mnum huga strmerkilegur dmur. sta hrunsins m einmitt a strum hluta rekja til ess a fjrmlafyrirtki str og sm voru treka a vinna me einum hpi viskiptavina sinna og eigin viskiptum gegn hagsmunum viskiptavina sem minna mttu sn. hugavert yri a sj nnari greiningu essum dmi fr skalandi, t.d. hvaa lgum hann er reistur og tengingu eirra laga vi Evrpurtt.


mbl.is Lgin stra gegn neytendartti
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Rkisskattstjri svarar fyrirspurn

g tti gott spjall vi Skla Eggert rarson, rkisskattstjra, rtt essu vegna fyrirspurnar minnar til hans sustu viku (sj Brf til rkisskattstjra). Hann var hissa v a svar hafi ekki borist, ar sem a hafi veri sent til mn fyrir helgi og endursendi a mean spjall okkar vari. Bar a ess merki a vera tali spam og gti a veri skring v a fyrri pstur barst ekki. En hr kemur svari:

tilefni af brfi yar til rkisskattstjra dags. 16. mars 2011 ar sem fjalla er um ritun skattframtl einstaklinga 2011 a v skuldir og vaxtagjld [su ekki rtt skr] vill embtti taka eftirfarandi fram:

Me auglsingu dagsettri 3. janar sl. kallai rkisskattstjri eftir upplsingum vegna framtalsgerar o.fl. rinu 2011. Auglsingin var me vsan til 92. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt sem kveur um a rkisskattstjri geti kvei almenna skyldu um a skila s skrslu um atrii sem mli skipta varandi lagningu skatta. ttunda tluli eirrar auglsingar voru lnastofnanir skyldaar til a skila inn upplsingum um ln til einstaklinga. Auglsingin var birt B-deild Stjrnartina, nr. 8/2011, og var birt 12. janar sl. Fjrmlastofnanir skiluu essum upplsingum me rafrnum htti og voru upplsingarnar san ritaar inn framtl einstaklinga. ritun upplsinga inn framtl, svo sem um laun ea skuldir vi banka, er ger til a auvelda framtalsskil og gera au ruggari og rttari. Eftir sem ur bera framteljendur byrg framtalsskilum snum og ber a yfirfara r upplsingar sem ar eru og fullvissa sig um a r su rttar.

egar fari er inn vefframtali er vakin srstk athygli essari skyldu og a framteljandi urfi a yfirfara framtali og kanna hvort ritaar upplsingar su rttar og a rtta a framtalsskilin su t byrg framteljanda en ar segir: Framtalsskil eru alltaf byrg framteljanda. v arf a fara vandlega yfir r upplsingar sem eru ritaar framtali, bta vi v sem kann a vanta og gera leirttingar ef tilefni er til. Framteljendum ber v a leirtta ritaar upplsingar framtali su r rangar.

Samkvmt framansgu voru upplsingar um stu lna og vaxtagjld ritaar skattframtl einstaklinga eins og r komu fr fjrmlastofnunum. Ef fram koma leirttingar eim upplsingum mun rkisskattstjri breyta vikomandi skattframtlum til samrmis ur en til lagningar kemur.

Jafnframt er rtta a hver einstaklingur getur leirtt skattframtal sitt ur en v er skila til rkisskattstjra.

Me vsan til framangreinds ykja v ekki forsendur til a gera breytingar framtalsfresti einstaklinga af essum skum.

Kveja / Regards

Skli Eggert rarson

Vi rddum mli frekar og trekai hann ar a su almennar villur ggnum fr fjrmlafyrirtkjum, vri a eirra a leirtta r og skattsins a keyra leirttingarnar inn. Skli virtist hafa gan skilning v sem g var a benda og sagi a egar vri bi a beina fyrirspurn til fjrmlafyrirtkjanna um mli. Mia vi skriflega svar hans, held g samt a hann hafi ekki, egar a var rita, tta sig alvarleika mlsins.

g trekai vi hann, a eli villnanna ggnum fjrmlafyrirtkjanna vri annig, a mgulegt vri fyrir almennan lntaka a tta sig v hvaa tlur ttu a koma sta hinna rngu. ttai hann sig v. g skri lka t fyrir honum eli dma Hstarttar fr 8. mars sl., ar sem NBI hf. var snupraur fyrir a reyna a innheimta krfu me gengistryggingu, eins og dmar Hstarttar fr 16. jn fyrra hefu aldrei falli. Mr fannst a vi a hafi hann enn frekar tta sig ingu rangra upplsinga, ar sem nefndi til treikning vaxtabta og g btti svo vi treikning aulegarskatts.

Samkvmt skriflegu svari rkisskattstjra (sem mr finnst rrt roinu), vera rangar upplsingar leirttar ur en kemur a lagningu. Framtalsfrestur verur rtt fyrir essar alvarlegu villur ekki framlengdur. Eina sem g velti fyrir mr v samhengi: Munum vi skattframteljendur nokkru sinni f a vita rttar tlur og san f tkifri til a hafna eim ea samykkja?

Teki skal fram, a g tti ekki v a framtalsfresti yri breytt. g tel a hins vegar vera tkt a rkisskattstjri tli a breyta innsendum framtlum eftir n ess a g sem framteljandi fi tkifri til a samykkja ea hafna eim upplsingum. Segjum n sem svo a g hafi lagt mig vinnu vi a endurreikna hinar rngu tlur og f ara niurstu en fjrmlafyrirtkin, arf a ekki a vera vegna ess a g hafi reikna vitlaust. Stareyndin er s, a mikill greiningur er milli hpa lntaka og fjrmlafyrirtkjanna um stu ur gengistryggra lna. Hinga til hafa hparnir skipst a hafa betur dmsmlum. Um essar mundir snst greiningurinn helst um hvaa vexti fjrmlafyrirtki mega krefjast lnin og hverjar eftirstvar hfustls lnanna eigi a vera. mislegt bendir til ess a ar fari fjrmlafyrirtkin offrum og krefji lntaka um vexti sem eir skulda ekki vikomandi fjrmlafyrirtki ( bara vi egar krafa hefur frst milli fjrmlafyrirtkja) og a eftirstvar hfustls su annig rangt reiknaar. Mun g fjalla nnar um a sar.

Vibt kl. 12:27: Skli sendi mr pst rtt essu og sagi a framteljendur fi alltaf a vita af breytingum.


Endurtreikningur n samykkis lntaka hefur enga merkingu - Afturvirk hkkun vaxta er eign gamla bankans

Flest fjrmlafyrirtki hafa sent lntkum ur gengistryggra lna upplsingar um endurtreikning eirra. Jafnframt hefur lntkum veri tilkynnt a eir hafi takmarkaan tma til a samykkja treikninginn og sumum tilfellum velja lei, eins og a er ora, .e. form lns til framtar. Mr finnst rtt a benda flki , a nr samningur tekur ekki gildi fyrr en bir ailar hafa skrifa undir. Allt tal fjrmlafyrirtkja um anna sr ekki lagasto. Fallist lntaki ekki treikning fjrmlafyrirtkis, er hann fullum rtti a hafna honum ea bara einfaldlega a gera ekki neitt. eir sem telja hag snum betur borgi me v a skrifa upp njan samning ttu a setja fyrirvara um betri rtt neytenda inn skjali. g hef svo sem heyrt af v a fjrmlafyrirtki hafi hafna slkri ritun og einnig a sslumenn hafi teki upp v a neita a inglsa slkum skjlum.

Sem neytandi g fullan rtt v a setja fyrirvara inn samning sem g er aili a. Samningurinn er milli tveggja aila og hafi eingngu annar ailinn heimild til a skrifa texta samningsins, er ekki um samning a ra heldur krafa annars ailans hendur hinum. Teki er v neytendartti, a samningskvi sem sterkari aili samnings vingar upp veikari ailann geti veri dmt lglegt. Um etta er lka fjalla lgum um neytendaln.

a er tvrur rttur neytandans a setja fyrirvara inn samninga alveg eins og ll au kvi sem sterkari ailinn setur inn. Hafni lnveitandinn fyrirvaranum, er vrn neytandans einfld: Ekki skrifa undir. Undirskrift bindur samninginn og innihald hans. Me v fr fjrmlafyrirtki vald til a innheimta krfuna samkvmt efni samningsins. Hafi ekki veri skrifa undir samninginn, er fjrmlafyrirtki ekki me neitt hndunum. Vissulega er gamli samningurinn enn gildi, en samkvmt dmum Hstarttar nr. 30/2011 og 31/2011, getur fjrmlafyrirtki eingngu innheimt krfuna eins og hn s slenskum krnum. Samkvmt dmi Hrasdms Reykjavkur mli E-5215/2010, tti Arion banki ekki aild a krfu fyrr en eftir a hn komst eigu bankans. Ef vi yfirfrum a ur gengistrygg ln, eiga nverandi eigendur lnanna ekki krfu lntaka fyrr en eftir a lnin komust eigu fyrirtkjanna ( sumum tilfellum hafa krfur ekki skipt um hendur). Nju bankarnir eiga v ekki vaxtakrfuna lntakana, heldur s gamli. Ni bankinn v ekki krfuna um hfustlshkkun vegna afturvirkra vaxta. Hann er samkvmt dmi Hrasdms Reykjavkur ekki mlsaili. Teki skal fram, a a var Arion banki sem beitti essari vrn mlinu, annig a hugmyndin er ekki fr lntakanum komin. Krafan, sem ni bankinn , hendur lntakanum er v upprunalegur hfustll slenskum krnum a frdregnum (nvirtum) afborgunum/greislum inn lni. San ni bankinn alveg rugglega greidda vexti fr uppkvaningu rskurar Hstarttar fr 16. september 2010 mli 471/2010. Ekki er aftur ljst hvaa vexti bankinn m krefjast fr v a krafan komst hans eigu og ar til dmurinn var kveinn upp.

Bi umbosmaur skuldara og talsmaur neytenda hafa fjalla um lgmti afturvirkrar hkkunar vaxta. Raunar komust essir ailar a sameiginlegri niurstu og hefur hn veri birt vef beggja aila, .e. Um endurtreikning lgmtra gengislna af vef umbosmanns og Leibeiningar til neytenda kjlfar endurtreikninga gengislna af vef talsmanns neytenda. Einnig vil g vekja athygli umsgn umbosmanns skuldara um frumvarp a lgum nr. 151/2010, .e. lgin sem endurreikningur lna byggir . essir ailar sem eiga a vernda rtt lntaka eru einrma um a afturvirk hkkun vaxta s heimil ea eins og segir hj umbosmanni:

umsgn sinni um breytingar r sem gerar voru lgunum komu fram athugasemdir umbosmanns skuldara ar sem v var mtmlt a lgin heimiluu hkkun eftirstvar hfustls kjlfar endurtreiknings sem og a skuldurum gti veri gert a greia bakreikning vegna efndrar skuldbindingar. Umbosmaur skuldara lagi til a btt yri vi frumvarpi almennri skringarreglu ess efnis a endurtreikningur skuli aldrei leia til vibtarfjrtlta skuldara. Meirihluti alingis studdi ekki essa tillgu.

Annars vegar taldi umbosmaur skuldara verulegar lkur a aferafrin vi endurtreikning samkvmt ngildandi lgum samrmist ekki Evrputilskipunum um neytendavernd.

Hins vegar taldi umbosmaur skuldara a hkkun hfustls og bakreikningar kjlfar endurtreiknings feli sr skeringu eignarrttar og a hugsanlega felist lgunum lgmt eignaupptaka.

Telur umbosmaur v mikilvgt a afla veri tarlegs lgfrilits v hvort lgin su samrmi vi r skuldbindingar sem sland hefur undirgengist grundvelli EES-samningsins og hvort lgin stangist vi eignarrttarkvi slensku stjrnarskrrinnar. Hagsmunum skuldara er best borgi me v a draga r eirri vissu hi fyrsta

Og grein talsmanns neytenda segir:

rtt fyrir dm Hstarttar fr 14. febrar sl. liggur v ekki fyrir dmur ar sem fallist er a endurtreikningur mia vinjavexti, sem Selabanki slands hefurauglst hverjum tma,geti leitt til ess a neytandi standi skuld.

hinn bginn verur a telja a mislegt bendi til ess a slkur bakreikningur standist ekki - hvorki a slenskum lgum n Evrpurtti ea jafnvel samkvmt stjrnarskr og jartti. Er m.a. byggt meginreglum krfurttar um gildi fullnaarkvittana, sem margir dmar hafa gengi um, tmltisreglum og reglum neytendamarkasrttar. kunna krfur um slka bakreikninga a vera fyrndar.

nlegum dmi um fullnaarkvittun, sem stafestur var me vsan til forsendna Hstartti, segir:

ann 3. ma 2006 greiddi stefnda samkvmt krfu eftirstvar skuldabrfsins me 766.799 kr. skrifstofu[innheimtuaila]. Fkk stefnda kvittun um fullnaargreislu vegna essa. - ann 11. ma 2006 barst stefndu brf fr lgmanni[...] ar sem fram kemur a mistk hefu tt sr sta vi innsltt skuldabrfsins og a greisla s sem stefnda innti af hendi ann 3. ma 2006 hafi ekki veri fullnaargreisla. [...] - Ekki liggur fyrir mlinu snnun ess a stefndu hafi veri ea mtt vera ljst egar hn fkk innheimtubrfi [...] og gekk framhaldi af v fr greislu 3. ma 2006 a fjrh krfunnar vri rng. Sjnarmi um rttmta augun eiga v ekki vi. Stefnda fkk kvittun um fullnaargreislu og mtti v vnta ess a gengi hefi veri fr fullnaaruppgjri vegna skuldabrfsins, sem var innheimtu hj lgfringi umboi stefnanda. Hefur ekki ingu v sambandi tt eirri vesetningu, sem tryggja tti skuldina me, hafi ekki veri aflst. leia reglur um viskiptabrf til ess a stefnda getur bori greislukvittun fyrir sig gagnvart stefnanda, sbr. 2. gr. tilskipunar fr 9. febrar 1798 um ritun afborgana skuldabrf.

Samkvmt essu hefur falli dmur um a hafi greiandi fengi kvittun fyrir greislu og ekki er ger athugasemd um a eitthva vanti upp , megi greiandi vera gri tr um a rtt hafi veri gert upp.

En etta er ekki a eina sem bendir til ess a fjrmlafyrirtki lti uppgjr endanlegt. au nefnilega kvu a leggja neytendum enn frekar li me v a koma ekki me bakkrfu uppgera samninga ea fyrir eiganda, egar eigendaskipti hafa tt sr sta. Fjallai g m.a. um etta frslunni Fjrmlafyrirtki klemmu fr 2. mars sl. og talsmaur neytenda fjallar lka um etta snu liti:

kvrun slandsbanka-Fjrmgnunar er svohljandi samkvmt tlvuskeyti til talsmanns neytenda dag:

Uppgreiddir samningar sem falla undir dma Hstarttar hj slandsbanka Fjrmgnun.

eir samningar sem hafa veri greiddir upp og niurstaa endurtreiknings felur sr skuld lntaka mia vi r forsendur sem endurtreikningur byggist hefur slandsbanki Fjrmgnun kvei a innheimta ekki skuld sem er niurstaa endurtreiknings.

Eins og g kem inn minni umfjllun, er slandsbanki-fjrmgnun hreinlega a mismuna viskiptavinum snum. Af hverju g, sem enn er a greia af lni, a greia afturvirka okurvexti mean s sem var svo heppinn a losa sig vi bifrei sna rsbyrjun 2008, arf ess ekki. etta er hrein og klr mismunun.

Loks snst etta um neytendavernd Evrpurtti. treka hefur veri ska eftir v vi Hstartt og Alingi a leita veri lits Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) ea EFTA-dmstlsins um etta um hvort a standist neytendaverndartilskipun ESB a hgt s a hkka vexti neytendalna afturvirkt. Meira a segja lg nr. 38/2001 um vexti og verbtur gera ekki r fyrir v a fjrmlafyrirtki geti heimt vangreidda vexti afturvirkt heldur er a eingngu lntakinn sem getur krafi um ofgreidda vexti.

Undirbningur er kominn fullt me a fara me ml til ESA. N stendur yfir sfnun frnlegum mlum, ar sem ljst a engin skynsemi getur veri afturvirkri vaxtakrfu. g er me dmi um blaln, ar sem lntaki skuldar fjrmlafyrirtkinu aukalega, rtt fyrir a hafa alltaf stai skilum. Einn lntaki var svo heppinn a taka ln um mitt r 2006 og endurreiknaar gjalddagagreislur vikomandi vera umtalsvert hrri en hstu greislur voru mia vi allt a 130% hkkun hfustls. Annar var me kjrvexti Kaupings lninu snu, en Arion banki telur einnig eiga a vkja, rtt fyrir a eir hafi enga tilvsun erlendar myntir.

Hvet g alla sem eru me furulega endurtreikninga a senda mr upplsingar um . tlunin er a n saman gu safni slkra mla til a leggja fyrir ESA. v frnlegri sem mlin eru, ess betra. Einnig skum vi eftir a f dmi um ml, ar sem lntaki hafi samkvmt llu tt a skulda dga upph vangreiddum vxtum, en fjrmlafyrirtki hefur falli fr krfunni.


110% leiin leikur balnasj grtt

Mr finnst a trlegt a essi vandi balnasjs s a koma mnnum vart. Hann var gjrsamlega fyrirsur eftir a Jhanna, Steingrmur, rni Pll og Gubjartur kvu a semja vi fjrmlafyrirtkin um a fara 110% leiina skuldamlum heimilanna. Hvers vegna var etta fyrirs? J, stan er einfld og langar mig a skra hana t hr:

Ln LS til hsniskaupa utan hfuborgarsvisins hefur undanfarin r ekki miast nema a takmrkuu leiti vi fasteignamat, en stainn miast vi hlutfall af brunabtamati. Sara mati hefur veri talsvert hrra en hi fyrra og v hafa lnin almennt veri talsvert yfir fasteignamati eignarinnar. annig hefur t.d. eign veri metin vi kaup 6 m.kr., brunabtamat veri 10 m.kr. og ln veri 8 m.kr. (etta er tilbi dmi). Fasteignamat hefur lkka undanfarin r og fyrir essa eign hefur a hugsanlega lkka niur 4 m.kr., lni hefur aftur hkka 12 m.kr. Samkvmt 110% leiinni getur lntakinn stt um a ln sitt veri lkka niur 110% af fasteignamat, en annars af markasviri. mrgum stum ti landi er ekki virkur fasteignamarkaur og v bara hgt a mia vi fasteignaver. 110% af 4 m.kr. er 4,4 m.kr. og v gti niurfrsla lnsins numi 7,6 m.kr. 12 m.kr. ln er me greislubyri upp 60.000 kr. mnui mia vi ln til 25 ra. Lntaki arf v ekki a vera me miklar tekjur til a standa undir essari greislubyri og v er hann a f niurfrslu rtt fyrir a urfa ess ekki me. Vissulega eru arir eirri stu a ra ekki vi greislubyrina og v er nausynlegt a veit eim lntkum asto.

g varai vi v srliti mnu vi skrslu "srfringahpsins" svo kallaa, a 110% leiin myndi ntast mrgum sem ekki yrftu v a halda og ekki ntast rum sem urfa v a halda. Afskriftarrf balnasjs er skrt dmi um a g hafi rtt fyrir mr. Kaldhnin essu, er a tillgur Hagsmunasamtaka heimilanna um leirttingu skulda og ak verbtur hefu kosta balnasj mun lgri upph hva varar ln til hsniskaupa utan hfuborgarsvisins. Ofangreint ln hefi t.d. fengi leirttingu upp rflega 2 m.kr. samkvmt afer HH. Tjn LS af 110% leiinni umfram lei HH er v 5,6 m.kr.

Ekki var n lg nein smvinna a "srfringahpnum" og skrslu hans a sverta tillgur HH. Allt var tali eim til forttu og ekki var liti vi hugmyndum mnum, fyrir hnd HH, a breytingum. N er ljst a menn reiknuu ekki dmi til enda ea ttu menn kannski von v a lntakar utan hfusborgarsvisins yru svona duglegir vi a skja um 110% leiina?

AGS varai vi

g hef oft vara vi v a vandi LS s ekki bara vegna lna heimilanna, heldur lka lna til sveitarflaga og byggingaflaga, m.a. verktakafyrirtkja og samvinnuflaga. Samkvmt svo kallari oktberskrslu Aljagjaldeyrissjsins, sem kom t nvember byrjun 2009, er lagt mat vntanlegar/nausynlegar afskriftir LS. Mati er byggt ggnum og upplsingum fr Selabanka slands og LS og san liti starfsmanna AGS. ar var gert r fyrir a afskriftarrf LS vri 20% af heildartlnum ea 140 milljarar. essi upph er verulega miki hrri en r tlur sem stjrnmlamenn hafa reynt a telja almenningi tr um a vri farvatninu. Ef essi tala er san brotin upp afskriftir vegna heimilanna annars vegar og vegna sveitarflaga og byggingaflaga hins vegar, kemur ljs a skiptingin var eim tma lklegast um 30 milljarar vegna fyrri hpsins en 110 milljarar vegna sari hpsins.

etta var . Vegna frnlegrar vangetu stjrnvalda til a taka skuldavanda heimilanna, versnai staa heimilanna verulega fr hausti 2009 fram haust 2010 og enn hallar undan fti. etta vita fjrmlafyrirtkin en stjrnvld sitja sinni trlegu afneitun um a lti maur sem vandinn s ekki til, leysist hann sjlfkrafa. Mean stjrnvld voru me hausinn ofan jrunni, jk vandann. LS sem hafi veri okkalegri stu gagnvart skuldum heimilanna sogaist inn erfia stu bankanna og loks var fallist , a sjurinn tki sig strri hluta afskrifta en rf hefi veri , ef teki hefi veri mlunum af festu hausti 2009, eins og g lsi a ofan.

Afneitun stjrnvalda er enn megn vegna annarra lna LS en til heimilanna. Sjurinn hefur egar leyst til sn heilu blokkirnar Austurlandi og stigagangana Krahverfi Kpavogi. Uppsfnun eigna heldur fram. Mean eignirnar eru eigu LS, arf sjurinn a halda eim vi, greia af eim skatta og skyldur, tryggja og halda eim hita. rum tilfellum eignast sjurinn ekki eignirnar en bur stainn eigendunum (oftast sveitarflg miklum fjrhagsvanda) upp skilmlabreytingar, breytt greislufyrirkomulag ea jafnvel niurfellingu hluta lna. AGS reiknai me v a etta jafngilti um 50% af lnum essum lnflokki. 50% er h tala og sem betur fer hefur hn ekki ori a veruleika, en skuldavandinn er ekki liin hj, annig a egar ll kurl eru komin til grafar, er aldrei a vita hvar etta endar.

Hagsmunasamtk heimilanna vruu vi

Hagsmunasamtk heimilanna vruu vi v strax febrar 2009 a yri ekki teki n tafar skuldavanda heimilanna, myndi a gerast a sfellt strri hluti barhsnis endai eigu fjrmlafyrirtkja. v myndi fylgja umtalsver lkkun fasteignaveri, sem aftur yri til ess a fleiri eignir enduu hj fjrmlafyrirtkjunum. Stjrnvld hlustuu ekki og fjrmlafyrirtkin ekki heldur. Ea a ar b hafi mnnum tt a skileg run. N hefur allt a gerst sem Hagsmunasamtk heimilanna vruu vi. Fjrmlafyrirtkin eru orin strsti eigandi barhsnis landinu og ftt bendir til annars en a fleiri eignir su lei fang eirra. Samhlia essu hefur ver fasteigna lkka miki og fasteignamat. etta vri svo sem besta lagi, ef ekki kmi til 110% leiin.

balnasjur og nnur hsnislnafyrirtki eru komin mikinn vanda. Hratt lkkandi fasteignamat og fasteignaver hefur gert a a verkum a mjg strir hpar lntaka geta ntt sr 110% lei fjrmlafyrirtkjanna. Einnig er s hpur sem getur ntt sr srtka skuldaalgun orinn talvert str. velta fasteignamarkai taki stku kippi til a sanna a hann s me lfsmarki, er hn svipur hj sjn mia vi meira a segja 2001 - 2004. ll er essi run samrmi vi spr Hagsmunasamtaka heimilanna, spr sem samtkin settu fram til a vara stjrnvld vi svo sna mtti runinni til betri vegar. v miur skelltu au skollaeyrunum vi vararorum samtakanna, en hlustuu stainn bljga rdd fjrmlafyrirtkjanna.

g er httur a nenna a segja lengur a g hafi vara stjrnvld vi. au hafa hvort e er engan huga a hlusta. g fri a mnu mati g rk fyrir mli mnu srliti vi skrslu "srfringahpsins". Me hverjum deginum sem lur kemur betur og betur ljs a rk mn voru gild.

(Srliti fylgir me hr fyrir nean.)


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Hin sj fll sem Japanir upplifa - hrif skjlftans vi Japan jarskorpuna

Sem fagmaur svii httustjrnunar, hef g srstakan huga hrifum jarskjlftans Japan umhverfi. Segja m a hrmungarnar sem skolli hafa Japnum su margar og lkar. Fyrst var a nttrulega stri skjlftinn. Hann er nna metinn 9,0 Richterskala, en upphafi var hann metinn 7,9. Skjlftinn rei yfir kl. 14:46 staartma fstudaginn 11. mars. En hann var ekki upphaf hamfaranna.

Hamfarirnar hfust raunar me skjlfta upp 7,2 Richterskala kl. 11:45 mivikudaginn 9. mars. S skjlfti var nnasta sama staa og stri skjlftinn tveimur dgum sar. Munar aeins 0,42 lengdargrum og 0,19 breiddargrum essum tveimur skjlftum ea vel innan vi 50 km. Eftir fyrri stra skjlftann fylgdu san fjlmargir skjlftar bilinu 4,6 til 6,3 ur en s risastri kom ann 11. mars.

Svo furulegt sem a kann a hljma, bendir ftt til ess a tjn af vldum 9,0 skjlfta hafi veri svo miki, a.m.k. yfirborinu. Vissulega hafa birst myndir af vegaskemmdum og sprungumyndunum, en til algjrar undantekningar heyrir a sj myndir af hsum sem hrundu. etta er mjg merkilegt ljsi ess a skjlftanum vi Kobe, sem var umtalsvert veikari en essi skjlfti, var mjg miki tjn byggingum og mannvirkjum. Raunar svo miki, a tali er a efnahagshruni Japan megi a miklu leiti rekja til tjnsins sem var. stan fyrir v a svo far byggingar skemmdust jarskjlftanum sjlfum m rekja til agera sem gripi var til kjlfar skjlftans og ess hve timburhs eru algeng Japan. a er stareynd a au eiga mun auveldara me a standa af sr stra jarskjlfta.

Tjni var nstu bylgju og hn var str. Flbylgjan sem skall land aeins 5 - 10 mntum eftir a skjlftinn rei yfir eiru engu vegi snum. etta er svipa og Indnesu 2004. Aftur gerist a, a steinsteypt mannvirki stu af sr vatnsflauminn, en timburhs spuust burtu. Hsin sem hnnu voru til a standa af sr stra jarskjlfta mttu sn ltils gegn hafinu egar a ruddist innlands. nokkrum stu hfu bir byggt allt a 10 metra ha sjvarnargara til varnar bygginni fyrir innan. Gararnir standa heilir, en vatnflaumurinn var einfaldlega svo mikill a hann gusaist yfir garana og byggina fyrir innan. eir reyndust v falskt fyrirheit um ryggi.

rija tjni var eldunum sem kviknuu molnuum timburhsum. Lklegt er a flk hafi lifa af flbylgjuna, hafi a ori eldunum a br. Menn hafa ekki vilja ra etta miki, en m sj einstaka frslum um etta inn milli frtta.

Fjra falli er san kjarnorkuslysi Fukushima Daiichi kjarnorkuverinu. ar brugust varnarkerfin eitt af ru, enda var eim ekki tla a standast bi jarskjlfta upp 9,0 og flbylgju. Hugsanlega gti slysi Fukushima bi ori a erfiasta a eiga vi og sem varir lengst. Annars er hugavert a fylgjast me frttum um geislavirkni svinu. Sndar eru mlingar me klukkutmagildum og r bornar saman vi "nttrulega" geislun sem flk verur fyrir hverju r. ar sem klukkutmagildin eru eitthva undir rsgildunum, eru menn fullu vi a telja flki tr um a allt s lagi. Su klukkutmagildin aftur margfldu me 24 og svo me fjlda daga, kemur ljs a httan er meiri en af er lti.

Fimmta falli er san veri, en hitastig er rtt kringum frostmark noranveru hamfarasvinu og snjr yfir llu. Samkvmt frttum flk miklum erfileikum me a halda sr hita og ttast menn a mannfall veri vegna essa.

Sjtta falli er skortur nausynjum. Neyarstin Sandei segir a allt vanti svi. Vegir eru illfrir og eir vru greifrir, er ekki til eldsneyti farartki. ar eiga menn ekki einu sinni mat handa hjlparstarfsmnnum hva fleiri hundru sund flttamnnum sem hafast vi neyarathvrfum svinu. Af smu stu er ekki hgt a flytja sjka, veika og gamalt flk t af svinu. v miur er htta v, a flk eigi hreinlega eftir a ltast r vosb ea skorts lyfjum og nausynlegri lknishjlp. g tri v ekki a flk veri hungurmora arna, en mean ekki berst ngur matur inn svi, aukast lkur slku.

Sjunda falli er lklegast a sem fer minnst fyrir og samhengi vi nnur vart hgt a telja me. a er eldgosi sem hfst suurhluta Japans sunnudaginn. Auk hrringa ar, hefur vst mlst aukin virkni kringum Fuji fjall.

hrifin jarskorpuna

htt er a segja a jarskjlftinn fstudag hafi haft grarleg hrif jarskorpuna. Vsindamenn komust fljtlega a eirri niurstu a xull jarar hafi frst um 10 cm. a er meiri tilflutningur en stra skjlftanum Indlandshafi 2004. Anna sem komi hefur ljs a Honshu eyja, meginland Japans, hafi frst til um 2,4 m vi skjlftann og jarskorpuflekarnir hafi frst um 18 metra svi sem er minnst 400 km langt og 160 km breitt. N er a svo a jarskorpan er bi teygjanleg og algunarhfni hennar er mikil, en a kallar allt breytingar yfirbori hennar. Sprungur myndast ea hreinlega bara "teygist" landinu. annig urftu bndur Mvatnssveit/Gjstykki a bta heilum 8 metrum inn giringu eftir nttruhamfarirnar 9. ratugnum, ar sem glinun hafi ori landinu. 8 metrar er nokku drjgur spotti svo ekki s meira sagt.

Kreuskagi mun hafa frst austur um 5 cm vi skjlftann mean Honshu eyja frist um 2,4 m. Ekki fylgir sgunni hvaa tt Honshu eyja frist, en svin tv eru askildum jarskorpuflekum. Hvorki 2,4 m n 18 m eru strar tlur egar horft er til jararinnar heild. etta hltur a vekja upp spurningar um hvort meiri hreyfinga s a vnta.

jarfringar hafi keppst vi a hafna kenningum a jarskjlfti einum sta leii af sr jarskjlfta annars staar, er ekki ar me sagt a einhver kejuverkun s gangi. Aeins eru rm 6 r fr sasta ofurskjlfta og ekki er hgt a segja a tmabili milli hafi veri rlegt. Tlfrilega s, getur a staist a tveir "hundra ra skjlftar" eigi sr sta me 6 ra millibili. Annar lok tmabils og hinn upphafi annars tmabils. Veri einn vibt nstu 10 rum, getur a samt veri elilegt t fr tlfrinni. Stareyndin er samt s a flekarnir eru eilfri hreyfingu. Jarskjlfti einum hluta flekamta losar spennu kringum skjlftasvi, en vi a byggist spenna upp aliggjandi svum. etta er stand sem vi ekkjum vel hr landi. annig er etta lka eldhringnum kringum Kyrrahaf og spurningin er v hvenr en ekki hvort nsti stri skjlfti rur yfir.
mbl.is N og aukin htta Fukushima
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Brf til rkisskattstjra

framhaldi af frslu minni fyrrakvld (sj NBI tapar mlum fyrir Hstartti ar sem varnaraili mtti ekki - Hefur hrif skattframtali) um a forinnskrar upplsingar fr fjrmlafyrirtkjum um ur gengistrygg ln su rangar sendi g eftirfarandi tlvupst til rkisskattstjra:

Berist til rkisskattstjra

gti vitakandi

g vil beina kvrtun til rkisskattsstjra ess efnis a forinnfrar upplsingar fr fjrmlafyrirtkjum su yfir hfu rangar. eim er ekki teki tillit til dma Hstarttar fr 16/6/2010 um a gengistrygging s lgleg vertrygging og v s fyrirtkjunum heimilt a reikna hfustl lna eins og um ln me gengistryggingu s a ra. Hstirttur stafesti ennan skilning minn dmum 30/2011 og 31/2011 sem kvenir voru upp 8/3/2011. Gera sklausu krfu til fjrmlafyrirtkjanna a au sendi rkisskattstjra rttar upplsingar um stu lnanna, gjaldfallnar greislur sasta rs og vexti eirra. Einnig skulu fjrmlafyrirtkin taka tillit til laga nr. 151/2010 um vexti og a ln skuli ekki teljast vanskilum, ekki hafi veri greitt af eim samrmi vi upprunalegan lnasamning.

Jafnframt krefst g ess a frestur til a skila framtali lengist, svo fjrmlafyrirtkjunum gefist fri a leirtta upplsingarnar og framteljendur hafi elilegan tma til a yfirfara upplsingarnar eftir a eim hefur veri skila inn rttum. g get veri krur fyrir skattalagabrot sendi g skattayfirvldum inn framtal me upplsingum sem g veit a eru rangar. Me stafestingu minni vi innsltt aukennislykli mnum, gef g til kynna a framtalinu su rttar upplsingar. ar sem fjrmlafyrirtkin sendu ekki inn rttar upplsingar og ekki er hgt a tlast til ess a g viti hvaa tlur eru rttar, er g a brjta lg vi innsendingu framtalsins. Af essari stu krefst g ess a skattstjri krefji fjrmlafyrirtkin um rttar upplsingar, r veri frar inn skjal sem framteljendur geta san frt yfir framtali og hafi hfilegan tma til verksins.

Hafa skal huga a a getur vara vi 248 gr. almennra hegningalaga a gefa upp rangar upplsingar lkt og fjrmlafyrirtkin gera. Finnst mr vel athugandi fyrir skattayfirvld a kanna hvort fjrmlafyrirtkin hafi broti gegn essu kvi. Dmarnir fr 16/6/2010 voru mjg skrir og dmarnir fr 8/3/2011 eru a lka. eim sari er NBI hf. snupraur fyrir a reyna a innheimta gengistryggt ln sem slkt og bankanum bent a krafa hans eigi sr ekki st lgum. a sama vi um forinnskrar upplsingar fr fjrmlafyrirtkjunum um ur gengistrygg ln. r eiga sr ekki sto lgum og eru v tilraun grfrar flsunar upplsingum sem gefa skal upp til skatts.

Viringarfyllst

Marin G. Njlsson

N er bara a ba og sj. Mr finnst a liggja augum uppi a eir sem eru me ur gengistrygg ln og ln sem falla undir kvi laga nr. 151/2010 eru a brjta skattalg me v a senda skattframtl inn me upplsingum fjrmlafyrirtkja eins og r standa nna (tek a vsu fram a g veit ekki hvernig tlurnar eru fr slandsbanka). essir lntakar geta v baka sr refsibyrg me v a skila framtlum snum inn me breyttum tlum. Skattinum er rugglega ekki heimilt a sj gegn um fingur sr me etta, fyrir utan a forsendur fyrir treikning vaxtabta rjka t veur og vind.


NBI tapar mlum fyrir Hstartti ar sem varnaraili mtti ekki - Hefur hrif skattframtali

rijudaginn 8. mars sl. fllu tveir dmar Hstartti nr. 30/2011 og 31/2011 vegna gengistryggra lnasamninga einkahlutaflaga. NBI hf. stefndi hvoru mli lntkum vegna gjaldfelldra mla, en byggi krfu sna v a um gengistrygg ln vri a ra. Allir treikningar voru v miair vi erlendu gjaldmilana og gengi eirra. Stefndu hvorki sttu n ltu skja fyrir ig dming hrasdmi, .e. a var tivist mlinu, eins og a heitir vst lagamli. rtt fyrir a tk hrasdmur mlin fyrir og vsai mlunum fr eirri forsendu a krfurnar skorti lagasto. Meirihluti Hstarttar stafesti rskur hrasdms, en minnihlutinn vildi vsa mlinu heim hra til efnislegrar meferar. Svo vita s Hstartt:

N hf. krafi G ehf. um greislu gjaldfallinna eftirstva samkvmt lnssamningi eirra millum samt vxtum og reisti krfu sna v a skuldbinding G ehf. hefi veri kvein erlendum myntum. tivist var af hlfu G ehf. hrai og var mli teki til dms samrmi vi 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um mefer einkamla. dmi hrasdms, sem stafestur var Hstartti, var tali a skuldbinding G ehf. vri kvein slenskum krnum, bundin vi gengi erlendra gjaldmila, og skorti krfuna v lagasto. Krafa N hf. vri ekki reifu me tilliti til ess a skuldbinding G ehf. vri slenskum krnum og var mlinu v vsa fr dmi skum vanreifunar.

Hr er um merkileg ml a ra, ar sem lntakar hldu ekki uppi vrnum, en sknaraili tapar samt mlinu. er a teki fram a NBI hf. eigi enn krfu varnaraila, en hn s slenskum krnum en ekki japnskum jenum og svissneskum frnkum.

Mr er sagt af lgmanni, a bankamenn su falli vegna essarar niurstu. eir nefnilega hldu a mean lntaki hldi ekki uppi vrnum, gtu fengi svona ml dmd sr hag. Svo er greinilega ekki. Fjrmlafyrirtki geta ekki gert krfu um a flk ea fyrirtki greii af gengistryggum lnum, eins og au su gengistrygg bara vegna ess a fjrmlafyrirtkin dettur a hug. a ir jafnframt, eins og g hef haldi treka fram, a au gtu ekki eftir rskuri Hstarttar mlum 92/2010 og 153/2010 haldi fram a innheimta lnin eins og au vru gengistrygg. Fjrmlafyrirtkin mega bara byggja krfur snar v a lnin hafi veri slenskum krnum.

hrif inn skattframtlin

essir dmar Hstarttar hafa reynd grarleg hrif. Um essar mundir eru landsmenn a fylla t skattframtlin sn. a litla sem g hef skoa mitt framtal bendir til ess a forskrar upplsingar fr fjrmlafyrirtkjum su rangar, egar kemur a lnum sem upprunalega voru gengistrygg. Ln okkar hjna hafa ll veri fr inn eins og dmar nr. 92/2010 og 153/2010 hafi aldrei falli. Mia vi dma Hstarttar sustu viku, er ekki lagasto fyrir essum krfum fjrmlafyrirtkjanna. Frnleikinn essu er lklegast a g sem framteljandi ver a leirtta vitleysuna sem fjrmlafyrirtkin sendu inn.

En etta er ekki einu villurnar sem g fann egar g opnai framtali gr. Ekki seinna a vnna a byrja, ar sem tminn er knappari n en oft ur. g var spenntastur fyrir v a sj mat fjrmlafyrirtkjanna stu lnanna minna. egar g skoai r, fannst mr eitthva meiri httar vera a. fyrsta lagi, var eins og dmar Hstarttar fr 16. jn 2010 hafi bara veri merkilegt blaur einhverju flki ti b. Ekkert hafi veri teki tillit til essara dma. ru lagi, var eins og Alingi hafi bara veri a grnast me setningu laga nr. 151/2010, en ar er teki fjlmrgum atrium varandi endurmat llum lnum sem tekin voru til fasteignakaupa og hfu vimi vi erlenda gjaldmila. rija lagi, var trlegt samrmi milli ess hvort ln var gefi upp af vikomandi fjrmlastofnun sem hsnisln ea ekki. fjra lagi, voru tlur t r kortinu. Mr telst til a g hafi tt a greia htt 50 m.kr. afborganir af lnum sasta ri, sem er engu samrmi vi raunveruleikann. Og fimmta lagi, voru tlur um eftirstva lna allar mun hrri en tti a vera, svo a allt anna hefi veri rtt (sem var ekki). Fyrir einhver frnleg mistk hfu tlur veri lagar saman, egar eingngu tti a endurtaka ara tluna. a heila telst mr til a fjrmlafyrirtkjunum hafi me essu tekist a ofmeta skuldir okkar hjna um 100-130 m.kr., ef ekki meira. Ngar eru r fyrir slembitluframkallari s ekki notaur til a hkka r margfalt.

g setti mig samband vi Skattinn t af essu og eftir hopp milli starfsmanna skattsins fkk g loks samband vi manninn sem ttai sig v hva var gangi. g tek fram a honum var ekki skemmt yfir essari vitleysu, en a er mitt a leirtta ggnin. (Teki fram a g var ekki binn a lesa dma Hstarttar.) a er aftur nnast gjrningur. Hvernig g a tta mig hverjar hefu tt a vera afborganir lns sasta ri, egar lnveitandinn birtir kolvitlausar upplsingar um hfustlinn. Hann er sagur vera htt 50 m.kr., egar hann er samkvmt endurtreikningi eitthva um 8 m.kr. auk vaxta (og verbta, kjsi g leiina). N vilji maur leita a nnari upplsingum um lnin vefsvum fjrmlafyrirtkjanna, grpur maur yfirleitt tmt. au eru nefnilega farin a senda upplsingarnar beint til skattsins og telja au ekki lengur nausynlegt a segja knnanum hvaa upplsingar au senda. (etta er brot persnuverndarlgum, ef einhver hefur huga.)

Jja, eins og tminn til a gera framtali hafi ekki veri ngu stuttur, heldur arf maur n a fara heilmikla gagnaflun til a leirtta upplsingarnar sem ttu a ltta manni lfi. Upplsingar sem Hstirttur hefur komist a, a hafi tt a reikna rtt strax jn fyrra. Finnst mr a helv.. hart. Mr finnst a lka hart a svona vitleysa hafi komist gegnum kerfi hj Skattinum. Villa eins og a leggja saman tlur stainn fyrir a taka bara ara, ekki a eiga sr sta.

g arf a minnsta kosti ekki a ttast a f ekki vaxtabtur 1. gst nk. Bara eitt ln nr allri essari vitleysu a vera me vaxtakostna sasta ri upp rflega 12 m.kr. a er nttrulega tr snilld a geta btt 12 m.kr. ofan 8 m.kr. hfustl. g gti skili a, ef vikomandi ln hefi veri mrg r lginnheimtu me tilheyrandi lgfrikostnai, en svo er ekki. a einfaldlega sl eitthva t hj fjrmlafyrirtkjunum (tv tengd fyrirtki) og reiknivlarnar eirra virka ekki rtt. etta heitir afneitun og er v miur mjg alvarlegu stigi. g hef haldi v fram fr v 16/6 a fjrmlafyrirtkin hafi ekki mtt halda fram a mehndla lnin og innheimta eins og um gengistrygg ln vri a ra. Ekki fyrsta skipti sem Hstirttur stafestir lagaskilning minn.


Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (25.10.): 11
  • Sl. slarhring: 20
  • Sl. viku: 364
  • Fr upphafi: 1552483

Anna

  • Innlit dag: 9
  • Innlit sl. viku: 308
  • Gestir dag: 9
  • IP-tlur dag: 9

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Okt. 2014
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband