Erum við menn eða mýs? Einveldi AGS á Íslandi

Maður getur ekki annað en spurt sig þeirrar spurningar hvort ráðamenn þessarar þjóðar, embættismenn og forsvarsmenn fjármálafyrirtækja séu menn eða mýs.  Það er sama hvað þetta fólk reynir að gera til að blása einhverjum glæðum í efnahagslífið alltaf kemur landstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lemur menn niður.  Og alltaf lúffa menn eins og undirlægir rakkar.  Ég verð því miður að segja að mér finnst meira bera á mýslum hér í þjóðfélaginu um þessar mundir en mönnum.

Hvað þarf að gerast til þess að stjórnvöld fá nóg af þeim sirkus sem er í gangi í kringum lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?  Ég fæ ekki séð að tilgangur AGS sé að aðstoða Ísland og Íslendinga út úr þeim vanda sem alþjóða fjármálakreppa og fífldirfska eða heimska íslenskra bankamanna kom okkur í.  Nei, tilgangur AGS er að tryggja að erlendir kröfuhafa nái að kreista eins miklu og hægt er út úr landi og þjóð.  AGS hefur sýnt það og sannað á undanförnum mánuðum, að markmið félagsskaparins hefur ekkert breyst frá þeim tíma, þegar fátæk Afríkuríki voru neydd til að gefa burt auðlindir sínar svo hægt væri að tryggja þrældóm þegnanna um aldur og ævi.

Ég er einn af þeim sem hef snúist heilan hring í afstöðu minni til AGS.  Fyrst eftir hrun bankanna vildi ég ekki sjá AGS vitandi um sviðinn akur sem sjóðurinn hefur skilið eftir sig alls staðar sem hann hefur farið.  Síðan þegar getuleysi ríkisstjórnar Geirs H. Haarde var orðið of neyðarlegt til að geta horft upp á það og búið við lengur, þá hélt í ég einfeldni minni að vont gæti ekki versnað við það að snúa sér til AGS.  Mikið hafði ég rangt fyrir mér.  Það er ekki bara að vont hafi versnað.  Þetta er eins og við hefðum hangið á annarri hendi á brún hengiflugsins og AGS sé sífellt að losa einn fingur í einu í staðinn fyrir að rétt okkur hjálparhönd.  Það voru t.d. fyrirmæli frá AGS sem leiddu til þess að SPRON, Straumur og Sparisjóðabankinn voru sett í þrot í lok mars.  Fyrir því hef ég eins traustar heimildir og hægt er að hugsa sér.  Það er AGS sem kemur í veg fyrir endurskipulagningu íslensks atvinnulífs með niðurfellingu/umbreytingu lána.  Það er AGS sem kemur í veg fyrir að hægt sé að takast á við skuldastöðu heimilanna hvort heldur með almennum aðgerðum að hálfu stjórnvalda eða að hálfu fjármálafyrirtækja.  Viðkvæðið er alltaf það sama:  AGS hefur sett sig á móti.  AGS telur það ekki skynsamlegt.  AGS heimilar það ekki.

Landstjóri AGS á Íslandi er einvaldur Íslands og AGS ræður öllu sem hér er gert.  Stjórnvöld eru eins og lúbarinn rakki sem þorir ekki annað en að hlíða húsbónda sínum, AGS.  Íslenska þjóðin hefur ekki frelsi til að leysa úr sínum málum á þann sem er þjóðinni fyrir bestu.  Nei, erlendir áhættufjárfestar og erlendar stórþjóðir skulu fyrst fá sitt.  Hagsmunir þjóðarinnar koma síðast.

Verstar finnast mér mýslurnar sem skríða um gólf hjá Samfylkingunni.  Átti ekki ESB umsókn að breyta öllu?  Átti ekki krónan að byrja að styrkjast um leið og umsóknin væri komin inn?  Ég spyr bara:  Hvað höfum við til ESB að sækja annað en kannski evru?  Ef við viljum byggja þetta þjóðfélag upp, þá gerum við það sjálf innan frá.  Upphefðin kemur ekki að utan.  Manndómur kemur innan frá. 

Við þurfum að rísa upp gegn kúgurum okkar, sem í þessu tilfelli snýst um Icesave skuldbindingarnar.  Þetta snýst nefnilega allt um það að AGS er hér sem hinn harðasti innheimtulögfræðingur að tryggja að ekkert verði gefið eftir.  Og það er alveg sama hversu fáránlegar kröfur eru settar fram af hálfu hinna svo kölluðu viðsemjenda okkar, við eigum bara að lúffa.  Ætlar Alþingi Íslendinga í raun og veru að láta undan hótunum landstjóra AGS á Íslandi eða ætlar það að sýna sannan manndóm og hafna Icesave samningnum.  Eða verða það 63 mýslur sem munu trítla um gólf Alþingishússins?

Fyrir nokkrum vikum fóru fulltrúar Hagsmunasamtaka heimilanna á fund bankastjóra Nýja Kaupþings (NK).  Þar var kynnt fyrir okkur hugmynd NK um úrræði fyrir skuldsett heimili.  Færa átti höfuðstól lána niður í 80% af markaðsvirði íbúðar, næstu að hámarki 30% áttu að fara á biðlán á vaxta og verðbóta og það þá væri umfram átti að afskrifast, enda hafi félagsmálaráðherra nýlega gefið út reglugerð sem afnam skattskyldu slíkrar niðurfellingar.  Síðan eftir 2-3 ár yrðu biðlánin endurskoðuð og hugsanlega felld niður.  Mér fannst vera manndómur í þeim hjá NK, en síðan er komið í ljós að vöndur landstjóra AGS lenti á þeim og nú trítla mýs um ganga höfuðstöðva NK.  Ég velti fyrir mér hver er tilgangurinn með þessu hjá landstjóranum.  Hvort er betra að stefna öllu í gjaldþrot og raungera tapið í gjaldþrotinu eða að viðurkenna strax tapið og reyna að koma hér á skilvirku þjóðfélagi?  Það skal tekið fram að Finnur Sveinbjörnsson var alveg sammála þeirri sýn HH að betra væri að koma sem fyrst á eðlilegri starfsemi.  En landstjórinn er ekki sammála.  Það er þess furðulegra, að NK gerir ráð fyrir að afskrifa 954 milljarða af 1.410 milljarða útlánum bankans á Íslandi.  Mun landstjórinn kannski banna það?

Eitt er það sem ég hef aldrei geta skilið í öllu þessu hafaríi.  Það er margbúið að benda á þá gríðarlegu forsendubresti sem urðu í tengslum við nær öll útlán bankanna.  Skiptir ekki máli hvort það var til heimilanna, atvinnulífsins eða opinberra aðila.  Verðbólgan fór langt upp fyrir það sem lánastofnanir gerðu ráð fyrir og veiking krónunnar er slík að líkast er sem hún sé með banvænt krabbamein.  En hvernig stendur á því að talsmaður neytenda er eini opinberi aðilinn sem hefur eitthvað kannað þessi mál?  Við hjá Hagsmunasamtökum heimilanna höfum sent bréf út um allar trissur til að spyrja um lögmæti gengisbundinna lána og enginn þorir að segja neitt.  "Þetta hlýtur að vera löglegt fyrst að við erum að bjóða upp á þetta."  "Það er hlutverk dómstóla að skera úr um álitamál."  Og síðan er það náttúrulega þessi þrúgandi þögn sem kemur frá Fjármálaeftirlitinu. 

Ég fékk tækifæri um daginn til að spyrja lögmann að þessu og vitnaði af fagmennsku í greinar 13 og 14 í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðbætur og þá sérstaklega greinargerðina með frumvarpinu.  Hann sagði, til að verja FME, að það yrði að skoða nýlegri lög og þá sérstaklega lög um fjármálafyrirtæki.  Þegar ég kom heim, þá fletti ég þeim lögum upp og las spjaldanna á milli.  Hvergi sá ég neitt sem heimilaði það sem lög nr. 38/2001 banna.  Ég sendi honum tölvupóst og bar mig aumlega.  Sagðist ekki finna þetta ákvæði sem hann var að vísa í.  Svarið kom um hæl.  Þetta var misminni.  Það var víst einhver dómur í Austurríki sem var málið!  Mér finnst þetta allt lykta af skít.  Ég get ekki að því gert.  Menn fara undan í flæmingi vegna þess að þeir vita að gengisbundin lán voru ólögleg.  En af hverju, þrátt fyrir alla þessa umræðu, hefur t.d. Umboðsmaður Alþingis ekki tekið þetta mál upp?  Talsmaður neytenda komst að sömu niðurstöðu og HH, að mjög sterk rök væru fyrir því að í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðbætur væri tekin af öll tvímæli um að óheimilt væri að tengja íslenskar fjárskuldbindingar við dagsgengi erlendra gjaldmiðla.  En í þessu eins og mörgu öðru, þá trítlar mýslurnar um og gera ekki neitt.

Ég kalla eftir því að stjórnvöld, embættismenn og stjórnendur fjármálafyrirtækja fari að sýna alvöru manndóm.  Hætti þessu fáti og fumi.  Efnahagslíf þjóðarinnar verður ekki byggt upp með erlendri aðstoð.  Gleymið því.  Það verður eingöngu gert innan frá.  Við þurfum að virkja alla sem geta lagt hönd á plóginn og losa okkur við þennan plógstjóra sem augljóslega er með kort af einhverju allt öðru svæði.  Ef við viljum gera upp Icesave, þá skulum við gera það eftir okkar leiðum, ekki samkvæmt kolvitlausri forskrift Breta og Hollendinga.   Það er t.d. þjóðhagslegra hagkvæmara að fá peningana fyrir Icesave að láni hjá lífeyrissjóðunum, en hjá Bretum og Hollendingum.

Loks óska ég lesendum góðrar helgar og gangið gætilega um gleðinnar dyr.

Þetta hef ég vitað frá 1988

Hér er í meira lagi áhugaverð frétt með gamlar upplýsingar.  A.m.k. fyrir mig.  Ekki það að minnst tveir höfundar skýrslunnar hafa lengi haft efasemdir um arðsemi virkjana, þ.e. Þorsteinn Sigurlaugsson og Sigurður Jóhannesson, niðurstaðan sem hér er sýnd er það sama og ég komst að í vinnu við lokaverkefni mitt við Stanford háskóla skólaárið 1987-8.  Verkið fjallaði um samvirkni framboðs og eftirspurnar í íslenska raforkukerfinu (e. The Icelandic electricity system: Supply and Demand Interdependence).  Þó svo að ég hafi ekki mikið verið að velta fyrir mér arðsemi virkjana innan íslenska raforkuöflunarkerfisins, þá kom það fram sem hliðarniðurstaða.  Og hún var einföld: 

Fjölmargar virkjanir sem fyrst og fremst voru byggðar eða ætlunin að byggja til að afla raforku til stóriðju ýmist voru á mörkum þess að vera hagkvæmar eða að eini arður þjóðfélagsins af þeim voru skattar starfsmanna og þjónustuaðila!

Ég vil að það komi skýrt fram, að ég var á þessum tíma hlynntur nýtingu fallvatna við raforkuframleiðslu.  Það viðhorf hefur lítið breyst, nema að því leiti að ég vil ekki nota hvaða fallvötn sem er og vil að náttúran njóti vafans þegar kemur að nýtingu jarðvarma.   Að mínu áliti eru fjölmargir staðir á landinu, þar sem ekkert mál er að byggja virkjanir, en um leið eru mjög margir sem ekki á að hrófla við.

En aftur að hagkvæmni virkjana.  Erlendar skuldir orkufyrirtækja munu vera eitthvað um 800 milljarðar, jafnvel allt að 1.000 milljörðum.  Þetta eru gríðarlegar skuldir.  Hæst trónir reikningurinn vegna Kárahnjúkavirkjunar, en hann mun standa í um 210 milljörðum.  (Miðað er við að kostnaður Landsvirkjunar hafi verið 100 milljarðar sem teknir voru að láni í japönskum jenum, þegar jenið var í kringum 0,65 aurar, en nú er gengið 1,35.  100 milljarðarnir hafa því hækkað í 207 milljarða.)  Eldri virkjanir hafa einnig verið fjármagnaðar í Japan og því hefur fjármagnskostnaður hækkað langt umfram hækkun á tekjum fyrirtækisins.  Það er líka kaldhæðni, að líklegast er Kárahnjúkavirkjun einn af stóru áhrifavöldunum í því ferli sem endaði með efnahagshruninu síðast liðið haust.  Ég efast um að framkvæmdirnar fyrir austan hafi verið ráðandi þáttur í efnahagshruninu, en munurinn á þeim og skuldum bankanna er að þessar framkvæmdir þarf að greiða upp með góðu eða illu.

Að arðsemi orkuvinnslu sé ekki meiri en raunber vitni (ef þetta er endanleg niðurstaða), þá hlýtur það að vera áfellisdómur á orkustefnu ríkisstjórna Sjálfstæðisflokks og Framsóknar á árunum 1995-2007.  Þessi arfleifð Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar gæti reynst okkur dýrkeypt í nánustu framtíð, þar sem margt bendir til þess, að gjaldeyrisöflun þjóðarinnar dugi ekki til greiðslu afborgana og vaxta á áhvílandi lánum til orkuvinnslu.  Vissulega væri þetta í fínu lagi, ef engin önnur erlend væru til greiðslu, en svo heppin erum við ekki.  Gjaldeyrisskuldir þjóðarinnar eru svo miklar að vandséð er hvernig hægt er að vinna sig út úr þeim vanda.  (Og það þrátt fyrir að ekki væri greidd króna vegna skulda Glitnis, Kaupþings, Landsbanka, Straums, Sparisjóðabankans og SPRON.)  Ein lausn er að hækka verulega verð á raforku til stórnotenda, þannig að verð til þeirra standi undir vöxtum og afborgun lána vegna orkuvinnslunnar og gott betur.  Ýmsar aðrar lausnir eru líka fyrir hendi, en hver sem verður valin, þá verður hún að tryggja hærri heildararðsemi orkuframkvæmda.

Lítil arðsemi af orkuvinnslu

Icesave samningurinn er óefni

Með því að hafna Icesave samningi Svavars Gestssonar erum við ekki að hafna því að greiða Icesave skuldbindingarnar.  Bara að segja að við viljum betri samning sem gerður er á okkar forsendum eða viðhafa annað fyrirkomulag við uppgjör þessara skuldbindinga í samræmi við íslensk lög um innistæðutryggingar.

Það er svo margt í samningnum sem er hreint og beint rangt.  T.d. segir ekkert í íslenskum lögum um innistæðutryggingar að greiðslan til innistæðueigenda þurfi að koma strax.  Það að Hollendingar og Bretar hafi greitt út tryggingarnar setur ENGAR skuldbindingar á okkur.  Það var þeirra ákvörðun og kemur okkur EKKERT við.  Vextir vegna hins svokallaða láns Breta og Hollendinga koma okkur heldur EKKERT við.  Af hverju eru menn svona æstir að greiða fyrir eitthvað sem kemur okkur EKKERT við?  Að borga 3,2 milljarða (eða hvað það nú er) vegna kostnaðar við samskipti við innistæðueigendur er fjarstæðukennt.  Þessi samskipti fara fram með fjöldapósti og það er út í hött að það kosti 3,2 milljarða.

Hvernig dettur mönnum í hug, eins og kemur fram í ýmsum athugasemdum við frétt mbl.is, að lán Íslendinga verði gjaldfelld ef Alþingi fellir Icesave?  Ef eitthvað væri, þá ætti lánshæfi landsins að batna, þar sem hafnað er fáránlegum skuldbindingum og greiðsluhæfi batnar.  Ég myndi halda, að ef greiða þarf lægri upphæð í Icesave, þá verði meiri peningur til umráða til að greiða önnur lán.  Ok, AGS peningarnir koma ekki, en það á hvort eð er ekki að nota þá í eitt eða neitt.  Þeir eiga bara að bíða inni á bankareikningi á lakari vöxtum en við þurfum að greiða.  Hvaða akkur er í því?  Nákvæmlega enginn.  Við ætluðum vissulega að nota peningana frá Norðurlöndunum, en það lítur allt út fyrir að villingarnir á skólalóðinni séu búnir að snúa þau niður, þannig að þau þora ekkert að gera.  Það veldur mér mun meiri áhyggjum.

Mér finnst kolrangt að sækja um ESB aðild með betlistafinn í hendi.  Ég hef megna óbeit á öllu því sem viðkemur AGS.  Það er megn ólykt af þessu hjá þeim og markmiðið er alls ekki að aðstoða Ísland.  Markmið þeirra er að kreista eins mikinn pening út úr Íslendingum og hægt er.  AGS er yfirrukkari lánadrottna okkar og er að koma fram við okkur á nákvæmlega sama hátt og innheimtudeildir bankanna koma fram við þá sem farið hafi í vanskil.  Þeim er nákvæmlega sama hvort skuldarinn missi allt sitt og fari á vergang, bara að lánadrottnari fái sitt með vöxtum, vaxtavöxtum og öllum þeim kostnaði sem hægt er að týna til.  Þeim er líka nákvæmlega sama þó íslenska þjóðin hafi ekkert komið nærri ákvörðunum bankanna um skuldasöfnun.

Ég skora á Alþingi að fella Icesave samninginn með stæl og senda þannig skýr skilaboð til umheimsins, að við látum ekki hvað sem er yfir okkur ganga.  Ég skora einnig á Alþingi að semja ályktun þar sem fram kemur, að ekki hafi verið hægt að samþykkja samninginn, þar sem samninganefndin hafi farið langt út fyrir umboð sitt og ekki hafi verið tekið tillit til veigamikilla þátta við gerð samningsins.  Loks skora ég á Alþingi að samþykkja nýtt, einhliða fyrirkomulag vegna lausnar á þessu máli, þar sem viðurkennt er skilyrðislaust að Tryggingasjóður innistæðueigenda muni standa við þá skuldbindingu að greiða hverjum og einum innistæðueiganda að hámarki EUR 20.887 af höfuðstóli inneignar sinnar og ekkert umfram það.  Þessar greiðslur verði inntar af hendi eins fljótt og hægt er að koma eignum Landsbankans í verð án þess að virði eignanna verði rýrt með ótímabærri sölu þeirra.  Séu bresk eða hollensk stjórnvöld ósammála þessum málalyktum, þá er þeim frjálst að sækja málið fyrir íslenskum dómstóli enda er varnarþing Landsbankans og Tryggingasjóðs innistæðueigenda í Reykjavík.

Icesave: Gæti stefnt í óefni

Enn er lopinn teygður

Fyrir 16 mánuðum gekk yfir það versta Páskahret sem þjóðin hefur lent í.  Þetta hret var ekki mælt hjá Veðurstofunni, heldur af Seðlabankanum.  Það hófst með miklum látum 7. mars og gekk á með slæmum hryðjum næstu 3 vikur.  Þegar hretinu slotaði loks 28. mars hafði gengisvísitalan fallið um 25 stig heil 18,7%.  En þetta hret var bara upphafið að öðru verra sem skall á upp úr miðjum september og orsakaði frekara hrun krónunnar.  Þessu öllu fylgi kröpp verðbólguhæð með fjármálastormum sem lögðu Glitnir, Landsbankann og Kaupþing að velli og ollum miklum skaða á heimilum og í fyrirtækjum landsmanna.

Já, það eru 16 mánuðir og tæpar 3 vikur síðan að stormurinn skall á og stjórnvöld vita ekki enn hvað þarf að gera til að rétta af efnahag landsins.  Það eru engir aðgerðahópar að störfum, það eru engar lausnir í loftinu.  Í 16 mánuði (og 3 vikum betur) hefur nánast ekkert verið gert til að hjálpa atvinnulífinu við að vernda störfin eða heimilunum til að gera þeim kleift að takast á við auknar byrðar.  Og núna 16 mánuðum og tæpum þremur vikum eftir að hretið skall á kemur fram sú brilliant hugmynd að stofna nefnd.

Hagsmunasamtök heimilanna eru búin að vera til í rúma 6 mánuði.  Allan þennan tíma erum við búin að vera að kalla eftir viðbrögðum frá stjórnvöldum.  Heilar þrjár ríkisstjórnir hafa setið og ekki ein einasta þeirra hefur séð ástæðu til að kalla saman vinnuhóp hagsmunaaðila til að ræða vandann sem atvinnulífið og heimilin standa frammi fyrir.  Stjórnvöld halda nefnilega að það sé einkamál þeirra að finna lausnina.  Þau vilja nefnilega ekki til þess hugsa að einhver utan klíkunnar gæti átti góða hugmynd að lausn.

Nú á sem sagt að teygja lopann ennþá frekar og það á að sniðganga heimilin.  Það eru aðilar vinnumarkaðarins sem hafa á samvinnu við.  Síðan hvenær voru þessir aðilar sérlegir talsmenn heimilanna í landinu?  Ég man ekki eftir því að sú ákvörðun hafi nokkru sinni verið tekin.  Er það ekki bara vegna þess að "aðilar vinnumarkaðarins" eru jábræður stjórnvalda?  Það er engin hætta á að þessir aðilar komi með "óþægilegar" tillögur.

Fyrir Alþingi liggja nokkrar tillögur um hagsmuni heimilanna.  Þær fást ekki ræddar vegna þess að þær eru frá "hinum".  Þær eru frá Framsókn og uppreisnargemsum innan VG.  Jóhanna og Árni Páll eiga ekki hugmyndirnar og þess vegna fást þær ekki ræddar.  Hvenær ætlar þetta fólk að ná þeim þroska að hlusta á aðra?  Í okkar elstu heilræðum, Hávamálum, þá bendir höfundurinn á þau augljósu sannindi, að það eru merki um visku að hlusta og geta lært af öðrum, jafnvel þeim sem ekki teljast eins vitrir.  Nú er kominn tími til að ríkisstjórnin sanni fyrir landsmönnum að hana skipar fólk sem er í hópi "hinna vitru".  Í hópi þeirra sem kunna að hlusta.  Nú séu gömul íslensk heilræði mönnum ekki þóknanleg, enda virðist mér sem margir innan stjórnarinnar haldi að upphefðin komi að utan, þá eru til gömul kóresk heilræði um að nauðsynlegt sé fyrir stjórnvöld, ætli þau að verða vinsæl og ná árangri, að hluta á það sem ekki er sagt.  Að hlusta á undirölduna í þjóðfélaginu.  Að heyra það sem eyrað ekki nemur. Hvet ég ráðherra ríkisstjórnarinnar að hlusta á fólkið í landinu og verja hagsmuni þess.  Verði það ekki gert, þá mun róðurinn bara þyngjast og draumur Samfylkingarinnar um inngöngu í ESB að engu verða.

Endurmeta úrræði fyrir skuldsett heimili

Jarðskjálftaspá fyrir 27. júlí 2009 - Framkvæmið einfalt áhættumat

Þekktur sjáandi hefur spáð að kl. 23:15 mánudaginn 27. júlí nk. muni harður jarðskjálfti ríða yfir á Krísuvíkursvæðinu.  Ég ætla hvorki að efast um hæfileika eða áreiðanleika sjáandans eða ýta á nokkurn hátt undir spánna.  Hitt vil ég gera, sem sérfræðingur í áhættumati og áhættustjórnun, en það er að hvetja fólk til að passa ávallt upp á það hvernig það gengur frá þungum hlutum og hlutum sem eru að miklu verðmæti, hvort fjárhagslegu eða tilfinningalegu.

Í Suðurlandsskjálftanum á síðasta ári kom í ljós að fjölmargir íbúar á Suðurlandi höfðu ekki gert viðhlítandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þungri hlutir gætu fallið yfir sitjandi eða sofandi fólk.  Stórar hillusamstæður féllu yfir rúm og þungir hlutir hrundu yfir stofusófa eða skrifborð.  Burtséð frá spá sjáandans, þá er það heilbrigð skynsemi hjá þeim sem búa eða vinna á jarðskjálftasvæði að skipuleggja heimilið eða vinnustaðinn með það í huga.  Bókaskápar eiga ekki heima við rúmstæði.  Fína postulínið á ekki heima í opnum hillum.  Sjónvörp og tölvuskjáir verður að staðsetja þannig að falli þetta af þeim stað sem það er staðsett, þá lendi það á gólfinu en ekki sofandi fólki.  Þungu skjalamöppurnar eiga að vera í neðstu hillunum og skjalaskápar festir við veggi eða upp í loft.  Auðvitað er margt annað sem þarf að hafa í huga, en til að greina það, þarf að framkvæma áhættumat.

Hver og einn getur framkvæmt einfalt áhættumat í umhverfi sínu og fundið út hvað getur valdið mestu tjóni færist það úr stað.  Einbeitið ykkur fyrst að þeim stöðum sem fólk getur orðið undir hlutum.  Skoðið síðar aðra áhættuþætti.  Hafið í huga að mest hætta á líkamstjóni er á þeim tíma þegar fólk er sofandi.  Vakandi einstaklingur getur mjög oft varið sig, þó það sé ekki algilt.

Jarðskjálftafræðingar eru ekki trúaðir á að það geti orðið öflugur skjálfti á þeim stað sem sjáandinn spáir fyrir.  Það breytir ekki þeirri staðreynd að allur er varinn góður.

Hótanir úr öllum áttum

Þetta eru alveg stórfurðuleg ummæli hjá talsmanni Fitch Ratings.  Ef við höfnum að taka á okkur meiri skuldbindingar en við teljum okkur standa undir, þá lækkar matseinkunn Íslands líklega!  Ég hefði haldið að þetta ætti að virka í hina áttina.  Staðfesta Íslendinga gegn því að taka á sig of miklar byrðar ætti að leiða til hærri matseinkunnar.

Mér finnst að Alþingi eigi að fresta frekari umræðu um Icesave uns AGS hefur afgreitt næsta hluta lánsins til Íslands og Norðurlöndin hafa staðið við það að veita lánin sem búið er að lofa.  Það er óþolandi að yfir höfðum okkar hangi þessar hótanir um að þessi lán verði ekki veitt nema Alþingi samþykki Icesave.  Ef það er málið, þá er algjör óþarfi að þykjast vera með þingræði á Íslandi. Við getum bara fengið fulltrúa AGS á Íslandi til að segja okkur hvað hefur verið ákveðið.  Síðan er hægt að spara heilmikinn pening með því að leysa Alþingi upp, þar sem það ræður hvort eð er engu.

Það er augljóslegt að fullt af aðilum úti í hinum stóra heimi telja sig geta sagt Alþingi fyrir verkum.  Ég skil að Bretar og Hollendingar vilji fá tiltekna lausn mála, en þegar undirmálslánaklúðrarar á borð við Fitch Ratings eru farnir að skipta sér af vinnu Alþingis, þá held ég að best sé að fresta þingstörfum fram í september og sjá hvort himnarnir hrynji nokkuð yfir okkur í millitíðinni.  Komi í ljós, að AGS afgreiðir ekki næsta hluta lánsins og aðrir halda líka að sér höndum, þá fáum við það svart á hvítu að allt hangir á Icesave, þvert á það sem AGS og Norðurlöndin segja.

Það er enn einn stór kostur við að fresta Icesave umræðunni.  Hann er að meiri líkur eru en minni að búið verði að fjármagna nýju bankana.  Það hlýtur að skipta máli varðandi greiðsluhæfi ríkissjóðs til lengri tíma hvort ríkissjóður þarf að leggja 270 milljarða í bankana eða 198 milljarða.

Telja að ljúka verði Icesave

Ákvörðun um að taka ekki ákvörðun

Mér sýnist þetta vera ákvörðun um að fresta því að taka ákvörðun..  Þeir mega eignast bankann, en mega líka fá skuldabréf eða kauprétt.  Það eina jákvæða við þetta er að Íslandsbanki virðist bara þurfa 25 milljarða frá ríkinu, sem er eins og skiptimynt samanborið við það sem áður var nefnt.

Glitnir eignast Íslandsbanka

Tölur Seðlabankans geta ekki staðist

Seðlabankinn hefur birt sinn stóradóm um skuldastöðu "þjóðarbúsins" við útlönd.  Hvernig sem á því stendur, þá eru þetta allt aðrar tölur en hafa verið aðgengilegar á vef Seðlabankans og það sem meira er, að torvelt er að bera tölurnar saman.  Fyrir því geta verið góðar og gildar skýringar, en þær koma ekki fram í greinargerð SÍ.

Mig langar að bera tölurnar í minnisblaði Seðlabankans saman við tölur sem ég birti í gær um skuldastöðu þjóðarbúsins og fengnar voru af vef Seðlabankans:

Erlendar skuldir og vextir	13.7.2009	Í minnisblaði
M.kr.	2009, mars	2009, mars/maí
Seðlabankinn	288.727	með næsta lið
Hið opinbera	541.214	767.000
Innlánsstofnanir aðrar en gömlu bankarnir	2.214.542	vantar
Aðrir geirar	1.022.462	1.322.000
Bein fjárfesting	416.387	590.314
Erlendar skuldir, alls annarra en gömlu bankanna	4.483.332	ekki hægt að reikna út
Erlendar skuldir án innlánsstofnana	2.268.790	2.679.000
Erlendar skuldir án innlánsstofnana í greiðslustöðvun og gömlu bankanna		maí 2009 2.811.900
Erlendar eignir, alls annarra en gömlu bankanna	2.794.801
Erlendar eignir án innlánsstofnana í greiðslustöðvun og gömlu bankanna		maí 2009 2.860.794
Nettó staða - skuldir umfram eignir	1.688.531	óljóst
Verg landsframleiðsla (VLF) 2008	1.465.065	1.465.065
Hlutfall skulda af VLF 2008	306%	óljóst
Gjaldeyristekjur 2008	655.053	655.053
Hlutfall skulda af gjaldeyristekjum 2008	684%	óljóst

Allt eru þetta tölur sem fengnar eru frá Seðlabankanum, nema tvær (þ.e. VLF og gjaldeyristekjur) sem fengnar eru frá Hagstofu, auk þess sem ýmsir útreikningar eru mínir.

Ég veit ekki hvort þetta er viljandi gert hjá Seðlabankanum að vera ekki með samanburðarhæfar tölur.  Ég veit heldur ekki hvers vegna bankinn kýs að líta svo á, að erlendar skuldir fjármálastofnana, sem eru undir umsjón FME, komi heildarskuldum þjóðarbúsins ekkert við.  Þar til búið er að ljúka skiptum þessara fyrirtækja, þá eru þetta skuldir þjóðarbúsins.  (En sé það rétt, að Straumur, Sparisjóðabankinn og SPRON hafi skuldað 2.200 milljarða í útlöndum án þess að vera með verulegar eignir á móti, þá var það því miður nauðsynlegt fyrir þjóðarbúið að setja þessa þrjár fjármálastofnanir í þrot.)

Ég fullyrði í fyrirsögninni að staðan sé mun verri og stend við það.  Ástæðan fyrir þessari fullyrðingu minni byggir fyrst og fremst á því, að við verðum að eiga til gjaldeyri til að greiða fyrir allar skuldbindingar okkar.  Seðlabankinn sýnir á mjög fallegan hátt í töflu 2 Greiðsluflæði gjaldeyris í minnisblaðinu hvernig bankinn telur að gjaldeyrir muni flæða inn í landið og gerir ekki ráð fyrir að hann flæði jafn fyrirhafnar lítið úr landi.  T.d. gerir bankinn ráð fyrir 20% jákvæðum jöfnuði varðandi gjaldeyristekjur á ári stóran hluta spátímabilsins, þrátt fyrir að stækkað verði í Straumsvík og byggt álver í Helguvík með tilheyrandi virkjanaframkvæmdum.  Annað hvort þarf ekki að flytja inn nein aðföng vegna þessara framkvæmda eða þau kosta sama og ekki neitt.  Þá er ekki hægt að sjá í tölum Seðlabankans að greiða þurfi allt of mikið af erlendum lánum þjóðarbúsins öðrum um skuldum opinberra aðila.  Í töflu 1 Erlendar eignir og skuldir þjóðarbúsins er t.d. gert ráð fyrir að erlendar skuldir hins opinbera lækki um 796 milljarða á tímabili frá 2009 - 2018, en ekki gert ráð fyrir að "opinber fyrirtæki og einkaaðilar" greiði skuldir sínar niður um nema 57 milljarða á þessum 9 árum og að ekkert erlent fé sem ávaxtað er hér á landi fari úr landi.

Þessi sýn Seðlabankans getur ekki gengið nema tvennt komi til:  Gert er ráð fyrir að gjaldeyrishöft og innflutningshöft verði viðvarandi allan tímann.

Það er tómt mála að tala um, að íslenska þjóðarbúið geti staðið undir erlendum skuldum sínum með þær gjaldeyristekjur sem gert er ráð fyrir í tölum Seðlabankans.  Skiptir þá engu máli hvort við þurfum að greiða Icesave eða ekki.  Hvernig Seðlabankanum dettur í hug að gera ekki ráð fyrir neinum niðurgreiðslum sem heitið geta á erlendum lánum opinberra fyrirtækja og einkaaðila á 9 ára tímabili er mér hulin ráðgáta.  Eða að hann geri ráð fyrir að erlendir eigendur innlendra verðbréfa (ríkisskuldabréfa, jöklabréf og raunar bankainnistæðna líka) hafi þolinmæði til að bíða í 9 ár með 728 milljarða bundna hér á landi.  Hafa menn eitthvað fyrir sér varðandi þetta eða gleymdu menn að reikna með þessu?

Svona í lokin:  Mér finnst að gera megi þá sjálfsögðu kröfu til Seðlabankans að menn samlesi upplýsingar áður en svona skjal er birt. T.d.  er gjaldeyrisstaða SÍ/gjaldeyrisvarasjóður sögð verða 673, 986, 845, 956 og 956 milljarðar fyrir árin 2009-2013 í töflum 1 og 2, en 586, 826, 616, 596 og 548 milljarðar í fylgiskjali 3.  Þetta er því miður allt of algengt hjá Seðlabankanum og er eins og hver starfsmaður (eða deild/svið) noti sína aðferð við að reikna út tölur og setja þær fram, þannig að gögn eru ekki samanburðarhæf milli skjala. 

Skuldin 340 milljarðar 2015

31. mars voru heildarskuldir 4.483 milljarðar

Samkvæmt tölum af vef Seðlabankans voru heildarskuldir þjóðarbúsins erlendis sem hér segir 31. desember 2008 og 31. mars 2008:

Erlendar skuldir og vextir
M.kr.	2008, IV	2009, I
Seðlabankinn	370.959	288.727
Hið opinbera	532.251	541.214
Innlánsstofnanir aðrar en gömlu bankarnir	1.149.586	2.214.542
Aðrir geirar	1.171.441	1.022.462
Bein fjárfesting	425.231	416.387
Erlendar skuldir, alls annarra en gömlu bankanna	3.649.468	4.483.332
Erlendar skuldir án innlánsstofnana	2.499.882	2.268.790
Erlendar eignir, alls annarra en gömlu bankanna	3.324.882	2.794.801
Nettó staða - skuldir umfram eignir	324.586	1.688.531
Ársfjórðungsvextir miðað við 5% á ári miðað við nettóstöðu	4.057	21.107
Nettóvextir á síðasta ári/áætlun fyrir þetta ár	54.050	84.427
Ársvextir miðað við 5% og skuldir alls	182.473	224.167
Gengi ISK/USD í lok tímabils	120,87	122,35
Verg landsframleiðsla (VLF) 2008	1.465.065	1.465.065
Hlutfall skulda af VLF 2008	249%	306%
Gjaldeyristekjur 2008	655.053	655.053
Hlutfall skulda af gjaldeyristekjum 2008	557%	684%
Ársvextir sem hlutfall af VLF	12,5%	15,3%
Ársvextir sem hlutfall af gjaldeyristekjum	27,9%	34,2%

(Allar tölur fengnar af vef Seðlabankans fyrir utan upplýsingar um verga landsframleiðslu og gjaldeyristekjur, sem fengnar eru af vef Hagstofunnar.)

Ég vil þó vekja athygli á því að skuldir um fram eignir voru "bara" 1.688 milljarðar í lok 1. ársfjórðungs.

Mikið er talað um hlutfall skulda miðað við verg landsframleiðslu, en ég hefði haldið að menn ættu ekki síður að hafa áhyggjur af hvert hlutfallið er af vergur gjaldeyristekjum.  Það er jú gjaldeyririnn sem streymir inn í landið, sem er notaður til að greiða vexti og afborganir af þessum lánum.

---

Ég og Haraldur Líndal Haraldsson, hagfræðingur, mættum á fund fjárlaganefndar sl. þriðjudag og kynntum greiningu Haraldar á stöðunni um síðustu áramót og í morgun vorum við á fundi efnahags- og skattanefndar.  Sumir þingmenn virtust átta sig á alvarleika stöðunnar meðan þetta voru nýjar fréttir fyrir aðra.  Mig grunar að vinna Seðlabankamanna um helgina hafi verið afleiðing af fundi okkar Haraldar með fjárlaganefnd í síðustu viku, enda nauðsynlegt að þingið viti hver skuldastaðan er áður en tekin er ákvörðun um að bæta litlum 650-700 milljörðum við.

Stefna í að vera yfir 200%

Icesave er slæmt, en ekki stærsta vandamálið

Ég veit ekki hve margir átta sig á því, en samkvæmt tölum sem finna má á vef Seðlabanka Íslands, þá eru vaxtaberandi erlendar skuldir innlendra aðila, annarra en gömlu bankanna þriggja, gríðarlega miklar.  Í árslok 2008 voru þessar skuldir 3.649 milljarðar króna.  Hér er um að ræða skuldir Seðlabanka, ríkis og sveitarfélaga, innlánsstofnana annarra en gömlu bankanna, það sem er kallað aðrir geirar, m.a. orkufyrirtæki, og síðan vegna beinna fjárfestinga við erlenda banka, ekki þá íslensku, ekki við gömlu bankana.  Nei, þetta eru lán sem þessir aðilar tóku beint hjá erlendum lánastofnunum.

Í töflunni hér fyrir neðan eru skuldirnar og vaxtagreiðslur (miðað við 5% árlega vexti) bornar saman við verga landsframleiðslu og gjaldeyristekjur árið 2008.  Til samanburðar hef ég verga landsframleiðslu og gjaldeyristekjur fyrir 2007.

	2007	2008
Verg landsframleiðsla (VLF)	1.301.410	1.465.065
Útflutningur alls	449.718	655.053
Erlendar skuldir alls		3.649.468
Sem hlutfall af VLF		249%
Sem hlutfall af útflutningstekjum		557%
Ársvaxtagreiðslur miðað við 5% vexti		182.473
Sem hlutfall af VLF		12,5%
Sem hlutfall af útflutningstekjum		27,9%

Þarna eru nokkuð ógnvekjandi stærðir og það er sama hvernig ég skoða þær, ég get ekki séð að við ráðum við þessar skuldir með þeim gjaldeyri sem við höfum til ráðstöfunar.  Raunar hefur staðan ekki gert neitt annað en að versna, því í lok 1. ársfjórðungs 2009 þá höfðu skuldirnar hækkað í 4.483 milljarða (306% af VLF og 648% af gjaldeyristekjum) og ársvaxtabyrði af þeirri tölu miðað við 5% vexti er 224,2 milljarðar. Síðan eiga greiðslur vegna væntanlegra lána ríkissjóðs og náttúrulega Icesave samningsins eftir að bætast við.  Hvaðan eigum við að fá þann gjaldeyri sem þarf í þessar greiðslur?  Ég sé bara ekki hvaðan hann á að koma.

Þetta væri í góðu lagi, ef gjaldeyrisjöfnuður landsins hefði verið jákvæður undanfarin 10 ár.  En svo var það ekki.  Þetta væri í lagi, ef við værum sjálfum okkur nóg með hráefni í framleiðsluvörur.  En svo er það ekki.  Það eru aðeins þrjár leiðir færar, svo hægt sé að fá gjaldeyri til að greiða þessa vexti, hvað þá afborganir lánanna líka:  Hin fyrsta er að skera stórlega niður allan innflutning og fara út í haftakerfi eftirstríðsáranna. Önnur er að taka ný erlend lán, en þau þarf að borga á einhverjum tímapunkti, þannig að þetta væri frestun á vandanum.  Þriðja er að kasta krónunni og taka upp þá mynt sem vegur þyngst í skuldum þessara aðila, en til þess þarf samþykki viðkomandi lands/landa.

Staðreyndir málsins eru að við erum komin með bakið upp við vegg.  Þrátt fyrir mikið innstreymi erlends gjaldeyris undanfarin 4-5 ár, þá varð lítið sem ekkert af honum eftir hér á landi.  Aðrir aðilar en innlánsstofnanir hafa farið hamförum í lántökum erlendis.  Í árslok 2004 stóðu þessar skuldir í 443 milljörðum og stóðu um síðustu áramót í tæpum 2.500 milljörðum.  Þetta er 464% aukning á fjórum árum.  Vissulega hefur staða krónunnar nokkuð með þessa hækkun að gera, en þó við gerum ráð fyrir 40% lækkun krónunnar, þá er samt um 239% aukningu að ræða.

Nú segir má til sanns vegar færa að á móti koma eignir í útlöndum.  Um áramót námu eignir annarra en gömlu bankanna 3.325 milljörðum og 2.795 milljörðum í lok 1. ársfjórðungs.  Nettó staða var því annars vegar 324,6 milljarðar og hins vegar 1.688,5 milljarðar.  Já, eignastaðan versnaði um 1.264 milljarða á 3 mánuðum.

Það er sama hvaða tölur er litið á, staðan er slæm.  Að vera með erlenda skuldir sem nema 249% af vergri landsframleiðslu er langt umfram það sem nokkurt land þolir.  Icesave skuldbindingin (samkvæmt samningnum) er smámunir í þessu samhengi.  Fyrir okkur skiptir engu máli hvort skuldin standi í 3.600 milljörðum eða 4.300 milljörðum.  Við erum alveg í jafn vonlausri stöðu.

Þessar tölur segja, a.m.k., að ekki dugir að fara þá leið, sem margir hafa stungið upp á, að láta erlenda aðila, sem eiga fé bundið hér á landi, fjármagna nýjar framkvæmdir.  Þetta er bara önnur leið til erlendrar lántöku og við höfum ekki efni á því að greiða meiri vexti til útlanda.  Betra er að losna við þetta fé úr landi núna strax, þó það kosti (vonandi bara tímabundið) mikla lækkun krónunnar.  Eina færa leiðin til uppbyggingar hér á landi er með innlendu lánsfé.  Við verðum að hætta að þessum ósið að vera sífellt að láta peningana okkar vinna fyrir aðra.

Leynd ekki aflétt í dag