Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, jl 2011

Getum unni allar jirnar gum degi

trlegum drtti er loki. slenska landslii hafi ekki rii feitum hesti fr sustu leikjum snum undankeppni EM og gekk einnig illa sust undankeppni HM, er riill algjr happadrttur. A lenda rili me Noregi, n efa anna af tveimur veikustu junum efsta styrkleika flokki, Slvenu veikustu jinni 2. styrkleikaflokki, Sviss sem vissulega er okkalega sterk j af 3. styrkleikaflokki a vera, Albanu sem hefur veri skn vi eigum a vinna Albani heimavelli og Kpur sem er me okkur riil fyrir EM. Allar jirnar er hgt a vinna heimavelli og vi ttum a geta stt stig til allra tivelli.

g var binn a vonast til ess a vi lentum mti Noregi, Slvenu, Hvt-Rssum, Norur-rum og Freyingum, en a sem mestu skipti var a f Noreg og Slvenu.


mbl.is slendingar heppnir me HM-riil
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

httustringin er a rakna upp - Strra hrun kortunum

standi fjrmlaheiminum er a vera sfellt skyggilegri. Eftir v sem fleiri bankar og lnd festast vef fjrmlakreppunnar, reyna fjrmagnseigendur og srstaklega vogunarsjir a bjarga v sem bjarga verur eignasfnum snum. v miur virist margt benda til ess a leikurinn s tapaur og leikfltturnar lei margar hverjar til ess a standi versni frekar en a a batni.

egar undirmlslnin fru a falla gjalddaga strum stl 2005 og 2006, hfu flestir bankar bor fyrir bru og gtu leyft sr a taka tapi upp jafnvel 10 ma. USD n ess a hiksta neitt of miki. annig afskrifai svissneski UBS upph febrar 2007 vegna rsins 2006. msir fjrfestar hfu teki stu mist me ea mti UBS vegna essara lna, annig a hpurinn sem tk sig tapi var talsvert str. UBS tkst annig lka a dreifa hluta af tapinu til viskiptaflaga sinna sem flestir voru vogunarsjir t um allan heim. Fyrir vogunarsjina var etta lti ml enda eignir eirra eitthva um 516.000 ma. USD. Hafa skal huga, a urfi vogunarsjir a afskrifa 10 ma.USD, m reikna me a hrifin veri tfld, .e. frumafskrift upp 10 ma. USD er me afleiddar afskriftir upp 90 ma. USD.

a sem vogunarsjirnir vita, er a afleiuviskipti snast um httu. Bir hpar, .e. kaupendur og seljendur, eru a stjrna httu sinni me viskiptunum. Hvor hpur um sig sr tkifri viskiptunum og flestir vilji draga r httu sinni eru arir httusknir ea einfaldlega sj eitthva stunni sem arir sj ekki. essum bransa helst hagnaarvonin hendur vi httuna sem tekin er. ess meiri htta, ess meiri getur hagnaurinn ori, en mti aukast lka lkurnar v a allt fari versta veg.

Margir hafa fari flatt fjrhttuspilinu sem afleiuviskiptin eru. Bearings Bank Singapore leyfi t.d. Nick Leeson, starfsmanni snum, a leika lausum hala upp r 1990 sem var til ess a hann setti bankann hausinn. Allt byrjai etta hj Leeson litlum upphum sem san undu upp sig. Mean allt lk lyndi, kvartai enginn, en svo fr eitthva rskeiis. Til a rtta hlut sinn, tk Leeson sfellt strri httur og loks fkk hann allt framan sig. Bankinn var gjaldrota.

httumati arf a virka egar illa gengur

Eftir a bankakerfi hrundi okkur hr landi byrjun oktber 2008, skrifai g nokkrar frslur um hva hefi fari rskeiis. Vi skoun umfjllun fjlmila um fjlmrg fyrirtki, sem gekk vel mean skynsemin r rkjum markanum, en fllu nefi um lei og markairnir fru panikstand, virtist sama atrii koma upp aftur og aftur. httustjrnun eirra byggi v a tap einum sta myndi vinnast upp me hagnai rum sta. Sveifla niur einum eignaflokki yri jfnu t me sveiflu upp rum eignaflokki. Enginn geri r fyrir a niursveiflan sogai til sn marga eignaflokka, ar sem menn tldu sig hafa dreift httunni ngilega miki. Mli er a httudreifingin var fullngjandi fyrir elilegt rferin, en dugi ekki egar rleiki var mikill mrkuum, eins og var fr miju ri 2007 fram haust 2008.

Vogunarsjir, bankar og fjrfestar virast treka falla smu gryfjuna, .e. a gera r fyrir a ekki komi a skuldadgum. Fjrfestingar eru fjrmagnaar me annarra manna peningum og litlu eiginf. Teknar eru grarlegar stur sem ganga t a niursveiflan veri aldrei a mikil a uppsveifla annarra tta skili ekki ngum hagnai til a greia fyrir hana egar hn er gjalddaga. Vandinn vi verbrfaviskipti er nefnilega ekki sveiflurnar heldur hvar fjrfestingin er sveiflunni egar kalli kemur.

ar sem httustjrnun, stjrnun rekstarsamfellu og neyarstjrnun er hluti af v sem g hef fengist vi sem rgjafi undanfarin 11 r, hef g fylgist g me v hvernig fyrirtki eru undir fall bin. httustjrnun fjrmlafyrirtkja virist almennt snast um httu tengdri einstaka fjrmlagjrningum ea mesta lagi tengdra gjrninga. Hvergi virist vera skoa hvernig a bergast vi, ef falli er meira um sig. Auvita ekki a gera slkt mat eftir , heldur httustjrnunin a koma veg fyrir a fyrirtki taki hflega httu fari allt versta veg. En a er betra a framkvma eftir mat og lra af mistkunum, en a gera ekkert mat.

Lkja m httustjrnun vi strengjafri elisfrinnar. Hvert atrii sem skoa er, er einn strengur. Vi byrjum lni ea bnai og skoum sveiflur sem geta ori hverjum einasta tti. Mean ttirnir sveiflast sjlfsttt, hir rum ttum, jafnast etta t. Su sveiflurnar samhverfar, getur komi upp vandaml. ar sem eingngu er um eina eign a ra, skiptir etta lklegast ekki mli. v er smma t og safn eigna skoa. Hvernig haga strengir hverrar eignar fyrir sig sr? Vega arar eignir upp samhverfu sveifluna eignunum sem vi skouum fyrst? Gerist a, er allt lagi, en s htta a sveiflunar hj rum eignum lendi smu samhverfu og eim sem fyrst voru skoaar, getur vandinn augljslega orinn strri. Lag fyrir lag er fari gegn um allar eignir og eignasfn fyrirtkisins og hrifin af samhverfri sveiflu metin. Jafnframt er skoa hvernig er hgt a bregast vi ef a gerist.

httumat fyrir jflag er ekki svipa. Strengir fyrir fjrmlageirann eru skoair niur hvert fyrirtki, san flokk fyrirtkja og loks jflagi heild. Bregast arf vi me rstfunum, ar sem sveiflurnar eru samhverfar. S a ekki gert, getur fari mjg illa, fari eitthva rskeiis. Rstfunum, sem hr vsa til, er ekki tla a breyta sveiflunni. Hn getur veri af hinu ga. Nei, eim er tla a takmarka tjni sem kynni a hljtast af hverju v sem gerist. T.d. a safna sj til a eiga fyrir afborgun ef svo fri a ekki fist endurfjrmgnun lns.

Stareyndin er a menn gleymdu sr velgengninni. Htta skal leik, hst hann stendur, segir slenskur mlhttur. Og annar segir, ganga skal hgt um gleinnar dyr. Hvoru tveggja hefur snt sig vera rtt.

Vogunarsjir eru httu a hrynja

Eins og ur segir, eru eignir vogunarsja eitthva kringum 516.000 ma. USD. essi upph nemur um tfldu vermti eignanna sem vogunarvemlin byggja . hrifin eignarrnun ea verhruni er v miki. egar einn geiri lkkar veri, er mjg mikilvgt fyrir vogunarsjina a annar geiri hkki veri. Hugsanlega er hgt a rekja hkkun hrvruvers til ess a veri er a vega upp eignabruna Bandarkjunum. Hvaa rk eru fyrir v a japanska jeni hefur roki upp r llu, egar hrifin af jarskjlftanum hefu tt a virka fuga tt? Af hverju hefur lgvaxtamyntin svissneski frankinn hkka og hkka? ll vermyndun markai byggir v a vihalda jafnvgi og etta er liur v.

Fyrsti stri vogunarsjurinn sem hrundi var LTCM New York ri 1998. Hann var fyrirmynd allra og allt breyttist gull sem sjurinn snerti. Svo kom rssneska fjrmlakreppan og niurstaan var 4,6 milljara dala tap hj sjnum fjrum mnuum. Tapi var svo hrikalegt, a menn tldu httu kejuverkun nema gripi vri inn . Og a geri Selabanki New York (Federal Reserve Bank of New York) me asto helstu lnadrottna. (Bankastjri hans eim tma var Timothy Geitner, nverandi fjrmlarherra Bandarkjanna.) LTCM var nefnilega tali of strt til a falla. Hi grarlega tap sjsins var afleiing af rngu httumati byggu reiknilkni framkvmdu af tlvu. Hafa skal huga a tveir af eigendum LTCM voru Myron Scholes og Robert C. Merton sem fengu Nblesverlaunin hagfri 1997 vegna rannskna sinna hegun verbrfa, m.a. Black-Scholes formluna, sem hafi gert betur en nokkrar arar a segja fyrir um run afleia, .e. stock options. Verk eirra Merton og Scholes hfu gengi t a lgmarka httu verbrfaviskiptum. a var v miki fall fyrir markainn heild, egar ljs kom, a slkt grundvallarverk, sem rannsknir eirra hfu skila af sr, gekk bara upp, egar markairnir hguu sr af samkvmt forskrift. httumat arf hins vegar alltaf a gera r fyrir hinu mgulega. Sama er hve varlega menn fara og dreifa eggjunum snum margar krfur, krfurnar gtu allar vart veri smu stru krfunni. Menn smmuu einfaldlega ekki ngu langt t.

arna kemur aftur a strengjafrinni. Mguleikinn er nefnilega a strengirnir sveiflist hver um sig sjlfsttt, en eru san safni strengja sem sveiflast samhverfum me rum. San kemur slinkur stra strenginn og eir litlu smella samhverfu me fyrirsum afleiingum. Ef strf hfundar vi httustjrnun hafa leitt eitthva ljs, er a a maur veit aldrei hvenr slinkurinn kemur og hvaa hrif hann hefur, en a halda v fram a eitthva s fyrirs er rangt. a er ekki til neitt sem er fyrirs, eingngu a sem ekki hefur veri gert r fyrir. Rtt framkvmt httumat gerir r fyrir llu, annig a ekkert veri fyrirs. httumati arf a virka egar illa gengur.

Hvert stefnir?

Og komum vi a stunni dag. egar fjrmlakreppan skall um mitt sumar 2007, fru vogunarsjirnir a haga sr lkt og Nick Leeson. stainn fyrir a stta sig vi tiltlulega saklaust tap var byrja a leggja meira og meira undir. Ef mnnum hefi tekist a taka slagsuna ri 2007 kinnina hefi framhaldi ori ru vsi. En stainn var dmnkubbunum tt af sta. Ea eigum vi a segja, a menn bjuggu til samhverfa sveiflu httu strra svi. Bears Stern fll og Lehman Brothers, sland fylgdi og rland komst hann krappann. Vogunarsjirnir tpuu hum fjrhum Bears Stern og Lehman Brothers og peninga tldu menn sig vera a endurheimta. Settur var rstingur veikasta hlekkinn evru samstarfinu og n er ekki bara Grikkland falli, rland hefur dregist dpra niur svai, tala, Portgal, Spnn og a g tali n ekki um rkin innan ESB austurhluta Evrpu. etta btist a bandarska hagkerfi er alvarlegum vanda. standi er sjlfskaparvti annars vegar vogunarsja sem eru a reyna a bjarga eigin skinni og misvitra rkisstjrna og selabanka, sem telja a vera blett egi a geta ekki ri vi standi.

Daginn sem rkisstjrnir og selabankar um allan heim tta sig v, a a er ekki hlutverk eirra og alls ekki hlutverk skattgreienda, a vera mtvgi vi httu sem vogunarsjir taka, mun standi byrja a snast vi. Einhverjar merkilegar stofnanir munu ekki lifa a af og svo verur bara a vera. Nttran hefur snt okkur margoft a oft er strbruni nausynlegur undanfari ess a endurnjunin geti tt sr sta.


mbl.is Bandarskir bankar eiga miki undir evrusvinu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Skringarnar lkkun skulda eru margar, en ttu a vera fleiri - Rangar upplsingar um skuldastu heimilanna

Skli Eggert rarson, rkisskattstjri, er stuttu vitali vi Morgunblai dag. vitalinu er m.a. viki a eim upplsingum a skuldir heimilanna hafi lkka um heila 14,4 ma.kr. milli upplsinga skattframtlum 2011 og 2010. J, etta eru heilir 14,4 ma.kr. rtt fyrir a Hstirttur hafi dmt gengistrygginguna vera lglega vertryggingu um mitt sl. r. Rkisskattstjri getur sr til um a stan s a fjrmlafyrirtkin hafi veri byrju a afskrifa skuldir og flk hafi teki sparna til a greia upp skuldir. Hvorutveggja er rtt, ar sem einhverjar "afskriftir" hafa tt sr sta n ess a a telji hum upphum samkvmt upplsingum fr bnkunum. A flk hafi teki t sparna er hins vegar rtt, ar sem fimmta tug sunda hefur teki t sreignarsparna sinn svo nemur tugum milljara og lklegt er a eitthva af eim peningi hafi fari a lkka skuldir.

Tvennt nefnir rkisskattstjri ekki. Anna er til lkkunar skulda og hitt hefi tt a lkka skuldir mun meira. Fyrra atrii er a verblga sasta ri var 1,8% og v hefi llum sem skulda vertrygg ln tt a takast a greia niur af hfustlnum, .e. afborganir hfustl hefu tt a vera hrri en hkkun hfustls vegna verbta. Sara atrii er a 16. jn 2010 felldi Hstirttur tvo dma mlum nr. 92/2010 og 153/2010, ar sem rtturinn komst a eirri niurstu a gengistrygging vri lgleg vertrygging og v tti a urrka allar hkkanir hfustls vegna breytingar krnunni af lnunum. Mli er a fjrmlafyrirtkin hunsuu essa dma og sendu inn rangar upplsingar til skattayfirvalda vegna stu ur gengistryggra lna. rtt fyrir a g hafi bent rkisskattstjra essi lgbrot fjrmlafyrirtkjanna, virist mr sem hann hafi lti bendingu mna sem vind um eyru jta. A.m.k. kemur ekki fram skuldastu heimilanna, a lnin hefi veri fr inn skattframtlin samrmi vi rskuri Hstarttar. Snir etta v miur samtryggingu kerfisins. Fjrmlafyrirtkin geta gert hva sem er og allir innan stjrnkerfisins virast samykkja hegun eirra sama hvort um er a ra lgbrot ea siferisbrot.

rni Pll rnason hefur gengi manna lengst fram v a verja lgbrot fjrmlafyrirtkjanna. Me frumvarpi snu um vexti ur gengistryggra lna gaf hann fjrmlafyrirtkjunum lklegast um 150 milljara kostna heimilanna. Raunar gaf hann krfuhfum lgbrjtanna, .e. hrunbankanna, essa upph ( hugsanlega renni hluti af henni til nju bankanna og tti a ntast launauppbtur fyrir starfsflk). Rk hans eru stjrnarskrrvarinn rttur krfuhafa og hann gti lent lgsknum krfuhafanna. Manninum er ekki alltaf sjlfrtt og svo er etta sinn. fyrsta lagi, hfu krfuhafarnir egar gefi eftir essar krfur. a var v ekki veri a hafa neitt af eim. ru lagi, hva me stjrnarskrrvarinn rtt minn sem lntaka a ekki veri sett mig afturvirk yngjandi lggjf. rija lagi, hva me mannrttindi. Nei, rni Pll er svo hrddur vi krfuhafa a honum verur lklegast brtt brk hvert sinn sem hann hugsar til essara vtta mannsmynd.

Kaldhnin essu er a umheimurinn heldur a flk hafi veri teki fram yfir krfuhafa slandi. Stareyndin er s a krfuhafar f allt sem hgt er a kreista t r flki me gu mti. Til ess f eir asto fr skattinum me flsuum upplsingum skattframtlum, fjrmlarherra og efnahags- og viskiptarherra sem bera ttablandna viringu fyrir "erlendum krfuhfum", fr Selabanka slands sem ttar sig ekki v a efnahagsstugleiki verur ekki tryggur nema fjrhagur fyrirtkja og heimila verur tryggur, Fjrmlaeftirlitinu sem enn heldur a hlutverk ess s a verja fjrmlafyrirtkin en ekki sj til ess a au fari a lgum og Alingi sem hefur ekki kjark til a rsa upp gegn ofrki rkisstjrnarinnar, llum ingmnnum megi vera ljst a veri s a brjta rtti almennings.


mbl.is Heimilin eru htt a safna skuldum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Draga fjrmlafyrirtki samninga langinn svo au geti innheimt hrri vexti og kostna?

g hef nokkur dmi fyrir framan mig um elilegan drtt fjrmlafyrirtkja vi a ganga til ea ganga fr samningum vi viskiptavini sna. Lengst hafa lii meira en tv r fr v a fyrirtki skai eftir samningum, ar til fjrmlafyrirtkinu knaist a ljka eim. A sjlfsgu krafist fjrmlafyrirtki fullra vaxta og kostnaar fyrir a tmabil sem fjrmlafyrirtki tk sr aukalega.

g get ekki anna en velt v fyrir mr hvort tilgangur fjrmlafyrirtkjanna s a blmjlka viskiptavininn eins og kostur er. Hvers vegna tti banki sem fkk greidda tugi milljna inn vrslureikning (.e. reikning sem viskiptavinurinn hefur enga stjrn ) a draga a 12 - 15 mnui, ef ekki lengur, a gera upp ln me vrslufnu? San fer uppgjri fram me fullum vxtum, drttarvxtum, innheimtukostnai, vanskilakostnai og gu m vita hva. Eru etta elilegir viskiptahttir?

Frnleikinn essu er a dmstlar hafa bakka fjrmlafyrirtkin upp essari vitleysu og dmt flk og fyrirtki til a greia allan kostna sem fjrmlafyrirtkin hafa krafist, verulegur hluti vibtarkostnaar s til kominn vegna ess a fjrmlafyrirtkin eru a draga flk og fyrirtki asnaeyrunum og ba eins lengi og hgt er a ganga fr uppgjri. Vi lestur dmsmla m san sj a samningar hafa jafnvel tekist milli aila, en fjrmlafyrirtki falli fr eim ea btt vi krfum sustu stundu a v virist eim eina tilgangi a hleypa mlum upp. Er alveg me lkindum a slk httsemi vari ekki vi lg og enn vitlausara a dmstlar skuli ekki setja ofan vi fjrmlafyrirtkin vegna slkrar httsemi.

Mig langar a nefna hr nokkur dmi (teki fram a etta eru allt raunveruleg dmi):

1. Bja tti hs upp vegna vanskila. Eigandanum tkst a selja hsi en bankinn setti a skilyri a sluandviri, sem var vel umfram skuldir, yri geymt vrslureikningi. 18 mnuum sar var f enn inni vrslureikningnum og lni uppgert. Eigandinn urfti allan tmann a ba inni skyldmennum, ar sem vikomandi fkk hvergi lnafyrirgreislu vegna ess a bankinn breytti ekki vanskilamerkingu hj CreditInfo.

2. Fyrirtki lenti vanskilum me ln sn. a tti eign sem dugi fyrir strstum hluta eirra lna sem voru vanskilum, .e. gat greitt upp megni af lnunum me eigninni, og reksturinn gat san stai undir restinni. Bankinn tk sr tv r a hugsa mli! mean hrnnuust upp vanskil og kostnaur, sem bankinn krafist a f greiddan vi uppgjr. Uppgjr, sem flst v a bankinn tk yfir eignina (sem boin var strax upphafi) og skuldajafnai gegn hluta eirra lna sem fyrirtki var me, fr a lokum fram en fyrirtki urfti a greia drjgan vibtarkostna vegna vinnubraga bankans. Eigandi fyrirtkisins hafi nnast einu sinni mnui reki eftir v a samningarnir vru klrair, en a kom nr alltaf a svar a etta vri athugun.

3. Eldri hjn lentu vandrum me lnin sn. au buu bankanum a taka upp sumarbsta sem au ttu austur sveit. au mttu ba 12 mnui eftir niurstu og millitinni seldu au hjlhsi, minnkuu vi sig bl og tku t sreignarsparna. au misstu samt sumarhsi sitt.

4. g er me fjlmrg dmi um flk me tvr eignir sem hafa reynt a n frjlsum samningum vi fjrmlafyrirtki. Viskiptavinirnir hafa lagt fram tilbo sem fjrmlafyrirtkin hafa hafna me hreinu neii, en egar au hafa veri bein um tillgu a lausn er flki svara me gninni. Grfasta dmi er tplega tveggja ra bi eftir tilboi um uppgjr og enn hefur tilbo ekki borist, rtt fyrir a treka hafi veri gengi eftir v.

5. Hjn fengu a skila l og fengu hana endurgreidda fr Reykjavkurborg. Upphin var hrri en skuld vi komandi vi fjrmlafyrirtki. Greislan fr borginni var lg inn vrslureikning. a var sasta ri. Fjrmlafyrirtki vill gera lni upp annig a vextir lninu fr v greislan fr borginni barst eru umtalsvert hrri en vextirnir af vrslureikningnum! (g er me fleiri en eitt dmi um nkvmlega etta.)

6. En essi afer a draga samninga eins lengi og hgt er nr til fleiri tta en hsnislna. a er sama hvernig lnaviskipti einstaklingur ea fyrirtki eru me, skir um samninga og uppgjr eru hummaar fram af sr eins lengi og kostur er. Snist skin um a skuldbreyta r hrri vxtum lgri, skuldajafna ea bara gera upp h sem lga skuld sem bera ha vexti, draga au allt langinn en passa sig vandlega a krefjast allra eirra vaxta sem mgulegt er a krefjast.

g gti tali til mun fleiri dmi og hvet flk til a bta snum dmum vi athugasemdum.

Fjrmlafyrirtkin bera fyrir sig a mlin su svo flkin. g skil ekki hversu flki a getur veri a nota greislu upp segjum 40 m.kr. til a borga upp ln sem stendur 32 m.kr. Nei, stainn er bei me a reikna t uppgjri, ar til upphin er komin 45 m.kr. me vxtum, drttarvxtum og kostnai, svo viskiptavinurinn skuldar fjrmlafyrirtkinu en ekki fugt. g skil heldur ekki hva er svo flki a mia uppgjr vi ann dag, egar peningarnir komust sannanlega vrslu fjrmlafyrirtkisins ea voru fjrmlafyrirtkinu tiltkir. g skil heldur ekki hversu flki a er fyrir fjrmlafyrirtki a ganga til samninga vi flk og fyrirtki um skuldajfnun grunni yfirtku eigna. g skil ekki af hverju fjrmlafyrirtki fara me nr ll ml fyrir dmstla, egar viskiptavinurinn hefur bein nefinu a standa rtti snum. tli a s vegna ess a neytendalggjf slandi er ftum troin af dmstlum?

Fjrmlafyrirtkin skortir ekki afsakanirnar, egar au fresta mlum. Klassskt er a bera fyrir sig a hinn ea essi, sem urfi a fjalla um mli, s fri. (Eins og au hafi aldrei heyrt tala um stagengla.) eru a blessaar lnanefndirnar, sem koma greinilega allt of sjaldan saman ea eru strlega undirmannaar. nokkrum tilfellum hafa fjrmlafyrirtki bori fyrir sig vissuna um uppgjr gengistryggra lna, rtt fyrir a viskiptavinir hafi ntt sr tilbo eirra hausti 2009 um skuldbreytingu slenskar krnur. Menn hafa flagga lgunum hans rna Pls um afturvirka vexti. Dmar Hstarttar hafa menn nota sem afsakanir. etta minnir mig helst alklista sem er me fullt af afskunum fyrir a drekka. En a er sama hver afskunin er, alltaf passa fjrmlafyrirtkin sig v a vaxtareikna lnin og bta vi vanskilakostnai.

g er ess handviss a essi aferafri fjrmlafyrirtkjanna er thugsu taktk hj eim, sem snir nttrulega trlega bregla viskiptasiferi. au vita alveg upp hr hvernig au geta mjlka sem mest t r viskiptavininum. Er nema von a flk treystir ekki fjrmlafyrirtkjunum! g auglsti einhvern tmann eftir heiarlegu bankaflki. g held g urfi a fara a endurbirta auglsingu fyrr en sar. San auglsi g eftir einhverjum innan stjrnkerfisins, a g tali n ekki innan Alingis, sem hefur bein nefinu til a stoppa fjrmlafyrirtkin af essari vitleysu sinni.

Staa viskiptavina fjrmlafyrirtkjanna er vonlaus. eir geta ekki vinga fyrirtkin til samninga. eir geta ekki greitt fjrhir inn lnin, ef fjrmlafyrirtki neitar a fra inngreisluna inn. eir geta ekki afhent fjrmlafyrirtkinu afsal af eign nema fjrmlafyrirtki hafi samykkt samning ar a ltandi. Nei, fjrmlafyrirtki hafa ll trompin hendi sr og vita a. g veit a mrgum lur eins og eim s haldi gslingu fjrmlafyrirtkjanna og veri ekki sleppt nema gegn ofurhu lausnargjaldi. Tveggja ra selabankavextir af 20 m.kr. lni geta hlaupi hrri tlu en rslaun vikomandi skuldara.


Geta bankamenn (og fleiri) tt yfir hfi sr allt a 6 ra fangelsi vegna gengistryggra tlna fjrmlafyrirtkjanna?

g var spurur a v um daginn hvort a tgfa og innheimta fjrmlafyrirtkja gengistryggum lnum gti hafa veri refsiver athfn. Vsai vikomandi srstaklega til 264. gr. laga nr. 19/1940 almennra hegningarlaga. ar sem mr finnst elilegt a svara fyrirspurnum sem til mn berast ( a dragist stundum og gleymist lka oft), lagist g sm rannskn essu mli.

Samkvmt 17. gr. laga nr. 38/2001, varar a sektum ef broti er gegn kvum VI. kafla laganna. Svo vill til a Hstirttur hefur komist a eirri niurstu a Landsbanki slands (sar NBI hf. og nna Landsbankinn hf.), Kauping banki (sar Ni Kauping banki og nna Arion banki), Glitnir (sar Ni Glitnir og nna slandsbanki), Lsing hf., SP-fjrmgnun hf., Avant hf. og Frjlsi fjrfestingabankinn hf. (lklegast Drmi hf. dag) brutu ll gegn 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001, en essar greinar eru einmitt VI. kafla laganna. 17. gr. hljjar sem hr segir:

Brot VI. kafla laga essara vara sektum nema yngri refsing liggi vi broti samkvmt rum lgum.

N lgum nr. 19/1940 almennum hegningarlgum segir 248. gr.:

Ef maur kemur rum manni til a hafast eitthva a ea lta eitthva gert me v lgmtan htt a vekja, styrkja ea hagnta sr ranga ea ljsa hugmynd hans um einhver atvik, og hefur annig f af honum ea rum, varar a fangelsi allt a 6 rum.

og 264. gr. segir m.a.:

Hver sem tekur vi, ntir ea aflar sr ea rum vinnings af broti lgum essum ea af refsiveru broti rum lgum, ea meal annars umbreytir slkum vinningi, flytur hann, sendir, geymir, astoar vi afhendingu hans, leynir honum ea upplsingum um uppruna hans, eli, stasetningu ea rstfun vinnings skal sta fangelsi allt a 6 rum.

N veit g bara a eir bankar, sem g viskiptum vi, reyndu allt sast lii r (og einn raunar fram mars essu ri) a innheimta hj mr afborganir me gengistryggingu rtt fyrir dma Hstarttar fr 16. jn fyrra. Virist mr sem me v hefi eir veri a brjta gegn 248. gr. hegningarlaga. N mr voru sendar innheimtukrfur hverjum gjalddaga og greiddi g r eins lengi og g gat og ar til g ttai mig v a um lglegar innheimtukrfur a ra. Snist mr sem a hafi veri brot 264. gr. laganna. Brot gegn bum essum greinum vara allt a 6 ra fangelsi og samkvmt 3. tluli 1. mgr. 81.gr. hegningarlaga, fyrnist sk vegna slkra brota 10 rum. Einhverjum gti dotti hug a sekt s ekki refsing, en v er fljt svara: Refsing getur hvort heldur veri sekt, skilorsbundinn fangelsisdmur ea skilorsbundinn fangelsisdmur. kvi 264. gr. nr v yfir brot VI. kafla laga nr. 38/2001.

En a er bi a leirtta essi ln, hugsa vafalaust einhverjir. Er a svo? Er virkilega bi a leirtta a fullu hkkun lna einstaklinga, fyrirtkja og sveitarflagasem kom til vegna ess sem RNA vsar til sem mguleg lgbrot stjrnenda og eigenda fjrmlafyrirtkjanna? Hva san me allar vrslusviptingarnar og uppbo sem ger voru grunni lglegrar gengistryggingar?

a eru san ekki bara bankamenn sem gtu tt yfir hfi sr kru vegna brota 264. gr. hegningarlaga. Greinin tekur nefnilega til allra sem astoa vi brotin. ar koma ansi margir vi sgu, svo sem skilanefndarmenn, slitastjrnir, vrslusviptingaailar, sslumenn og fulltrar eirra, dmarar, starfsmenn Fjrmlaeftirlitsins, starfsmenn Selabanka slands, starfsmenn stjrnarrsins, rherrar og jafnvel ingmenn, fimm sast tldu taki beinan tt verknanum, astouu agerir eirra ea agerarleysi fjrmlafyrirtkin brotum snum.

N ir ekki fyrir fjrmlafyrirtkin a bera fyrir grandleysi, ar sem samtk eirra sendu inn umsgn vi frumvarp a lgum nr. 38/2001 ar sem bent var a essi ln yru lgleg fri essi hluti frumvarpsins breyttur gegn um Alingi. Brotaviljinn var v tvrur og setningurinn einbeittur. Selabankinn og viskiptaruneyti hfu vormnuum 2009 hndum lgfrilit ar sem sagt var nnast augljst a gengistrygging vri lgleg. Bi var a benda FME hi sama. Gr. 264 segir ekkert um a vikomandi urfi a vera mevitaur um lgbroti, annig a ekki hgt a bera ekkingarleysi fyrir sr.

etta eru nttrulega bara mnar vangaveltur kjlfar spurningarinnar sem g fkk og vri gott a f vihorf lglrra einstaklinga eim. Einnig vri hugavert a f bendingar um a hverjir a eru sem gtu krt ennan verkna, hverja vri reynd hgt a kra og hvert tti a kra. San vri gott a vita hvort slk kra yri til ess a um opinbert ml ea einkaml yri a ra.

a er me etta eins og margt anna, a vri bi a leysa skuldaml heimila og fyrirtkja me farslum htti, vri flk ekki velta essum hlutum fyrir sr. Enginn er mr vitandi leiinni me a kra einn ea neinn vegna essara mla, en ljst er a fari er a styttast kveikjurinum.


Limb

Kalskir tra (tru) v a slir skrra barna fari til Limb mean veri vri a kvea hvort r enda hreinsunareldinum ea betri sta. Sama vi um sem hfu syndga, en du stt vi gu. eir einir fara betri stainn sem fengi hafa fyrirgefningu synda sinna hj Kristi, en hinir enda helvti. Limb er a sem einnig er kallaur forgarur helvtis.

Mr snist sem standinu jflaginu dag s best lst me orinu LIMB, a.m.k. egar kemur a skuldastu heimilanna og fyrirtkja og fjrhagsstu lfeyrissja og fjrmlafyrirtkja. Heimilin eru send til umbosmanns skuldara ea jnustufulltra fjrmlafyrirtkjanna og ar ba au limb eftir vi a f a vita hvort teki er mlum eirra jkvan htt ea eim sagt a ta a sem ti frs. Fyrirtkjunum var beint inn Beinu brautina fjrmlafyrirtkjanna. Eftir a stt er um, ba au ofvni eftir v a vita hvort au fi rlausn sinna mla ea er sagt a ta a sem ti frs. seinni hpinn virast helst fara fyrirtki sem eru samkeppni vi fyrirtki eigu bankanna ea bankarnir eru bnir a koma hendur "rttra" aila. N lifeyrissjirnir eru limb ar sem eir vita ekki hvers viri mikilvgar eignir eirra eru ea hvort eir skuldi jafnvel 40% af eignum snum ailum sem lku eins og smkrakka. Loks eru fjrmlafyrirtkin limb ar sem hafa ekki hugmynd um hvers viri lnasfnin eirra eru, hver niurstaa mgrts af dmsmlum verur, hvort viskiptavinir eirra vilja yfirhfu eiga viskipti vi au framtinni og bara hvort au lifi af nsta ra aljlegum fjrmlamrkuum.

vissan sem skapaist vi hrun bankanna oktber 2008 og ekki sur vi fall SPRON mars 2009 er v miur enn til staar hj grarlega strum hpum jflaginu. a sem g varai vi oktber og nvember 2008 og febrar 2009, a fjrmlafyrirtkin eignuust stran hluta fyrirtkja og fasteignir heimilanna, hefur gengi eftir. Fjrmlafyrirtkin sem orskuu hruni (og hin nju afsprengi eirra) eru hgt og btandi a eignast allar eignir jflaginu og skilja viskiptavinina (sem hljta nna a vera fyrrverandi) nnast eignalausa. trlega frnleg niurstaa. Og su menn ekki hlnir og borgi allt, geta eir lent skuldafangelsi, en hinir sem orskuu hruni, eir eru bara gum mlum enda voru eir me allt sitt einkahlutaflgum. Frnleikinn tekur san engan endi v a margir af eim sem voru fnum stum hrunbnkunum, eru a vinna fyrir slitastjrnir, skilanefndir og nju bankana a v a hera hengingarlina um flk og fyrirtki ea hira af eim allar eignir. Sem sagt starfsflki sem hannai atburarsina er a sj til ess a hn endi eins og til var tlast.

Einu sinni var g heppinn en ekki lengur

Fyrir remur rum, taldi g mig vera mjg heppinn me a vera viskiptum vi SPRON og fyrir sjsins. ar var gott starfsflk og allar kvaranir voru teknar hratt og vel af starfsflki sem passai sig v a halda gri nnd vi viskiptavininn. N er ldin nnur.

a vera a teljast einhver strstu mistk stjrnvalda a lta ekki SPRON fara smu lei og hin fjrmlafyrirtkin, .e. stofna ntt fjrmlafyrirtki rstum hins gamla. stainn kom svarthol. Eins og flk veit hefur svarthol ann eiginleika a sjga allt til sn og skila engu til baka. trlega margir sna sr til mn varandi viskipti sn vi etta fyrirtki, sem dag heitir Drmi. a ber nafn me rentu. Reipinu Drma var tla a binda Fenrislfinn fastan goaheimum, en geri lti gagn. Kannski eir ttu a skipta um nafn fyrirtkinu og kalla a Gleipnir, v a var j Gleipnir sem skilai niurstunni sem bist var vi.

g segi a etta hafi veri strstu mistk stjrnvalda og langar a tskra a stuttu mli. ar sem stofnair voru nir bankar rstum hrunbankanna, voru eir reynd starfrktir fram bara undir njum kennitlu ( deila megi um a hvort a er nja ea gamla kennitalan sem reynd s sem gildir). ar me var vihaldi samfeldni rekstri og viskiptum vi viskiptavini hrunbankanna. SPRON var settur gjaldrot. ar me breyttist viskiptasambandi milli sjsins og viskiptavinanna samband milli rotabs sem heyrir undir lggjf um gjaldrotaskipti og skuldara rotabsins, .e. vi sem voru ur viskiptavinir SPRON/FF erum bin a missa stu og rotabi arf ekki a hafa neinar hyggjur af v a vihalda samfeldni. Lg um gjaldrotaskipti virka lka annig, a skiptastjra er hreinlega skylt a hmarka viri eigna og krfuhafar geta krt slitastjra sem ekki sinnir eirri skyldu sinni.

Hugsanlega tluu stjrnvld a sna mtt sinn og megin, egar kvei var a setja SPRON/FF rot stainn fyrir a fara lei sem fari var gagnvart hrunbnkunum. sundir fyrrverandi viskiptavina sjsins eru n a la fyrir vvahnykkingu.


Vertrygg hsnisln me 0,5 - 1,5% vxtum

Vri a ekki draumur ds, ef slenskum hsniskaupendum byust vertrygg hsnisln me 0,5 - 1,5% vxtum ofan vertryggingu? etta er veruleikinn srael.

srael samt Chile og slandi eru einu lndin heiminum (sem g veit af), sem bja almenningi vertrygg ln. ll essi lnd tku upp vertrygg ln vegna mikillar verblgu sem t upp hfustl lnanna fyrir tma vertryggingarinnar.

Chile

Kerfi Chile er gjrlkt v sem vi hfum og v erfitt til samanburar. Notu er eining UF ea Unidad de Fomento) sem er nokkurs konar gjaldmiill hsnislna. Selabankinn heldur utan um "gengi" UF og birtir mnaarlega. rtt fyrir trekaa leit, hefur mr ekki tekist a finna nkvmar upplsingar um hve hir vertryggir vextir eru Chile, en a sem g hef fundi er a vextirnir hafi byrja mjg hir kringum 1990 (8,5%) en hafi san fari lkkandi (standa nna 4,5- 5,5%). vertryggir breytilegir vextir standa hins vegar 3,3-3,5%! Verblga Chile hefur undanfrnum 4 rum veri bilinu 2,5 - 5% og fer hkkandi. Gengi UF tekur sian mi af bi vxtunum og verblgunni.

srael

g var fer um landi me hp af sraelum og fri hsnislnakerfi tal vi fyrrverandi bankamann. srael er boi upp fjlbreytta mguleika og meal annars vertrygg hsnisln, s.k. Madad ln. Samkvmt upplsingum essa manns, eru vertryggir vextir um 0,5 - 1,0%. Samkvmt upplsingum af vef Selabanka srael, er bili meira ea 0,5 - 2,0%. (etta eru glrur sem sna blasu 9 verblgu og bls. 11 nafnvexti hsnislna, .e. vextina samt vertryggingunni. CPI er vertrygging.) Samkvmt smu upplsingum eru vertryggir hsnisvextir um 2,0 - 2,5% lgri en nafnvextir vertryggra lna! Merkilegt er a skoa uppfjllun skrslu vertryggingarnefndarinnar um vertrygga vexti srael, en ar er fundin ein heimild sem gefur upp 3,5% vexti. Heimildin er fr fasteignaslu (!) stainn fyrir a vitna selabankann.

egar g fr a skoa nnar upplsingar vefnum, rakst g vef balnafyrirtkis. ar er fjalla um msa fjrmgnunarkosti og rtt um kosti eirra og galla. Um vertrygg ln segir:

Inflation indexed rates, either fixed or variable

Whether the rate is fixed or variable, the capital is indexed to inflation.
This plan does not offer many advantages.
For now, we do not recommend it.

J, einmitt a. vextirnir su lgir, sr etta fyrirtki ekki marga kosti og mlir ekki me essu lnaformi. Er a andstu vi niurstu skrslu vertryggingarnefndarinnar.

ru skjali fr hsnislnafyrirtkinu First Israeli Mortgages er fjalla um mis lnaform og m.a. vertrygg ln. Fyrirsgnin eim kafla sem fjallar um vertrygg ln er:

The best loan for you (if you are a bank)

Og sar segir:

You may be wondering, why would anyone choose a madad-linked loan and how would anyone ever be able to convince a customer to take one? The answer is: they dont need to. Many borrowers convince themselves. When inquiring about mortgages, unknowing banking customers receive offers from their bank, which may seem very attractive. These offers are targeted at making the consumer feel he/she can afford the new house with a fairly low monthly payment. Interest rates are quoted as 3.5% fixed for 20 years. What is often not stressed is that the borrowers balance is linked to madad, which will cause the effective interest rate to be much higher. Consumers choose madad loans because they often carry the lowest initial monthly payment obtainable. Some aggressive lenders will even offer 40-year loan terms only on Madad linked loan products. Banks prefer to sell madad linked loan products for many reasons. Firstly, they are hedged against inflation- this means that the bank has essentially no risk in terms of the value of their outstanding loans depreciating. Second, linked loans carry a very low default risk because payments are rising gradually-especially in the first 10 years of the loan term. If an adjustable rate loan such as Prime adjusts upward by 2-3%, the monthly payments on the loan will rise much more than on a madad linked loan, even assuming a substantial inflation rate. The payment shock that the borrower will have to absorb on an adjustable Prime linked loan will be much more straining than on the inflation-linked loan. In a model showing a rapid 3% rise in interest rates to combat an elevated 6% annual inflation rate, the madad-linked loans monthly payment takes almost 7 years to catch up to that of the Prime loan. Despite the fact that the madad linked borrower paying a 3.5% fixed interest rate pays an effective 14.46% per annum over the life of the loan, the lack of payment shock in the first 10 years makes the risk of a borrower default much less likely.

Sem sagt 3,5% fastir vextir vertryggu lni jafngilda reynd 14,46% rlegum vxtum, ar sem vi erum a greia vextina yfir 10 ra tmabil. Hva tli 4,5% vextir a g tali n ekki um 6,0% vextir telji htt rlegum lntkukostnai.


Brosandi ferajnusta um allt land

g er nkominn r 12 daga fer um landi me sraelskan hp. Alls staar sem g kom me hpinn, sem var me miki af srrfum, var teki mti honum me bros vr. jnustulund htelstarfsmanna og veitingamanna, a g tali n ekki um brosmildi, var alveg til fyrirmyndar. Auvita voru sumir broslyndari en arir. skalanum 1 til 10 fkk enginn staur undir 9, en hann Sorin hj Fosshteli Laugum, Daniella hj Htel Stykkishlmi og Sunna Mjll hj Fosshteli Hsavk sprengdu skalann og f Smile fr mr. Og auvita hn Birna Breiuvk sem tekur mti llum me fru kaffi/te/kaki sem koma til hennar, eingngu s til a komast salerni!

Me essu er g engan htt a kasta rr trlega flott starfsflk allra staanna sem lgu sig lma vi a vera vi srviskulegum skum, lra framandi sii, sveigja reglur snar svo htelgestirnir yru ngir og svona mtti lengi telja. Og tri mr af ngu var a taka.

Takk fyrir frbrar mttkur Htel Hafnarfiri, Htel Dyrhlaey, Geri Suursveit, Icelandairhtel Hrai, Fosshtel Laugum, Fosshtel Hsavk, Htel Staarflt, Htel safiri og Htel Stykkishlmi. i voru ll isleg og dist g af natni ykkar, olinmi, jnustulund og brosmildi. Feralangarnir voru einstaklega hrifnir af ykkur llum. i sndu og snnuu a olinmin rautir vinnur.

--

Spdeild Veurstofunnar fr aftur flukarlinn fr mr. hverjum morgni fr g neti til a skoa njustu verusp. Svo leit g t um gluggann og s eitthva gjrlkt. :-(


mbl.is Vinalegasta vimti ferajnustu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (1.9.): 60
  • Sl. slarhring: 587
  • Sl. viku: 2728
  • Fr upphafi: 1545377

Anna

  • Innlit dag: 51
  • Innlit sl. viku: 2336
  • Gestir dag: 51
  • IP-tlur dag: 51

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Sept. 2014
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband