Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, mars 2012

Hva lrdm getum vi dregi af hruninu?

g hef oft velt v fyrir mr hver tti a vera lrdmur okkar slendinga af hruninu. Er svo sem ekki kominn a neinni endanlegri niurstu, en sfellt btast fleiri kubbar myndina. essari frslu tla g a fjalla um einn vinkil sem er hve auvelt var/er a koma peningum undan og lta ara sitja uppi me tjni.

Sumir segja a helsti lrdmur af hruninu s a best s a haga sr skynsamlega, skuldsetja sig upp rjfur og ekki sna neina rdeild. A besta s a "grpa hvert tkifri til a skuldsetja sig og huga a afleiingunum eftir ", eins og rur Snr Jlusson, viskiptablaamaur Frttablainu komst a ori grein blainu um daginn.

Mig langar a taka hinn plinn hina, .e. reyna a skilja hvernig vri hgt a sporna vi eirri run sem var hr fyrir hrun.

Skattahagri tlndum

Margoft hefur veri bent a hluti vanda okkar var endalaus frsla fjrmagns r landi. Eina stundina var aaleigandi Flugleia flag slandi, en nstu var a raun flag Hollandi n ess a flagi slandi hafi fengi krnu greitt og hva a krna hafi runni rkiskassann. sama htt voru flg sem ttu stra hluti llum helstu fyrirtkjum landsins a endingu skrsett skattaparadsum um allan heim mean slenska eignarhaldsflagi var skffa me 500.000 kr. hlutaf. Lra Hanna Einarsdttir lsir essu vel frlsunni Bankaleynd og skattsvik.

Ef vi viljum eitthva lra af hruninu, er a a koma veg fyrir a arur af slenskri starfsemi fari skattlagur r landi. Fari arurinn skattlagur r landi, skiptir a engu mli hvert hann fer og hvernig hann er notaur. Lykilatrii er a peningar sem vera til hr landi renni sanngjrnu hlutfalli til uppbyggingar samflagsins.

g tel a breyta urfi skattalggjf ann htt, a allur arur, sama hverjum hann er greiddur, s skattlagur samkvmt slenskum skattalgum. etta ir a breyta arf tvskttunarsamningum, annig a skattur af fjrmagnstekjum veri eftir v landi sem fjrmagnstekjurnar vera til. Ef etta fyrirkomulag kemst um allan heim, htta skattaskjl a gegna snu hlutverki, ar sem fjrmagnstekjur vera sjaldnast til eim, heldur eru fjrmagnstekjur fluttar til fyrirtkja eim lndum til a forast elilegar greislur til heimalandsins.

N mtir einhver og segir: "En hva me rekstrarkostna ess sem fkk arinn ea tap af rum fjrfestingum?"

Vi essu er einfld lausn. Hgt verur a f hluta fjrmagnsskattsins endurgreiddan a uppfylltum strngum skilyrum. n ess a tla fara tarlega t a hrna, vri a a snnur vru frar tap, a vikomandi flag geri grein fyrir atrium sem valda tapinu, a eignarhald flagsins vri vel skilgreint og annig tengjanlegt vi raunverulega einstaklinga, a flagi vri ekki skffa.

Eiginfjrkrafa hj eignarhaldsflgum

Einn merkilegasti hluti uppljstrana tengslum vi hruni er hin vtka notkun eignarhaldsflaga sem eru ekkert nema skffur. essi flg voru stofnu me lgmarkshlutaf, en gtu samt stofna til viskipta upp tugi milljara. Hvernig getur a gengi a eignarhaldsflag me 500.000 kr. hlutaf getur keypt hlutaf Kaupingi a vermti 2 ma.kr.? Ea eignast hluti Glitni fyrir tvfalda upph? Hvernig geta svo essi flg skuldsett sig upp rjfur upp 4 - 8 sund falt eigi f sitt, eins og ekkert s? Loks hvernig geta essi flg greitt eigendum snum ar sem er upp margfalt upprunalegt framlag, svo a ekkert liggi fyrir um hvernig standa eigi vi skuldbindingar flagsins? Auvita tti etta ekki a vera hgt, en etta er hgt samkvmt slenskum lgum.

J, samkvmt slenskum lgum geta eignarhaldsflg me nnast ekkert eigi f (500 s.kr. er ekkert til a tala um) skuldsett sig upp ess vegna milljnfalt hlutaf sitt, bara ef lnveitandinn treystir flaginu. etta nttrulega ekki a vera hgt. httureglur fjrmlafyrirtkja eiga a banna etta og ar sem reynslan snir okkur a bankarnir voru kafi svindlinu, urfum vi lg sem koma veg fyrir etta.

Ljst er a eignarhaldsflag me 500.000 kr. hlutaf er ekki lklegt til a standa undir vxtum af einu sinni 10.000.000 kr. lni n ess a a hafi reglulegar og ruggar tekjur. Arur er t.d. ekki ruggar tekjur og v ekki reglulegar tekjur. Arur rst af hagnai sem einhver annar hefur af rekstri snum. Sala eigna er heldur ekki ruggar tekjur, ar sem eignaver getur veri kaflega kvikt. v er ljst a eignarhaldsflag me 500.000 kr. hlutaf og ekkert anna eigi f hefur ann eina tilgang a fra eiganda sinn byrg. ess vegna ttu lg a banna hflegar lnveitingar til slkra flaga. Setja tti lg sem segja til um a lnveiting til lgaila geti ekki veri umfram kvei margfeldi af eiginf lgailans. Hvort essi tala er 10, 50 ea 100 skiptir ekki megin mli, en ekki umfram 100. Aftur skulum vi hafa huga, a bankarnir fjrir (Straumur me) voru ekkert a hugsa um hvort lnin fyrir hlutabrfunum fengjust greidd aftur. Lausnin var, j, alltaf a stofna ntt eignarhaldsflag sem keypti af hinu fyrra hrra veri.

Me svona reglu hefi veri komi veg fyrir hflegar lntkur flestra eignarhaldsflaga fyrir hrun. ll hin fjlmrgu sndarviskipti me hlutaf bnkunum hefu ekki ori a veruleika, ar sem flg eins og Stm hefu urft a leggja fram milljna tugi hlutaf til a geta keypt au brf Glitni sem a svo tti a hafa gert.

Samhlia essu tti a gera a refsivert a brjta lgin. Vandinn vi allt of miki af lgum um fjrmlafyrirtki, a ekki er hgt a kalla nokkurn mann til byrgar, ar sem gjrningurinn fr fram nafni lgaila og maur stingur ekki Kaupingi steininn!

Viskiptavild og arar efnislegar eignir reikningum

Setja skr kvi um hve htt hlutfall viskiptavild getur veri af eiginf lgaila. ak viskiptavild gti t.d. veri 5 - 10%. Allt umfram a er raunhft, g s viss um a einhver telji sig geta rkstutt hrri viskiptavild, eru slkar efnislegar eignir kaflega erfiar mati.

Fyrir hrun var ekki algengt a sj efnislegar eignir upp marga tugi prsent af eiginf. Sterling, svo dmi s teki, fr fr v a vera vermeti 4 ma.kr. 20 ma.kr. nokkrum mnuum bara t efnislegar eignir. Allt var lklegast gert til a geta fengi hrra ln og annig bi til hagna fyrir viskiptaflaga.

Markasvermti hlutaflaga grunnum verbrfamarkai er ekkert a marka. Ein sala upp rfa hluti gat breytt markasviri um tugi prsenta augabragi. Slkt stenst ekki nokkur rk, enda kom ljs a ekki var innista fyrir markasviringu eigna reikningum eigenda hlutabrfa. Markasviri var einfaldlega efnisleg eign sem ekkert bj a baki. Hverfa arf fr markasvirisbkhaldi a v marki, a til ess a fra megi eign upp samkvmt viri markai, urfa kvein lgmarks viskipti a hafa tt sr sta v gengi. Fyrirtki me 10 milljn hluti, ar sem viri hluta hkkar um 10 kr. mnui 24 mnui, m ekki fra upp ntt gengi bkhaldi nema minnst 20% hluta (ea eitthvert anna heppilegt hlutfall) hafi skipt um hendur hinu nja gengi ea aan af hrra. (Einnig mtti kvea a tilteki hlutfall skrra eigenda hefu keypt og selt nju gengi til a forast a hringekja frra aila myndi falskt gengi.) Vi slu er a sjlfsgu allur sluhagnaur frur sem slkur bkhaldinu.

ak tgreislu ars

Sgurnar af hflegum argreislum runum fyrir hrun eru margar. Merkilegast ykir mr egar 500 .kr. hlutaflgin eru a greia 500 - 1.000 milljara t til eigenda sinna, rtt fyrir a skuldir su enn stjarnfrilegar. etta ekki a vera hgt.

Hr ur fyrr var fyrirtkjum skylt a leggja varasj. Hva var um skyldu? Hn var a.m.k. ekki hvegum hf hj velflestum eignarhaldsflgunum og fjrfestingaflgunum sem bankarnir tuu hva mest vi hruni.

Vri myndin nnur, ef ekki mtti greia meiri ar t rlega en nemur 15% af eiginf og anna yri a leggja varasj til a standa undir skuldbindingum? Einnig mtti mia vi hlutfall af inngreiddu hlutaf.

En 15% af 500 .kr. er bara 75 .kr. J, einmitt. Hugmyndin er a tryggja hag lnadrottna, en ekki lntaka, annig a ur en greiddur er t of mikill arur, s tryggt a til s greislugeta eignarhaldsflaginu til a standa undir skuldbindingum, a snilegur eigandi geti ekki greitt sr t hflega ar og san sett skuldugt flag hausinn, ef illa rar, svo a hagnaur fyrri ra hefi duga til a greia tapi af mgru runum.

En eigi f hkkar me meira viri eigna. Vissulega, en me reglunni fr v an um a markasviri hkkar eingngu eftir a ngilega margir hafa viurkennt hrra gengi hlutabrfanna, er komi veg fyrir a falskt eiginf myndist hj eignarhaldsflaginu. Og me reglunni ar undan um ln til flags geti ekki fari yfir kvei margfeldi eiginf, var dregi a einhverju leiti r skuldsetningunni.

Einnig legg g til a hgt veri a endurkrefja iggjanda ars um hann allt a 10 r aftur tmann. annig gti rotab gert krfu ann sem setti eignarhaldsflagi rot um a vikomandi (hvort sem um er a ra einstakling ea anna flag) endurgreii, segjum 50% af ari fyrri ra allt a 10 r aftur tmann. Hafi vikomandi ekki efni v, er a bara gjaldrotaml. S um flag a ra, getur a rotabgert krfu ann sem fkk ar fr v, o.s.frv. etta ir a ekki dugar a fela eignarhald mrgum lgum af eignarhaldsflgum. A lokum kemur a hinum raunverulega eiganda sem hefur lklegast stunda a skuldsetja 500 .kr. flag topp til ess eins a ba til sndarhagna sem hgt var a greia t ar, fra eignirnar r litla flaginu yfir anna lti flag, en skilja skuldirnar eftir og setja svo skulduga flagi gjaldrot. etta er trikk sem allir aumenn heiminum hafa lrt vegna ess a lgin eru svo vitlaus a leyfa etta.

Menn umgangast markainn sem Monopoly-spil

S lrdmur sem vi getum dregi hva helstan af hruninu er a fjrfestar umgangast markainn sem Monopoly-spil. Ef vel gengur vinna eir spili, en ef illa gengur, var bara um sndartap a ra sem eir bera enga byrg . eir vita agefi verur upp ntt fljtlega og f eir a vera me nju eignarhaldsflagi. Me sm heppni gengur betur nst, n annars endurtaka eir bara leikinn.

Monopoly-spili heldur fram eins lengi og bankinn lnar. Bankinn lnar eins lengi og hann getur, ar sem hann veit a hagnaur hans felst v a utanakomandi ailar lti blekkjast og kaupi hluti raunhfu gengi fyrir raunverulega peninga. Ng er a blekkja nokkra aila til tttku svo gur hagnaur fist. Fyrir hrun voru a nnast bara lfeyrissjirnir sem voru blekktir ennan htt og san gamalt flk sem bi var a nurla saman peningum til elli ranna.

g veit um fjlmrg dmi af flki sem hlt sig vera ori rkt, ar sem a tti hlutabrf bnkunum fyrir nokkra tugi ea nokkur hundru milljnir. egar a vildi selja, var reynt a telja v hughvarf, ar sem me v hefi a teki raunverulega peninga t r hringstreyminu. Raunverulega peninga sem hefi urft a skipta t me sndarpeningum fr bankanum. Me v hefi ori skilegt tstreymi peninga r kerfinu. ess vegna var lg mikil vinna a halda raunverulegum peningum inni kerfinu, en hlutabrf sem gengu kaupum og slum me sndarpeningum au uru a vera kvik.

Lrdmurinn sem vi eigum a draga af hruninu

a er etta sem vi urfum a lra af hruninu, .e. a skilja hvenr viskipti eru sndarviskipti og hvenr au eru raunveruleg viskipti. A einhver Jn hafi keypt sr drari bl en hann hafi kannski efni og teki hrra ln en efni stu til skiptir ekki mli, ar sem lni hans Jns var bara upp 7-8 m.kr. ea kannski bara 4-5 m.kr. Hfum huga a Jn greiddi lni sitt til baka me raunverulegum peningum sem hann aflai sr snu starfi. Sra Jn aftur keypti Ranger Rover 15 m.kr., fkk sndarpeninga a lni og greiddi til baka me sndarpeningum sem hann lt eignarhaldsflagi sitt greia sr af sndararinum sem kom til vegna sndarhagnaarins sem var til vegna sndarhkkunarinnar hlutabrfunum sem hann tti ykjustunni Monopoly-spilinu sem hann var me bankanum. egar Jn gat san ekki greitt af lninu, kom bankinn og hirti blinn af honum hann vri binn a borga 90% af viri blsins. Bankinn tapai v ekki Jni, en ru gegndi me sra Jn.

egar sra Jn gat ekki greitt af blnum, lengdi bankinn sndarlninu vegna ess a tki hann blinn til sn, yri bankinn a selja blinn til a tapa ekki honum. Og hver tti a kaupa? Bankinn hafi bi til peninga fyrir sra Jn, annig a sra Jn var a nota peninga bankans til a borga bankanum. Sra Jn lagi ekkert inn fli. Nei, hann tk t. Eins og ur sagi, var bankinn a finna einhvern "aula" til a kaupa, svo hann tapai ekki vitleysunni. annig losnai sra Jn af hringekjunni og hoppai fr bori me keypis bl, keypis hs og keypis ofurhagna.

Mli er bara a hringekjan htti a snast ur en allir sra Jnarnir nur a hoppa af og hrunbankarnir sitja uppi me 1.800 ma.kr. tap af sra Jnunum sem eir fengu me sr blekkingarleikinn. Meal eirra eru mrg ekkt nfn sem g tla ekki a nefna, en flestir eirra lifu vellystingum nokkur r og eiga digra varasji Cayman ea Lux sem eir geta dregi a sem eftir er vinnar. A koma veg fyrir a svona hringekjur sra Jna fari aftur af sta er lrdmurinn sem vi eiga a draga af hruninu.


Hvaa htta var verlaunu?

rur Snr Jlusson, viskiptablaamaur Frttablainu, skrifar grein sem birtist blainu dag. ar fullyrir hann a hinir httusknu hafi veri verlaunair, en hinir sem fru varlega sitji uppi me skaann. Hann tekur mli snu til stunings dmi sem KPMG reiknai fyrir Helga Hjrvar, formann efnahags- og viskiptanefndar Alingis. Dmi KPMG hljar upp a tveir ailar hafi teki jafnh ln (10 m.kr.) jn 2002, annar gengistryggt og hinn vertryggt. Eftirstvar hins gengistrygg eru san sagar vera 8 m.kr. en hins vertrygga 15,3 m.kr.

Ansi margt er hgt a segja um dmi KPMG, en hr tla g bara a nefna tvennt:

1. Gengistrygg ln stu flki almennt ekki til boa jn 2002. Aeins srvaldir einstaklingar fengu slk ln eim tma.

2. S sem frilega s hafi fengi gengistrygga lni greiddi jafnar greislur af hfustli allan tmann, a jafnai 250.000 kr. ri (mia vi 40 ra lnstma) fram til ramta 2008, um 500.000 kr. ri 2008, 650.000 kr. 2009 og 2010 og loks 250.000 kr. ri 2011. Hann er v binn a greia tplega 3,5 m.kr. afborganir essu tmabili. S sem tk vertryggt ln borgai aftur um 1,2 m.kr. (mia vi reiknivl Landsbankans). Nvirum mismuninn essum tveimur greisluserum og kemur ljs a munurinn endar a giska 3,5 m.kr. Dagvaxtareiknum tluna svo til vibtar og hn hkkar um htt 1 m.kr. til vibtar. Samtals greiddi s sem tk gengistrygga lni v jafngildi 4,5 m.kr. (nvirt og dagvaxtareikna) meira afborganir, en s sem tk vertrygga lni. Mismunurinn fer v r v a vera 7,3 m.kr. 2,8 m.kr.

Svo skulum vi reikna t heildargreislubyri lnsins allan lnstmann n allrar nviringar. Heildargreisla af vertrygga lninu mia vi 4% mealverblgu allan lnstmann og 5% vexti er 56.225.870 kr. (samkvmt reiknivl Landsbankans). Hins vegar er heildargreislubyri af 20 m.kr. vertryggu lni me 5,9% breytilegum vxtum 42.072.941 kr. (Me v a hafa seinna lni 20 m.kr. er g a reikna me v a vikomandi lntaki hafi breytt gengistryggum hfustl yfir slenskt ln egar lni var nlgt v a vera hstu stu.) annig a n leirttingar vegna dma Hstarttar var augljslega meiri htta flgin vertrygga lninu.

Hverjir tapa og hverjir hagnast?

Mr hefur lengi fundist kveins misskilnings gta varandi "tap" og "hagna" lntaka vegna hrunsins og srstaklega dma Hstarttar um gengistrygg ln.

rur segir grein sinni:

eir sem fru langverst t r slenska hruninu voru eir sem skulduu minnst ea ekkert og tku litla httu. eir sem lgu sparif sitt hsni ea bifreiar sta ess a skuldsetja sig upp rjfur. a er hpurinn sem axlar afleiingarnar gegnum verblgu og hefur s eignir snar tast upp vegna hennar.

Um etta er margt a segja, v rur Snr ruglar saman alls konar hlutum og rum:

1. eir sem skulduu minnst tpuu minnstu hruninu, ar sem skuldir eirra hkkuu af sama skapi lti krnum tali, hlutfallsleg hkkun hafi veri s sama. a er rangt a eir hafi fari langverst t r hruninu. stan kemur nnar fram liunum hr eftir.

2. Allir sem ttu hsni hafa tapa lkkun fasteignavers, ekki bara sumir. Tap vegna lkkunar fasteignavers skiptir ekki mli mean vikomandi arf ekki a selja. Margir sem ekki keyptu tmabilinu haust 2004 til 2008, eru vissulega stu gagnvart eiginf ( krnum tali) en eir geru um mitt sumar 2004, en a mun jafna sig me hkkandi fasteignaveri. hinn bginn eru margir betri stu, ar sem hkkun lna ni ekki a ta upp hkkun fasteignavers fr kaupdegi til rsloka sasta ri. a er rangt a mia vi fasteignamat hsta punkti, ar sem eignir sem voru lgt verlagar fram mitt sumar 2004 hkkuu margar mjg miki essum rum og hafa ekki lkka aftur sama horf. g get t.d. teki dmi af einblishsi Hafnarfiri sem seldist 28 m.kr. vori 2004, er nna me fasteignamat upp tpar 65 m.kr. og lklegt markasver er ekki lgra. Rahs Kpavogi var me markasver upp 32,4 m.kr. ri 2003, fr hst htt 70 m.kr. og stendur nna 54,5 m.kr. Fyrri eignin hefur hkka um 150%, en hin um tp 70%. Hvorugur aili er v a tapa hruninu, nema a til hafi stai a selja runum eftir 2007 og a ekki tekist.

Er hgt a segja a s sem keypti eign fyrir 20 rum 12 m.kr. og tk 8 m.kr. ln eim tma, s tapi nna eftirstvarnar hafi hkka sustu 4 rum r 16 m.kr. 22 m.kr., egar eignin stendur nna 42 m.kr., svo a hn hafi fari upp 54 m.kr. egar fasteignaver var hst? Eigi f er nna 20 m.kr., fr vissulega hst 38 m.kr. en er hrra en a var rslok 2004. Papprshagnaur er jafn vitlaus samanburur og papprstap. Tap ea hagnaur myndast bara vi slu.

3. eir sem keyptu fyrir innkomu bankanna hsnismarkainn 2004 eru a tapa minna hkkun lna sinna, en hinir sem keyptu uppsprengdu veri 2005 til 2007 hafa tapa lkkun fasteignavers. stan er augljs. Fyrri hpurinn keypti lgra veri og er v me lgri fasteignaskuldir. (g tek ekki inn essa plingu arar skuldir sem ekki eru tengdar flun hsnsins ea vegna kostnaar vi a.) eir sem tku ln runum 2005-7 til a breyta hsni gtu lent sari hpnum.

4. eir sem keyptu me mikilli skuldsetningu 2005-2007 og tku vertrygg ln geta mjg mrgum tilfellum fengi leirttingu sama htt og eir sem tku gengistrygg ln. Bir hparnir hafa lent v a fasteignaver hefur lkka niur fyrir fjrh ess lns sem teki var. S sem keypti me mikilli skuldsetningu tti lti sem ekkert eigi f. Hvort sem lni var gengistryggt ea vertryggt hefur etta eigi horfi og bir eru v mgulega jafn illa settir, .e. eru tknilega gjaldrota. S sem ekki fyrir skuldum snum er tknilega gjaldrota hvort sem vikomandi skuldar 20% umfram eignir ea 200%.

5. Stareyndin er a s hpur sem er a koma verst t r hruninu er s sem keypti hsni me hfilegri vertryggri skuldsetningu runum 2005-2007. Hann var aftur alls ekki varkr, ar sem hann fr inn fasteignamarka mikilli uppsveiflu og var alveg jafn miki a "gambla" og eir sem tku gengistrygg ln. ljs hefur nefnilega komi a jafn ltil innista var fyrir hkkun fasteignaversins og var fyrir styrk krnunnar. San er ljst a verblgan er afleiing af falli krnunnar og ar me hkkun verbtattar lnanna. Stareyndin er s a veiking krnunnar hefur alltaf skila sr inn verbtur lnanna a lokum mean styrking hennar virist ekki gera a hinn veginn.

Greislubyri skiptir mli, ekki skuldabyri

g kem ekki tlu au skipti ar sem g hef bent a hkkun greislubyri er meginvandamli, ekki hkkun skuldabyri. Vissulega er hkkun skuldabyri vandaml, en hn skiptir ekki mli nema a anna af tvennu fylgi:

A. Greislubyri er ekki til staar til a standa undir skuldabyrinni.

B. Vikomandi skuldari er eirri stu a urfa a selja.

rum tilfellum er hkkun skuldabyrin ekki stra mli, heldur hkkun greislubyri.

Einstaklingur me litla skuldabyri, jafnvel innan vi 20%, gti lent vanda, ar sem greislubyrin er meiri en vikomandi rur vi. sama htt getur einstaklingur me skuldabyri upp 200% veri gum mlum, ar sem hann rur vi greislubyri sem er til staar. trlega margir ailar eru me mikla yfirvesetningu eignum snum, ln sem koma fasteignakaupum ekkert vi og ra alveg gtlega vi greislubyrina.

Lkkun stkkbreyttum lnum vegna hrunsins er rttltisml, hvort heldur vikomandi tk gengistryggt ln, vertryggt ea vertryggt. Rttltisml vegna ess a fstum tilfellum bar lntakinn nokkra byrg eim fjrglfrum sem hr voru stundair, lgbrotum, svikum, prettum og blekkingum. Rttltisml vegna ess a lntakar voru leiddir gildrur eins og lmb til sltrunar.

N bendir flest til ess a Hstirttur hafi frt eim sem tku gengistrygg ln a rttlti sem Hagsmunasamtk heimilanna og Samtk lnega auk fjlda einstaklinga hafa barist fyrir. g tel a barttunni fyrir rttlti til handa lntkum me vertrygg ln s ekki loki. Hreyfingin hefur lagt fram tillgu Alingi um leirttingu eim lnum. stainn fyrir a ba til einhvern misskilin rg milli hpa lntaka, hvet g sem telja a lntakar gengistryggra lna hafi dotit lukkupottinn me dmum Hstarttar, a leggjast sveifar me okkur sem enn berjumst fyrir leirttingu til handa hinum. g kannast t.d. ekki vi a margir blaamenn Frttablasins hafi hinga til fylkt ann hp. Nei, hinga til hafa eir frekar skrifa neikvan htt um sem leita hafa rttar sns fyrir dmstlum og kalla alls konar srkennilegum nfnum, eins og fjrhttuspilara, egar stareyndin er a flestir sem tku gengistrygg ln geru a vegna ess a eir bru traust til bankamanna og tldu sig ba vi meira fjrhagslegt ryggi me v a taka ln lgum vxtum sem lkkuu vi hverja greislu af hfustlinum, en flst v a taka vertrygg ln sem geru ekkert anna en a hkka fyrstu 2/3 lnstmans.


Skilaboin eru skr: Ekki greia lfeyrissj nema tlir a ba heima hj r efri runum

Eftir a hafa lesi skringu Tryggingastofnunar rkisins kostnaartttku lfeyrisega vegna dvalar sjkrastofnunum ea dvalar- og hjkrunarheimilum, eru skilaboin alveg skr:

Ef sr fram a urfa a nta r jnustu sjkrastofnunar, dvalar- ea hjkrunarheimilis efri rum, borgar sig ekki a greia lfeyrissj, eyddu peningunum strax ea gefu hann afkomendum num

Lfeyriskerfi miar vi a sjflagi skuli f greiddan lfeyri sem nemur 56% af mnaarlaunum. frttatilkynningu fr TR kemur fram a hver bi dvalar- ea hjkrunarheimili greii me tekjum snum allt a 311.741 kr. mnui til vikomandi heimilis umfram fyrstu 65.005 kr. eftir skatta. a sem upp vantar 689.417 kr. kemur fr rkinu. essar 311.741 kr. er rugglega eftir skatta, annig a til a f eitthva umfram 65.005 kr. mnui sinn hlut, arf vikomandi a vera me 376.746 kr. mnui lfeyri eftir skatta ea 541.420 kr. ur en skattar eru teknir af mia vi nverandi skattkerfi. N til a f 541.420 kr. lfeyrisgreislur, arf vikomandi a hafa yfir 966.000 kr. mnui laun mean vikomandi er vinnumarkai, .e. 541.420/0,56 = 966.821.

S sem er me launatekjur milli 116.000 - 966.000 kr. og dvelur sjkrastofnun, dvalar- ea hjkrunarheimili sr ekki eina krnu af eim igjldum sem vikomandi greiir lfeyrissj af essum allt a 850.000 kr. Bara til a skilja um hvaa upph er a ra, er 12% af 844.000 = 102.000 kr. mnui ea 1.224.000 kr. ri og 42.840.000 kr. starfsvinni mia vi 35 ra starfsvi. S starfsvin 40 r fer upphin upp tplega 49 m.kr. og 55 m.kr. fari starfsvin upp 45 r. Skilaboin eru skr: Eingngu eir allra tekjulgstu eiga a leggja fyrir lfeyrissj. Allir arir koma verr t r v en a eiga peninga undir kodda. (Allar tlur eru nvirtar. 56% talan er fengin r lgum og t fr henni er 3,5% rleg raunvxtunarkrafan reiknu.)


mbl.is TR borgar alltaf meirihluta kostnaar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Af "hmorsleysi" hinna - Agt skal hf nrveru slar

Upp skasti hafa komi upp atvik og fram ummli sem g ver n bara a segja, a valda hug hj mr. egar httsemin ea ummli eru borin upp vikomandi, er svari "Djk, g var bara a fflast" ea eitthva essa ttina. Ef a er ekki hmor, er sagt a umran hafi tt sr sta lokari vefsu, vikomandi hafi veri sofandi, klassskt er "hn vildi etta, en vissi a bara ekki" og n sast s g afskunina " verur a skilja hvaa samhengi etta var sagt".

Me essu eru menn (og konur) a rttlta nauganir, tilraunir til naugana, smekklegar vefsur, tilraunir til mannrns og hugsanlega hpnaugun, smekkleg ummli, morhtanir og hva a n var sem flki datt hug. essi svarti hmor sem virist trllra samflaginu er greinilega farinn a ganga lengra en gamla daga. var svarta hmornum beint gegn einhverjum sem maur ekkti. dag snst etta um kunnuga einstaklinga. Ung stlka gangi Frkirkjuvegi, eir sem lesa upp Passuslma, femnistar ea ekki femnistar.

Svartur hmor er ekki hmor nema gagnvart einstaklingi sem maur ekkir og veit a getur teki grninu. Um lei og honum er beint gegn kunnugum n ess a vikomandi skilji samhengi, er a ekki hmor. a heitir meinfsni, rs, rumeiin, htun, sibrot ea eitthva ttina. eir sem ekki skilja ess lnuna milli svarts hmors hpi vina og svarts hmos sem beint er gegn kunnugum eru vondum mlum.

Tilefni skrifa minna eru tvr frttir vefmilum dag og gr. Fyrri er um fvita sem tldu a saklaust grn a ykjast tla a draga me valdi unga stlku inn bl fullan af ungum karlmnnum. essi stlka var svipt ryggi snu mjg langan tma. Hn mun lklegast aldrei aftur ora a ganga ein um mib Reykjavkur a kvldi til. g er ekki einu sinni viss um a g myndi vilja a eldri dttir mn geri a og er g viss um a fleiri hugsa eins. Sagt er a etta hafi hugsanlega veri gert grni. Er a vst? A.m.k. eru vikomandi svo miklir heiglar a eir ora ekki a gefa sig fram vi lgreglu og hva a bija stlkuna afskunar athfi snu. Bj kannski eitthva anna a baki?

Hin er umfjllun Eirks Jnssonar um ummli Egils lafssonar, formanns Vantrar, vef flagsins fyrir fjrum vikum, ar sem Egill segir: "Til a taka af ll tvmli vill g lta banna Passuslmana. Og ekki bara a, g vil taka alla sem hafa teki tt flutningi eirra af lfi." essi or sem dma sig sjlf hafa leitt til vibraga fr konu sem hefur lesi Passuslm tvarpi, en hn segir a kannski s best a leita eftir "plitsku hli Kaupmannahfn", eins og Eirkur setur a fram. Vibrgin lta ekki sr standa og Eirkur og hugsanlega vikomandi kona eru sku um hmorsleysi.

Hann er orinn merkilegur essi "hmor" dag, ar sem bara "innvgir og innmrair" skilja brandarana en er eim beint gegn einstaklingum sem ekki eru "innvgir og innmrair". Mli er a etta su brandarar huga ess sem ltur vitleysuna t r sr ea framkvmir hlutinn, er etta langt fr v a vera fyndi huga ess, sem vitleysunni er beint a. a vill svo til a hpnauganir eru allt of algengar hr landi. Stlka gangi Frkirkjuvegi sem reynt er a draga af blkunnugum inn bifrei fer getur ekki bist vi neinu ru en a tilgangurinn hafi veri a nauga henni. Morhtanir settar fram "grni" eru ekki grn fyrir ann sem "grninu" er beint a, ef ekkert bendir til ess a um grn s a ra. Einn broskarl hefi duga til a breyta skilabounum augabragi.

N hef g ekkert upp Vantr a klaga anna en einhlia mlflutning, en hann er eirra rttur. g veit ekki betur en a innan Vantrar s verskurur af jflaginu, .e. flk alls konar stu. a ir a "grnhtun" fr Vantr er jafnmiki "grn" og fr einstaklingum kristnum sfnui, mslima, hinda ea bddista.

ur en hr hellist yfir flk haldi heilagri reii, er punktur minn essu ll:

Agt skal hf nrveru slar.


Erindi um gengisdma

Laugardaginn 25. febrar hlt g erindi Grasrtarmistinni um gengisdma Hstarttar. Erindi var teki upp og hefur Rakel Sigurgeirsdttir klippt a til og birt vefnum. Langar mig a birta upptkuna hr og fjalla ltillega um hvern hluta.

I. Nokkrir tmamtadmar Hstarttar fr hruni fram til dms nr. 600/2011

fyrsta hlutanum kynni g helstu dma sem falli hafa um gengistrygga lns- og leigusamninga. Flesta tel g vera mjg skra og rkrtta, en einn tel g vera mrkunum a standast og annan tel g hreinlega vera rangan, .e. vaxtadminn nr. 471/2010 fr 15. september 2010. Eftir um 8 og hlfa mntu byrja g svo a fjalla um dm nr. 600/2011. (Ath. g misrita nmer dmsins yfirskrift glrum, en dmurinn er nr. 600/2011, en hvorki 600/2012 n 600/2010.)

Hr er svo yfirlit yfir dma bi hrasdms og Hstarttar sem gengi hafa og g veit af:

Hstirttur

Hrasdmur

Vi ennan lista af hrasdmum vri hgt a bta vi helling af dmum sem sni hefur veri af sari Hstarttardmum.

II. Dmur nmer 600/2011

essari klippu er eingngu fjalla um dm nr. 600/2011 og ekkert anna. Legg g mikla herslu muninn rkleislu og niurstu. Tel g t.d. niurstuna vera a rangur lagaskilningur veri bara leirttur til framtar og skipti ekki mli hvort vikomandi lntaki hafi fullnaarkvittun hndunum ea ekki.

III. ing dmsins og lit Sigurjns Hgnasonar og lgmanna LEX

essum hluta byrja g a fjalla um ingu dmsins, .e. hver eru hrif hans lntaka. Hva lntaki a greia, hva hann ekki a greia, hvaa upphir koma til lkkunar hfustli og hvaa upphir hafa ekki hrif eftirstvar og ar me framtar. Hfum huga a etta er mn sn niurstu dmsins, en g tel lkur v a lntakar eigi jafnvel betri rtt egar ll kurl vera komin til grafar.

Daginn ur en erindi var flutt hafi KPMG veri me fund um dminn ar sem Sigurjn Hgnason, lgfringur (og lklegast starfsmaur Samtaka fjrmlafyrirtkja), hafi greint fr sinni skoun fordmisgildi dmsins og sama dag sendi LEX lgmenn fr sr litsger unna a beini SFF. Fjalla g um skoun Sigurjns og lit LEX sem mr finnst hvorutveggja vera nokku halt undir fjrmlafyrirtkin. rf or af essari umfjllun fla yfir byrjun hluta IV.

IV. Var Hstirttur blekktur og hvernig

Hr byrja g a fjalla um muninn mismunandi tlkunum, .e. hva kostar mismunandi tlkun. Tlurnar eru svakalegar, mun hrri en bankarnir hafa vilja viurkenna. Yfirleitt hafa bankarnir lauma inn frtt ef tlur eru t r k, en n er a ekki gert. eir hafa egar viurkennt a dmar Hstarttar hafi kosta um 200 ma.kr. og spurningin er bara hve miki eftir a koma upp r hattinum.

Alvarlegast finnst mr hve Hstirttur lt blekkjast mli nr. 471/2010 og byrja g a fjalla um a essum hluta.

V. Grunnvillur rkleislu Hstarttar og byrg Lsingar

essum hluta held g fram me a sem g kalla grunnvillur rkleislu Hstarttar mli nr. 471/2010. Mest pur fer a fjalla um hvers vegna Hstirttur mtti ekki samkvmt lgunum dma "selabankavexti" gengistryggu lnin, .e. lg nr. 38/2001 um vexti og vertryggingu setja mjg strangar skorur a hvenr nota m kvi II. kafla laganna, .e. "v aeins a ekki leii anna af samningum, venjum ea lgum." Samkvmt essu mtti Hstirttur ekki dma selabankavexti ur gengistrygg ln. Svo einfalt er a.

Strsta rugli essu llu er hvernig st v a ml nr. 471/2010 skyldi yfirhfu hafa ori a rlagavaldi eirra lntaka sem teki hfu ln me lglegri gengistryggingu. Er a vlk steypa og frekja a hlfa vri ng.

VI. Kvrtunin til riggja stofnana ESB

Byrja er a benda a Frjlsi fjrfestingabankinn hafi dregi til baka febrar 2011 frjun v atrii sem dmt var um febrar 2012.

Loks er fjalla um kvrtun lnega til ESA, Evrpuingsins og framkvmdarstjrnar ESB.

Hugsanlega eiga fleiri btar eftir a btast vi og vera eir lka birtir hr ef svo verur.


Hagnaur bankanna hefi lklegast ori 450 ma.kr. ri 2011 ef ekki vri fyrir Hstartt!

sustu 15 mnuum ea svo hafa bankarnir bari sr brjsti fyrir a vera a "afskrifa" har upphir af lnum einstaklinga og fyrirtkja. Samkvmt tlum su Samtaka fjrmlafyrirtkja st "afskriftartalan" fyrir einstaklinga/heimili 196 ma.kr. desember sl. frttum fr Arion banka og Landsbankanum, hafa essir tveir bankar frt niur ur gengistrygg ln um 55 ma.kr. vegna dms Hstarttar 15. febrar sl. annig a s upph btist ofan a sem ur var gert. Alls gerir etta v 251 ma.kr. og slandsbanki eftir a koma me snar tlur. Frjlsi tilkynnti aftur fyrir helgi tap upp milljara tugi tveimur rum, 8,9 ma.kr. fyrir 2011 og 27,4 ma.kr. vegna 2010.

a strkostlega vi tlur bi Landsbanka og Arion banka er a fyrir rmu ri, .e. egar dmar mlum nr. 603/2010 og 604/2010 gengu Hstartti hinn 14. febrar 2011, sum vi ekki afturvirka niurfrslu rsreikningi fyrir 2010. Nei, eir dmar hfu nnast engin hrif inn rsreikningana. Samt ttu bankarnir hlutdeild 146 ma.kr. niurfrslu vegna endurtreiknings gengistryggra lna. Nna er dmurinn sem gekk 15. febrar 2012, .e. nr. 600/2011, ltinn hafa strax hrif. Gefum okkur a essi tveir bankar hafi gefi eftir 60% af 146 ma.kr. ea 87,6 ma.kr., btum svo 55 ma.kr. vegna dms nr. 600/2011 og hagnai upp 28 ma.kr., fum vi a hagnaur essara tveggja banka hefi ori a.m.k. 170,6 ma.kr. vegna sasta rs. Vi essa tlu eftir a bta hrifum af "afskriftum" til lgaila sem dmar nr. 603/2010 og 604/2010 vinguu bankana til a veita. Heildarhagnaur hefi v lklegast enda einhverjum 300-350 ma.kr. bara hj essum tveimur bnkum. Ekki slmt hagkerfi sem var nnast gjaldrota fyrir 3,5 rum. Sasta r hefi v skila tveimur bnkum htt tvfldum hagnai vi alla bankana rj rflega 2 r ar undan. Gefum okkur nst a slandsbanki sni lka hagna og mealtal hinna,

Svo segjast eir ekki hafa haft neitt svigrm til a leirtta ln heimilanna. Kanntu annan betri?


Hvernig eru vermti metin? Nttran er landsins vermtasta eign

Hn er merkileg essi umra, ar sem veri er a stilla nttruvernd upp sem vini vermtaskpunar. Hvers vegna a er gert veit g ekki, ar sem ftt bendir til ess a etta s rtt. Nttran er vermti og v er nttruvernd ekkert frbrugin v a vi viljum verja strf fiskvinnslu ea striju. Me v a verja nttruna erum vi a verja au vermti sem henni felast.

sustu rum hefur ori mikil fjlgun feramanna til slands. Flest viljum vi halda a a s vegna ess a fegur landsins s a draga flk hinga, dul ess og svo hin beislaa nttra ess. Hvert ri eftir ru hefur veri metr fjlda feramanna. Hefur essi fjlgun frt jarbi gjaldeyristekjur sem nema tugum milljara ri. er g bara a tala um hrifin af fjlguninni. Kostnaurinn mti er verulegur, en hleypur rugglega milljrum.

Sasta strija sem var bygg hr landi kostai me llum tengdum mannvirkjum og framkvmdum kringum 300 milljara krna gengi ess tma. N hefur etta gengi htt refaldast eim hluta lnanna sem tekin voru japnskum jenum, en hkka um 80-100% af lnum evrum og dollurum. Nvirt er v staa lnanna kannski kringum 700 milljarar krna. essi framkvmd tvegar vel innan vi 5.000 manns vinnu og telur um 60 milljara tflutningstekjur (mia vi frttir fjlmilum nlega).

t fr essu einfalda samanburi er enginn vafi mnum huga, a arsemi ferajnustu er margfld vi virkjana. Vermtaaukningin sem vi erum a f t r hverri krnu sem sett er uppbyggingu ferajnustu er margfld vi vermtaaukningu sem fst fyrir hverja krnu sem sett er framkvmdir vegna striju og virkjanir tengdar eim. Menn segja a virkjanirnar borgi sig upp 20-30 rum og eftir a verur hagnaurinn meiri. Raforkuflun er ekki ein um a egar afskriftartmi er liinn, aukist hagnaurinn. a lka vi um ferajnustuna.

N er g ekki a segja, a vi eigum ekki a virkja og g er ekki a segja, a vi eigum ekki a nta orku fr virkjunum til afmarkarar atvinnustarfsemi bor vi striju. Nei, g er a benda a mrgum tilfellum erum vi a frna meiri hagsmunum fyrir minni, langtma hagsmunum fyrir skammtma, me v a rjka af sta virkjanir og striju. ess vegna sty g varfrni sem er kemur fram vinnu a rammatlun um orkuntingu. Frestun virkjunar getur vissulega leitt til tapara tekna, en virkjun rngum sta getur eyilagt svi sem feramannasvi og ar me valdi meiri skaa en tekjurnar sem virkjunin halar inn. Virkjun sem er fresta m byggja sar, en rsku nttra verur aldrei snortin aftur.

sland er vin eyimrkinni

g hef lengi veri eirrar skounar a strsta aulind slands er landi sjlft. g hef alltaf veri heillaur af fegur ess og margbreytileika. mnum huga hfum vi bara ntt okkur brot af eim mguleikum sem felast ferajnustu, en er jafnframt eirrar skounar a vi eigum a ganga varlega um gleinnar dyr.

Ekki er hugmyndin a selja feralg um landi essum pistli heldur benda a til lengdar felast meiri vermti tiltlulega snortinni nttru en strijuverum. Strijan og virkjanir kunna a tvega skjtfengin au, en hitt frir okkur meiri au til lengri tma.

sland er vin eyimrkinni eim skilningi a hr landi er agangur a nttru sem hvergi er a finna Evrpu. Hvergi Evrpu eru vttur sem hr ar sem engir ttbliskjarnar eru a trufla tsni. Hvergi Evrpu getur sama klukkutmanum gengi jkul og nrunni hraun. Hvergi Evrpu getur sama klukkutmanum fari fuglabjarg og seti nttrulega heitri setlaug. Hvergi Evrpu getur gengi um nttruperla bor vi Mvatnssvi og sama klukkutma skoa hverasvi bor vi Hvernd. Hvergi Evrpu getur gengi eftir sigdal sem enn er mtun og horft til hgri yfir Evrasu pltuna, en til vinstri Norur-Amerku pltuna. Og fyrir sem eru a leita a norurljsunum, sland s staur sem auveldast er a komast til og skartar norurljsunum reglulega. a er essi nlg staa sem gerir sland svo srstakt. a er etta sem vi viljum og verum a varveita. a er essi nlg landsins vi helstu markassvi sem gerir nttru slands a mikilvgri og eftirsttri sluvru. En hn verur a bara mean vi varveitum hana og rskum ekki meira en nausynlegt er.


mbl.is Vsar gagnrni Bjarna bug
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

ingslyktun Hreyfingarinnar: Hugmynd sem taka verur alvarlega

g hvet ingheim til a taka essa tillgu Hreyfingarinnar alvarlega. henni felst virkilega metnaarfull tilraun til a hggva hnt sem haldi hefur strum hluta hsniseigenda fstum.

Vissulega er g ekki hlutlaus, ar sem tillaga Hreyfingarinnar byggir minni hugmynd. Hana setti g fyrst fram srliti mnu me skrslu "srfringahps" um skuldaml heimilanna nvember 2010. Eins og anna v srliti, fll hn grttan jarveg enda ekki sett fram a fulltrum "rttra" aila.

tfrsla tillgunnar lyktun Hreyfingarinnar er unnin samvinnu ingmanna Hreyfingarinnar, framkvmdastjra inghpsins og mn. Markmii er a finna lei sem hgt vri a hrinda framkvmd. mnum huga er endanleg tfrsla ekki aalmli og t.d. vri hgt a tengja hana vi hugmynd lafs Margeirssonar um "peningaprentun". slkri tfrslu fengju krfuhafa peningana sna strax (me elilegum afsltti) og v vri bi hgt a "prenta"minna af peningum og greia "prentaranum" hrri vexti.

tttaka margra

Tillagan gerir r fyrir a rlegar verbtur umfram 2,5% veri frar af lnunum vegna ranna 2008 - 2011 yfir srstakan afskriftarsj. Er lengra gengi en tillgum Hagsmunasamtaka heimilanna sem geru r fyrir 4,0%. Munurinn essu tvennu er ekki mikill heildarupphinni, en skiptir grarlegu mli fyrir lntaka. Sjurinn veri san greiddur niur 25 rum me 3,5% vertryggum vxtum.

Gert er r fyrir tttku margra aila vi a greia niur sjinn. .e.

  • lntaka formi mjg hflegs vaxtalags. lagi nemur upphafi 2.500 kr. ri af hverri 1 m.kr. sem skuld stendur , en lkkar niur 1.000 kr. eftir 15 r. Lkkunin nemur 100 kr. ri;
  • bankar og eigendur brfa sem balnasjur og forverar hans hafa gefi t til a fjrmagna tln sjsins, s.k. HFF-brf, arir en lfeyrissjir greii 0,195% eignaskatt af eignum snum sem lkkar rlega um 0,005% ar til hann endar 0,075%;
  • vaxtabtur sem annars hefu runni til lntaka renni til sjsins, ljst er a ln n niurfrslu hefu gefi lntaka hrri vaxtabtur en me niurfrslu og mismunurinn fari v a greia niur sjinn n nokkurs kostnaarauka fyrir rkissj;
  • lfeyrissjirnir greii eignarskatt af eignum snum til a dekka a sem vantar upp .

rleg greisla af sjnum er tlu innan vi 15,2 milljarar krna.

Annar kostnaur

Hver sem hefur vit fjrmlum sr a annar kostnaur getur veri vi hugmyndina. S kostnaur felst t.d. tpuum vntum tekjum, a vextir sem greiddir eru af afskriftarsjnum su lgri en "markasvextir", a verbtur eru ekki greiddar af sjnum o.s.frv. essi kostnaur er raunverulegur a v marki a vi gerum r fyrir framhaldandi stugleika og breyttu hsnislnakerfi. Danmrku eru vextir af hsnislnum neikvir um essar mundir. a ykir ekkert tiltkuml, ar sem a eru vextir yfir allan lnstmann sem skipta mli.

Von allra hr landi er a stugleiki nist og verblga minnki. Strstu hrifavaldar verblgurun eru fjrmlafyrirtki og lfeyrissjir. Fjrmlafyrirtki sem lnveitendur stjrna framboi lnsf. au geta v mynda blur og haldi aftur af eim. Lfeyrissjirnir sem fjrfestar hafa mikil hrif vxtunarkrfu markai og frambo f til fjrfestinga. Mikilvgt er v a vinga essa aila til a taka tt a vihalda stugleikanum.

En nverandi krfuhafar urfa ekki a vera fyrir essum afleidda kostnai veri farin lei "peningaprentunar", .e. ef Selabankinn veri ltinn fjrmagna sjinn a fullu upphafi og eigi hann reynd, en krfuhafar fi stainn niurfrsluna greidda a fullu vi stofnun sjsins. ar sem sjurinn myndi krefjast afslttar af krfunum, yrfti sjurinn ekki a vera eins hr n ess a endurgreislum vri raska. annig vri hgt a greia eitthva hrri vexti til Selabankans fyrir viki.

Samtaka n

g skora ingmenn a koma upp r plitskum skotgrfum og fjalla um essa tillgu Hreyfingarinnar n upphrpana. Sumir geta rugglega ekki haldi aftur af sr og tala um a einhverjir sem ekki urfi su a f niurfrslu. Vi essu er einfld lausn. Bjum eim sem ekki vilja ea telja sig ekki urfa mguleika a segja sig fr rrinu.

g reikna lka me v a upphefjist rammakvein fr forsvarsmnnum lfeyrissjanna, en a sem fari er fram varandi tttku eirra er ekki einu sinni a sem skattgreiendur gfu eim egar Steingrmur J. Sigfsson veitti eim 33,4 ma.kr. afsltt af svo klluum Avens-brfum. Sni karlmennsku og htti a kvarta. Vi erum ll essu og urfum ll a leggjast rarnar til a komast t r essu. J, etta skerir rlega vxtun sjanna um bilinu 0,07 - 0,14% sem vart telst h tala. Gagnvart fjrmlafyrirtkjum og eigendum HFF-brfa (annarra en lfeyrissja), er etta lka veruleg skering vxtun. bum tilfellum er gert r fyrir "peningaprentun" og greitt veri fyrir afskurinn egar hann verur framkvmdur.

Tknileg ml

g hef heyrt menn velta fyrir sr hvernig niurfrslan veri framkvmd, hvernig krfur frist yfir afskriftarsjinn og skattskyldu niurfrslunnar. Einfaldast er a framkvma niurfrsluna sem greislu inn hfustl lnanna ea me skilmlabreytingu. Hvorutveggja eru vel ekktar aferir og tti v vart a vefjast fyrir nokkrum framkvmd. Um lei og skuldir balnasjs lkka, framkvmir sjurinn sambrilega ager tlnum til heimilanna.

Eigi nverandi krfuhafar eftir niurfrsluna krfu afskriftarsjinn, er einfaldast og elilegast a sjurinn gefi t skuldabrfaflokk ea flokka sem afhentir veri krfuhfum samrmi vi upph krfu eirra. Skuldabrfin geti eftir a gengi kaupum og slum markai. Greii sjurinn krfuhfum beint vi yfirtku, er a Selabankinn sem eignast skuldabrfin og getur selt au markai.

Setja yri lg um a niurfrslan vri ekki skattskyld. Lti gagn er v a lkka greislubyri um 20% rlega, ef maur fr hausinn himinn ha skattkrfu stainn. Algjrt skilyri fyrir agerinni er v skattleysi niurfrslunnar.


mbl.is Leggja til almenna niurfrslu lna
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

etta tti ekki a koma vart, en er skynsamlegt a draga a greia?

Merkilegt a a komi stjrnvldum og Selabanka slands vart a fra urfi slenskar eignir hrunbankanna yfir erlendan gjaldmiil. etta hljmar pnulti svoleiis.

Hldu menn virkilega a essir peningar myndu bara liggja inni reikningum?

Samantektin innlendum eignum hrunbankanna greinargerinni me frumvarpinu um breytingu lgum um gjaldeyrishftin sna a r eru alls 1.166 ma.kr. Inni eirri tlu er skuldabrf sem Landsbankinn arf a greia Landsbanka slands. Af essum 1.166 ma.kr. arf a greia erlendum krfuhfum 783 ma.kr., sem er "aeins" 47% af vergri jarframleislu. mti kemur a erlendar eignir rotabanna nema 1.702 ma.kr. og menn hafa fengi t a 254 ma.kr. af eirri upph renni til innlendra krfuhafa. (Af hverju draga menn ekki 254 ma.kr. fr 783 ma.kr. og segja einfaldlega a greia urfi 519 ma.kr. t r landinu?)

Fyrir utan essa upph er fleira misjafnlega olinmtt fjrmagn erlendra aila sem vill lklegast r landi nstu rum. Vegur ar nttrulega yngst endurgreislur lnum fr AGS og rum sem lgu til pening gjaldeyrisvarasjinn.

Gjaldeyrisfori jarinnar var 1.081 ma.kr. 31. janar sl., ar af 957 ma.kr. SDR krfu og 124 ma.kr. utan essarar krfu. (Samsetning krfunnar er kvein af AGS til 5 ra senn.) Strangt til teki vri hgt a nota essa peninga til a losa um gjaldeyrishftin. Slkt hefi miki rask fr me sr formi grarlegrar gengislkkunar. Spurningin er bara hvort a s ekki nkvmlega a sem vi urfum.

g lagi a til nvember 2008, a binn yri til tveggja vikna gluggi upp r mijum janar 2009, ar sem llum, sem vildu fara, yri hleypt me fjrmuni sna r landi. Skilyri vri bara a eir yru a fara v gengi sem vri boi. San lok tmabilsins yri genginu handstrt sama gildi og a st ur en glugginn opnaist. g held enn a etta hefi veri gur kostur. Eina sem urfti a gera samhlia essu var a taka r sambandi vertrygginguna, annig a losun fjrmagns r landi kmi ekki niur skuldum heimilanna. stan fyrir v a g lagi til seinni hluta janar var a er yfirleitt minnstur innflutningur til landsins.

En etta var ekki gert og stainn erum vi me gjaldeyrishft remur rum sar, hfum lti eignir tlendinga hr landi safna vxtum sem sumum tilfellum nema um og yfir rijungi af hfustli skuldanna og hfustll skuldanna er enn fastur. Tr snilld! Eftir v sem peningarnir eru fastir hr lengur flottum vxtum og me gjaldeyrishftum, urfa eigendur eirra svo sem ekkert a kvarta. Ef allt gengur upp og krnan styrkist, f eir fleiri evrur, dollara, pund, franka og jen fyrir krnurnar snar, en ef v opnuum allt upp gtt og hleyptum eim r landi me gengisvsitluna 350. nnur afer er a nota grsku leiina, .e. hleypa eim t me helminginn gegn v a eir felli hinn helminginn niur.

Hftin eru ekki a virka, eins og vi viljum. Viurkennum a bara. Afnemum au me einu pennastriki, en kippum vertryggingunni r sambandi um lei. Eina anna sem vi getum gert er a taka upp ara mynt og f ln hj vikomandi selabanka svo hgt s a skipta innlendum eignum erlendra krfuhafa nju myntina. Hugsanlega gtum vi fiffa etta sem rafpeninga, en a vri nttrulega bara blekking.

Hvernig sem allt horfir vi, vera gjaldeyrishft hr ar til vi tkum upp aljlega viurkennda mynt ea a viskiptajfnuur vi tlnd helst lengi svo jkvur, a hgt er a byggja upp gan gjaldeyrisfora. Ok, ar til vi tkum upp aljlega viurkennda mynt, hvenr sem a verur. (Gtum lka greitt AGS okurvexti lnum fr sjnum 20-30 r og vona hi besta.)


mbl.is Stoppa tgfu skuldabrfa
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Ekki hgt a bjarga bnkunum eftir 2005! Var reynt ngu miki? Og erum vi bin undir anna fall?

N er fyrstu viku Landsdmsins loki og heilmargt hefur veri sagt. Menn segja sna sgu sem nnast alltaf er eitthva stlfr. Af eim framburum sem g hef komist a kynna mr, held g a aeins ein manneskja hafi komi fyrir dminn og sagt satt og rtt fr n stlfrslu, .e. hn sagi nkvmlega fr hlutunum eins og eir gerust hennar vakt. essi manneskja er Sylva Kristn lafsdttir, fyrrverandi forstumaur vibnaarsvis Selabanka slands. Allir arir framburir segja, a mnu liti, breytta sgu af v sem gerist, oftast til a beina byrginni fr sr.

essi frsla er ekki um hvernig menn kjsa a muna liinn tma. Hn er heldur ekki um Landsdm. Og ess sur um krur hendur Geir. Hn er um ann vergiringshtt sem flst v a grpa ekki til agera til a lina falli. Hn er um sjlfsgu krfu til mikilvgra fyrirtkja og stofnana essu jflagi, a au undirbi sig fyrir hi "fyrirsa".

Framburur Sylvu

Mig langar a vitna Sylvu Kristnu lafsdttur, eins og mbl.is hefur eftir henni:

Kem inn S eftir a mnkrsan 2006 kom til. nvember 2007 gerum vi okkur grein fyrir essari httu. Vorum a gera lausafjrprf og lagsprf. Stigmagnaist eftir v sem fram lei ri 2008.

Rijfar upp a a var ger vilagafing hj stjrnvldum 2007. a var tala um a annig a vi ttum a undirba okkur undir falli eins og a gti gerst... Markasfjrmgnunin var veikur punktur hj bnkunum essum tma. Markaarnir voru eim nr lokair.

Kvast ekkja til starfa [samrs]hpsins r fjarlg. Var kllu til af flki fjrmlaruneytinu og tk tt ger svismynda. Gerir r fyrir a essi svismyndager hafi rata inn samrshpinn. Sagi ar hafa veri rdda valmguleika sem vru tiltkir ef til fjrmlafalls kmi. a var snemma ljst a rrin og kostirnir voru fir og enginn eirra gur raun og veru, sagi Sylva Kristn. Sagi a svo hafa veri vilja sinn a til yri kallaur agerahpur v samrshpurinn hafi frekar veri umruvettvangur. En a var kannski auveldara ori en bori a koma me hugmyndir essu stigi mlsins.

Kvest ekki hafa liti a sem hlutverk samrshpsins a leggja fram vibnaartlun. Fyrst fannst mr a vanta... en svo sum vi a heimildir hans til slks voru ekki til staar.

Segir a t fr strfum snum hj slkkviliinu s a ljst a allt snist ekki um vilagatlun heldur frekar a a menn su vanir a vinna saman. Lsti svo yfir athugasemdum me a vibragstlun hefi skila miklu.

Sigrur spuri t vibna vi greislumilun og lsti Sylva Kristn v yfir a hn teldi a rekvirki hefi veri unni Selabankanum vi a tryggja hana hruninu.

a voru allir komnir a borinu eftir Glitnishelgina og er mli komi r hndum Selabankans, sagi Sylva Kristn um hina rlagarku helgi.

Auvita veit g ekkert hvort hn s a segja alveg satt og rtt fr, en t fr mnum strfum sama svii, er lgk hinum tilvsuu orum.

Greinilegar gloppur ferlinu

egar fari er yfir frambur Sylvu sjst vel gloppurnar sem virast hafa veri ferlinu. Strsta gloppan er: Hvar voru bankarnir?

J, Selabankinn og runeytin voru vinnu vi a undirba hugsanlegt hrun fjrmlakerfisins. Byrja var a vinna vi etta eftir "mnkrsuna" 2006, en hvers vegna var ekki ger krafa um a bankarnir fru svona vinnu sama tma. Af hverju ttu stjrnvld a undirba sig, en ekki bankarnir?

Svo vill til a g rlitla akomu a essu mli fr hli eins bankans. Hn felst v a hausti 2005 veitti g Landsbanka slands hf. rgjf svi stjrnunar rekstrarsamfellu. Vissulega sneri verkefni til a byrja me a upplsingatknimlum og san a erlendum dtturfyrirtkjum og tibum bankans, en hugmyndir voru uppi um a skoa innlenda starfsemi t fr v a tryggja samfeldan rekstur einstakra tiba og ar me aalbankans. Bi var a safna miklum upplsingum um erlendu starfsemina, egar verkefninu var fresta vegna ess a nnur ttu brnni. rurinn var tekinn upp gst 2008, en var einfaldlega of stuttur tmi til stefnu.

Bankarnir voru ekki me

Ef Selabanki slands, Fjrmlaeftirlit og stjrnvld hefu skikka bankana t smu vinnu og Sylva var rin til hj Selabanka slands, er g viss um a margt hefi fari annan veg. g held nefnilega a a s algjrt kjafti sem komi hefur fram framburi mjg margra fyrir Landsdmi, a ekki hafi veri hgt a bjarga bnkunum. Hvernig vogar flk sr a segja etta, egar fyrirliggur hi augljsa: Ekki var ger ngilega alvarleg tilraun til ess og a sem mestu skiptir. Bankarnir sjlfir voru ekki tttakendur essari tilraun.

etta er nttrulega alveg strmerkilegt. Hugmyndin er a bjarga fjrmlakerfi landsins, en fjrmlakerfi er ekki haft me undirbningnum svo nokkru nemur! a var nefnilega me tlun vegna fuglaflensu.

Hvaa vinna er gangi nna?

ljsi sgunnar vri hugavert a vita hvaa vinna vi vibragstlanir er gangi nna. g tek eftir v a Sylva Kristn lafsdttir er flutt til Luxemborg. Vona g a einhver hafi teki vi keflinu af henni. Um daginn kom t skrsla almannavarnadeildar rkislgreglustjra um gnir og httur auk yfirlits yfir httumat fyrir grunninnvii slands. A baki skrslunni er rugglega heilmikil vinna sem ekki er tlu almenningi, en aftur spyr g: Hvar eru fjrmlafyrirtkin sjlf?

Fyrir um 30 mnuum tti g fund me Birnu Einarsdttur vegna skulda heimilanna og stjrnun rekstrarsamfellu barst tal. g hvatti hana til a lta au ml vera hluta af endurreisn bankans. .e. ekki endurreisa bankann nema fara strax a skilgreina rri sem ttu a styrkja innvii bankans og koma veg fyrir a sagan endurtki sig. A hennar sk sendi g henni efni og vona a a hafi komi bankanum a einhverjum notum.

Um a leiti egar Hskuldur H. lafsson tk vi hj Arion banka var g fullu a vinna m.a. neyarhandbk fyrir VALITOR me vibragstlunum og san hafa bst vi endurreisnartlanir. g veit v a Hskuldur er mjg mevitaur um essa hluti. Sama vi um yfirmann httustringar hj bankanum, Gsla ttarsson. g vona bara a eir hafi etta ngu ofarlega forgangslista hj sr.

Landsbanki slands var eini bankinn sem var byrjaur essum mlum fyrir hrun (svo g best veit), en ryggisstjrinn eirra er farinn til annarra verka. ekki g ekki til hvernig essum mlum er htta hj eim nna. Aftur vona g a essi ml su ngu ofarlega lista hj njum stjrnanda.

Bi ykkur fyrir hi "fyrirsa"

Menn geta ekki leyft sr a fljta aftur sofandi a feigarsi. vi fum vonandi ekki sams konar hrun aftur, mun eitthva anna fall dynja yfir. Spurningin er ekki hvort heldur hvenr. Sasta fall kostai eigendur, krfuhafa og jflagi rugglega yfir 10.000 milljara. Hluta af essu hefi mtt koma veg fyrir me v a leggja innan vi 100 milljnir forvarnavinnu. a er kaflega ltil upph mia vi tjni sem hefi veri hgt a koma veg fyrir.

etta ekki bara vi um bankana. Hr landi eru fjlmrg fyrirtki og stofnanir sem eru jhagslega mikilvg. Gera afdrttarlausu krfu til eirra, a httustjrnun og stjrnun rekstrarsamfellu s htta annig, a au lifi af fll og ekki bara a, a au komist nokku klakklaust t r llum helstu fllum sem yfir au geta duni. Slkt gerist ekki nema menn hafi unni heimavinnuna. Almannavarnadeild rkislgreglustjra ekki a sj um vinnu fyrir essi fyrirtki og stofnanir. Deildin aftur a skilgreina rri og vibrg, ef tlanir fyrirtkjanna og stofnananna reynast ekki fullngjandi, t.d. ef hrif af atburi eru hreinlega svo mikil a ekki er hgt a tlast til ess a einstk fyrirtki ea stofnanir ri vi afleiingarnar.

Svona a lokum. a er ekkert til sem heitir fyrirs. Eingngu atburir sem vi hfum ekki lagt okkur fram vi a lta okkur detta hug. Atburir geta veri vntir, lklegir og hva a n er sem dregur r huga okkar a skoa , en ekkert er fyrirsjanlegt! EKKERT!


Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (21.4.): 21
  • Sl. slarhring: 95
  • Sl. viku: 1225
  • Fr upphafi: 1533490

Anna

  • Innlit dag: 13
  • Innlit sl. viku: 1010
  • Gestir dag: 13
  • IP-tlur dag: 13

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Aprl 2014
S M M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30      

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband