Leita frttum mbl.is
Embla

Bloggfrslur mnaarins, oktber 2011

Hvar og hvenr eiga feramenn a versla?

Me fullri viringu, hefur tkifrum feramanna til a versla hrna ekkert fjlga svo miki svo a eim hafi fjlga. Hpur feramanna hringfer, svo dmi s teki, hefur nnast engin tkifri til a versla eins og flestar slkar ferir eru skipulagar. Komi er til Keflavkur, fari inn htel og lagt hann nsta dag. Hringurinn farinn nokkrum dgum, ar sem allur daginn fer a skoa hina og essa stai utan ttblis og komi inn htel eftir a verslanir loka. Ef n er inn ur en verslanir loka, er a samt svo seint a enginn tmi gefst til ess a versla. Loks er komi til Reykjavkur og gefast nokkrir klukkutmar til ess a versla. Brottfr er svo nsta dag, jafnvel snemma morguns. Hvergi ferinni er gert r fyrir a feramenn skilji gjaldeyri eftir. g fr me hp svona tr sumar og eina tkifri sem honum gafst til a versla voru 20 mntur Mvatni, 10 mntur Goafossi og 60 mntur Akureyri.

Feramaurinn sem er Reykjavk, hann er oft eysingi inn og t r borginni ea a hann kom ekki hinga til a versla. Matur, drykkur og afreying hefur lkka evrum. Fer Gullna hringinn hefur lti hkka krnum rtt fyrir hrun krnunnar sem ir veruleg lkkun evrum. Meira a segja bjrglasi er fari a ykja drt. Bara Bla lni hefur lti veri halda sr erlendri mynt.

Ef vi viljum a feramenn eyi meiru hr landi, verum vi a gefa eim fri v. Klukkutma stopp Geysi, ar sem svi er skoa og boraur hdegismatur, gefur ekki ngilegt svigrm fyrir feramanninn til a versla annars gri verslun stanum. Enn styttra stopp Gullfoss ir a eingngu rfir nota tkifri til a versla. Og ekki er verslunin upp marga fiska ingvllum. etta er samt s fer sem bur upp mesta fjlbreyttni verslun af dagsferum t fr Reykjavk.

Skipulag fera verur a leyfa verslun

Grundvallaratrii v a rva verslun feramanna, er a skipuleggja hlutina annig a varningi s nnast haldi a eim og a eir hafi tma til ess a sinna essum tti heimsknarinnar. Far ferir eru annig skipulagar. g er binn a nefna Gullna hringinn og hringferir. etta lka vi um ara tra. Ekki er gert r fyrir a flk hafi tma til a versla. a er rtt svo a a geti fundi sr hfu ea vettling, en ef einhver fyrirhfn fylgir kaupunum, er varla tmi.

Ekki dugar a nota afskun a hin erlenda feraskrifstofa vilji ekki skipuleggja annig a gert s r fyrir tma til innkaupa. g hef ekki enn hitt konu (ekkert illa meint) sem hefur ekki snt v huga a skoa verslun. Karlarnir eru ekki miklir eftirbtar, en eir hafa minni olinmi. Lengjum stoppin Goafossi, Mvatni, Vk, Geysi, svo nokkrir staar su nefndir, og gefum feramanninum kost a skilja gjaldeyrinn eftir. Anna sem vi urfum a gera, er a auka fjlbreyttnina og passa okkur v a hafa ekki smu vruna alls staar. T.d. er mjg hugavert a koma verslunina Goafossi, vegna ess a ar er veri a selja ruvsi vru. Ea kaupflagi Hlmavk. Ef hver staur getur skapa sr srstu, eru meiri lkur a feramaurinn kaup eitthva hverjum sta. S sami varningurinn alls staar, httir feramaurinn a skoa eftir a hafa kkt tvr verslanir.

Feramenn vilja versla

g hef fari nokku margar ferir me feramenn, mest hr SV-horninu. Eina ferin sem hreinlega gerir r fyrir verslunarstoppi er Suurstrandarferin, ar sem hdegisstopp er teki Vk og flki er beint verslun Vkurprjns ar. Flk kemur lka alltaf me fullt af pokum me sr inn rtuna. Bla lnsferin gefur lka gott tkifri til a versla. rum ferum hefur flk kvarta undan v a hafa ekki tma, srstaklega skipaferunum. Eins og g benti fyrr frslunni, fr g hringfer ar sem gfust innan vi 2 klukkutmar til a versla 12 dgum! Hvaa minjagripi feramaurinn a hafa me sr heim, ef stoppin eru svo knpp a hvergi gefst tmi til a versla? Ea gjafir handa brnum og barnabrnum ea rum nstddum? Ekki er veri a tala um a htta a sna flki landi, bara a skipuleggja hlutina annig a hdegishli s a sta ar sem g feramannaverslun er og a stoppa s ngilega lengi. Kaupflag landsbygginni er t.d. mjg vinsll ningarstaur.

Auvita etta, sem g tala um, ekki vi um allar ferir ea alla feramenn. Sumir hafa loksins n a ngla saman fyrir draumaferinni og eru ekki komnir hinga til a versla. Arir versla alveg helling. En hvort sem er, verum vi a fjlga tkifrum eirra til a versla og vera me meiri fjlbreyttni vrurvali. v miur eru slenskar feramannaverslanir allt of lkar og egar maur hefur komi inn tvr til rjr, hefur maur tilfinningunni a maur hafi s r allar.


Gumundi Gunnarssyni svara

Gumundur Gunnarsson, stjrnarmaur lfeyrissjnum Stafir, birtir eftirfarandi ummli bloggsu sinni Eyjunni:

ttir a lesa pistilinn aftur Marn og ttir a kynna r betur afstu verkalshreyfingarinna til hrra vaxta.

ert binn a bera merkilegar sakir saklaust flk, veri me innistulaust persnun um starfsflk stttarflaganna.

ll stttarflgin hafa rum saman barist vi a a teki vri efnahagsstandinu ogannig a a vri hgt a n niur vxtum og skapa stugleika.

ttir a kynna r hva vertrygging er raun og veru, en a er ljst af skrifum num a hefur kaflega takmarkaa ekkingu v sem skrifar um au ml.

etta var svar vi athugasemd minni vi pistli Gumundar. N mtti halda a g hafi veri a fjalla um ha vexti ea minnst neikvan htt starfsflk verkalsflaganna ea veri a fjalla um vertrygginguna. Nei, g var a fjalla um hva hafi komi fram rstefnunni Hrpu sl. fimmtudag og benda honum a hann hafi fari me rangt ml, ar sem hann segir frslu sinni:

g var kaflega undrandi frttamati RV grkvldi ar sem fram kom a helsta atrii rstefnunnar gr um stu efnahagsmla hefu veri a krnan vri bjarghringur slands, auk ess a fyrirlesarar vru furu lostnir yfir v a slendingar vildu skipta henni t fyrir Evru.

..g veit a nna a svo var og a voru Mr. Wolf og Krugman sem dsmuu krnuna ekki arir.

Hvernig hann fr t allt sem hann segir, m.a. um persnun, t fr athugasemd minni skil g ekki, en hn hljar svona:

Hvernig getur , Gumundur, sem ekki sast rstefnuna lagt [mat] frttamat eirra sem stu rstefnuna? g sat rstefnuna og glsai nokku vel hva menn sgu. nefnilega snr essu hvolf. a voru tveir sem sgu a vi hefum veri betur sett n krnunnar, en allir arir, j, allir arir sgu a a a vera me krnuna hafi komi okkur til ga.

Raui rurinn rstefnunni var: afnema vertrygginguna (meira a segja Gylfi A sagist ekki vera srstakur varhundur hennar), vi erum betur sett me krnuna en evru, ganga arf hraar og lengra fram afskriftum og koma arf fjrfestingum fullt.

Margir, bi innlendir og erlendir rumenn, lokuu augunum fyrir v a endurreisnin hefur kost almenning ft og arm lkkuum kaupmtti, atvinnuleysi, stkkbreytingu lna, o.s.frv. Mr tkst a f Julie Kozack til a hlf bijast afskunar v a hafa skauta yfir a.

Hruni orsakaist ekki af v a vi hfum krnuna. Hruni var vegna ess a fjrmlakerfi var fullt af flki (bi hr landi og erlendis) sem hlt a a vri svo snjallt a a yrfti ekki a sna var og sndi v af sr afglapahtt.

Hvergi er essum texta hnjsor um starfsmenn stttarflaganna, persnun, "merkilegar sakir saklaust flk" ea fjalla um vertrygginguna sjlfa. g fjalla um skoanir sem komu fram hj frummlendum rstefnunni Hrpu og bta san vi bendingu um a orsakir hrunsins eru mannanna verk.

N ef Gumundur skyldi vera a vsa til eldri ummla minna og noti tkifri til a hnta au, hef g ALDREI veri me persnun um starfsmenn stttarflaganna. g kannast raunar ekki vi a hafa nokkru sinni minnst nafngreinda starfsmenn stttarflaga. Skora g Gumund a benda essi ummli mn.

Kannski er Gumundur a vsa til ummla minna um a ur en vertryggingin kom inn, hafi "karlar af kajanum" haft umsjn me vxtun lfeyrissjanna. etta er ekki gagnrni sem stu essu, heldur bending um a "karlar af kajanum" eru ekki best til ess fallnir a sinna slku starfi. g er a benda brotalm sem var starfsemi lfeyrissjanna, ekki stttarflaganna, essum rum. Kannski er Gumundur lka a benda gagnrni sem g hef beint a Gylfa Arnbjrnssyni, en hann fer ekki fyrir neinu stttarflagi svo g viti til og hann er ekki starfsmaur stttarflags. Hann er rugglega aili a stttarflagi, en mr vitanlega er ekki stjrn neins. Hann er forseti AS, en AS er ekki stttarflag. AS er samtk stttarflaga og raunar eru flgin ekki beinir ailar AS heldur eru au ailar a landssamtkum snum og san eru landssamtkin ailar a AS. essu eru sj undantekningar og um au flg hef g aldrei fjalla pistlum mnum. Sndu mr n, Gumundur, hvar g hef fari me persnun um starfsmenn stttarflaga. g b spenntur.

Hva er vertrygging?

Varandi bendingu Gumundar um a g eigi a kynna mr vertrygginguna og um hva hn er raun og veru, vill svo til a g veit mislegt um vertrygginguna. Gott vri a Gumundur skri t um hva hn er raun og veru a hans mati.

Svo g rifji upp, var vertryggingunni tla snum tma a verja sparna, ln og laun fyrir v a brenna upp bli verblgunnar. Nkvmlega a er vertrygging. Vertryggingu var tla a vihalda vermti sparnaar, lna ea launa samrmi vi breytingar verlagi samkvmt samrmdri vsitlu. Vertrygging er lka sjlfvirk afer fyrir fjrfesta a vihalda vermti eignasafna sinna. Hn er sjlfvirk afer til a skapa misvgi milli tekna flks og tgjalda. Hn er sjlfvirk lei til a fra eignir flks fr v til krfuhafa. Hn er loks sjlfvirk lei til a leggja allan kostna af versveiflum lntakann, en gera lnveitandann alveg stikkfr gagnvart v a vihalda efnahagslegum stugleika. En etta er lklegast ekki skilningurinn sem "varhundar vertryggingarinnar" vilja a haldi s lofti.

Vertryggingu var tla strt hlutverk. En henni var ekki tla a stula a endalausri eignatilfrslu fr almenningi til fjrmagnseigenda. Minnst risvar hafa ori slkar kollsteypur slensku efnahagslfi, san vertryggingin var tekin upp, a nnast ll eignamyndun flks hsni ess hefur horfi. (g geri grn af v a hvert sinn sem mn hgvru nmsln (g fkk um 1.400.000 kr. nmsln rin 1985 til 1988) komast niur 1.700.000 kr., kemur verblguskot sem sktur eim upp 2.200.000 kr. Eftir a hafa greitt af lnunum 20 r, skulda g enn lka tlu og egar g byrjai a greia af eim.) J, g veit alveg t hva vertrygging gengur.

N segir vafalaust einhver a vertrygging s mikilvg fyrir lfeyrissjina. a er kjafti. Ekkert samhengi er milli ess a vera me markmi um 3,5% raunvxtun og a jflagi urfi a vera vertryggt. Slkt er bara gileg tskring eirra sem vilja halda vertrygginguna. Fyrir utan a 3,5% raunvxtunin er bara vimiunartala, eins og sst v a fjlmargir lfeyrissjir hafa skert rttindavinning sjflaga undanfrnum rum, m.a. runum fyrir hrun, egar uppsveiflan var fullu.

Mig langar a benda stareynd sem eir sem mra vertrygginguna balk og fyrir virast ekki tta sig :

3,5% raunvxtun er hgt a n n vertryggingar og vertrygging tryggir ekki 3,5% raunvxtun.

Greinilegt er a Gumundur er a gagnrna hugmyndir mnar, Hagsmunasamtaka heimilanna og fleiri um afnm vertryggingar. Hann bara gerir eins og margir arir og sleppir seinni hluta setningarinnar. Vi viljum nefnilega afnema vertryggingu af lnum til heimilanna. Aldrei hefur veri amast vi v a arir geti veri me vertryggar fjrskuldbindingar. Vi segjum a eir einir eigi a vera me vertryggar skuldbindingar sem eru me vertryggar tekjur. Smu reglur eiga a gilda um , sem taka vertrygg ln, og fjrmlastofnanir. Vikomandi arf a geta n vertryggingarjfnui innan elilegra vikmarka, .e. munurinn vertryggum skuldbindingum og tekjum m aeins vera innan essara vikmarka. annig var etta egar vertryggingu var komi me lafslgum. Bi tekjur og ln voru vertrygg. San var annarri hli jfnuarins kippt burtu, eftir a bru lntakar kostnainn af hagsveiflum.


Hstirttur: Neyarlgin voru almenn og framvirk; Jn Steinar: Neyarlgin voru srtk og afturvirk

g er binn a vinna mig gegn um dma Hstarttar fr v dag. mjg mrgum atrium fer rtturinn eftir smu lnu og Hrsdmur Reykjavkur. mislegt hugavert er a finna dmsorum Hstarttar og langar mig a vekja athygli eim sem mr finnst standa upp r.

Tjn hmarkast af kaupveri

egar rtt er um tjn sknaraila, .e. krfuhafa, segir:

A essu virtu verur hafna mlsstu varnaraila um a ekki s ngilega snt fram a eir r hpi sknaraila, sem eignuust krfur snar fyrir setningu laga nr. 125/2008, muni vegna setningar laganna f minna en ella hefi ori vi greislu upp samykktar krfur hendur varnarailanum Landsbanka slands hf.

Tkum eftir essu, a eir sem ttu krfurnar fyrir setningu laganna munu" f minna en ella hefi ori". Rtturinn vsar me essu fr tjnskrfu eirra sem keyptu krfur me afsltti.

Nst er fjalla um upph krafna og tjnsins:

ur er fram komi a hluti upphaflegra almennra krfuhafa hefur selt krfur snar eftir 6. oktber 2008 og a r hafi haft eitthvert fjrgildi viskiptum tt umdeilt s a a hafi veri lgt. Um a ntur ekki vi nnari upplsinga mlinu. A llu essu virtu ykja sknarailar ekki hafa rennt stoum undir r stahfingar snar a krfur eirra hafi ea muni tapast a llu leyti vegna setningar laga nr. 125/2008 tt kleift s essu stigi a komast a niurstu um hve miki kunni a fst greitt af eim egar upp verur stai.

Sem sagt, viurkennt er a lti fst hugsanlega greitt upp almennar krfur, en vegna ess a sumir eignuust krfurnar fyrir slikk, rrir a gildi krfu eirra fyrir dmi. Hstirttur tlar ekki a gefa vogunarsjum elilegan hagna af eim krfum sem keyptar voru fyrir nokkra aura krnuna.

Krfurttur viurkenndur sem eign..

Sknarailar telja a krfur eirra su varar af stjrnarskrnni og 1. viauka mannrttindasttmla Evrpu. Um etta segir:

Varandi etta er fallist me sknarailum a krfurttindi eirra teljist vera eign merkingu stjrnarskrr og 1. viauka mannrttindasttmla Evrpu.

Hstirttur er alveg tvrur essu. Ekkert fer milli mla a krfur su vara af stjrnarskr. Ef svo er hvernig getur hann komist a eirri niurstu a hgt s a skera endurheimtur krfuhafa?

..en krfur er breytanleg..

Hstirttur vsar til ess a mrg fordmi su fyrir v a lggjafinn krukki rttindar krfu, raunar allt fr 1974. etta fordmi s ngu rkt til ess a:

egar etta er virt verur ekki fallist me sknarailum a eir hafi me rttu geta skapa sr vntingar um a lggjafinn myndi ekki ahafast a essu leyti eim til hags, og a alveg srstaklega vi um r hpi sknaraila, sem eignuust krfur snar eftir 6. oktber 2008, en eim var fullljs s htta sem eir tku.

fyrsta lagi voru fordmin ess elis a rttindar hafi oft veri breytt og hitt a eir sem eignuust krfur eftir setningu laganna vissu a hverju eir gengu. Mr snist sem Hstirttur s a setja ofan vi vogunarsjina, a lta sr detta hug a eir gtu fengi skjtfenginn gra me v a kaupa krfur slikk og f svo Hstartt til a tryggja eim hrri greislu r bin en eir hfu keypt krfurnar .

..og henni var breytt ur en slitamefer hfst

Hstirttur hafnar a breyting krfur hafi haft afturvirk hrif. Bankinn var ekki kominn slitamefer egar lgin voru sett og v s engin afturvirkni.

Lgin eru almenn

Hstirttur fjallar nst um a lg 125/2008, Neyarlgin, hafi veri almenn lg um breyttar reglu vi slit fjrmlafyrirtkja. Ekki s hgt a horfa eingngu til endurheimta fr Landsbanka slands, egar lgin vru skr. Vissulega vri heppilegt a lti fengist upp almennar krfur hj L, en hi sama tti ekki vi um hina bankana.

Lgin voru ekki sett til a gilda tmabundi heldur fela au sr nja skipan til frambar. Verur samkvmt essu a leggja til grundvallar a me lgunum hafi veri kvei me almennum htti hvernig skipa skuli rttindar krafna vi slit fjrmlafyrirtkja, sem getur raska rttindum mjg margra krfuhafa slenskra fjrmlafyrirtkja en ekki sknaraila einna.

Rtthum krfuhfum ekki mismuna

Hstirttur stafestir niurstu Hrasdms Reykjavkur um a rtthum krfuhfum hafi ekki veri mismuna og vsar bara rkstuning hrasdms, en honum segir:

Hi rtta er a krfur innstueigenda eru ekki sambrilegar krfum sknaraila. Er jfnum hndum liti til elis krafnanna, rra krfueigenda til greislu eirra, lkra mguleika krfuhafa til a tryggja hagsmuni sna og sast en ekki sst til nausynjar ess fyrir banka- og fjrmlakerfi a innstueigendur geti treyst v a sparnaur eirra s ruggum hndum. Alkunna er a skortur slku trausti getur leitt til hlaups banka me alvarlegum afleiingum fyrir stugleika fjrmlakerfisins og jafnvel efnahagshruns. Me smu rkum stoar ekki sknaraila a vsa til kva 4. og 40. gr. EES-samningsins.

(Merkilegt er a Hstirttur vsar hrasdm um rkstuning og birtir hann svo nstu mlsgrein sem hluta af rum rkstuningi. g hef stundum tilfinningunni, a Hrasdmur Reykjavkur tti a kra Hstartt fyrir hfundarrttarbrot Smile svo orrtt eru heilu setningarnar og nnast mlsgreinarnar notaar.)

Var nausynlegt a fra innstur til?

Markmi neyarlaganna var meal annars a bankastarfsemi hldi fram landinu me virku greislukerfi. Niurstaa Hstarttar er a a hefi ekki tekist nema me v a fra innstur til krfur og gera a forgangskrfum. Sem sagt a mlefnalegar stur hafi veri fyrir kvi neyarlaganna.

Hstirttur telur a ekki hafi veri snt fram ara afer sem hefi veri eins rangurrk ea betri afer. Hann hafnar einnig eirri bendingu sknaraila a ng hefi veri a breyta forgangsrun vegna innlendra innstna me eim rkum a um leyfilega mismunun innstueigenda hefi veri a ra.

Var nausynlegt a tryggja r upp topp?

Sknarailar bru fyrir sig varakrfu um a innstur vru aeins tryggar upp a lgmarki. Hstirttur notar upplsingar r skrslu rannsknarnefndar Alingis um a innlendir reikningar sem voru eingngu me innstur undir lgmarkstryggingarmrkum (EUR 20.887) hafi einungis num 91 ma.kr. af 1.065 ma.kr. innstum. A tryggja bara lgmarki hefi v ekki komi veg fyrir bankahlaup og ar me markmi laganna.

nnur atrii

Teki er nokkrum rum atrium dmnum, en au eru meira tknilegs elis og hafa ekki eins afgerandi hrif og au sem g hef nefnt a ofan. Sleppi g v umfjllun um au.

Srlit Jns Steinars Gunnlaugssonar

Ekki arf a koma vart a Jn Steinar Gunnlaugsson skili srliti. Tlfrin segir okkur a hann geri a oftar en nokkur annar dmari og hann hefur lka snt a msum dmum upp skasti a hann er me ara lgskringu mrgum atrium er vara samninga- og eignarrtt en arir dmarar. Er hann, a mnu liti, mjg bkstafstrar lgin. etta hefur bi sna kosti og sna galla.

Meginema rkstuningi Jns Steinars er a lgin hafi reynd veri afturvirk, .e. a vi setningu eirra hafi veri ljst hvert stefndi og v vri hr blekking falin v a tala um a um framvirk lg vri a ra. Jn Steinar hafnar ekki v a skera megi eignarrttinn standi eins og skapaist hr oktber 2008. Spurningin er bara hve langt megi ganga eirri skeringu og hvenr s of langt gengi. Niurlagsor hans eru sem hr segir:

Eignarrttur er verndaur 72. gr. stjrnarskrr. Til efnistta kvisins telst regla um jafnrtti, hlist eirri sem felst 65. gr. stjrnarskrr. Me vsan til ess sem a framan greinir er a niurstaa mn a ekki fi staist vernd eignarrttinda, sem trygg er me 72. gr. stjrnarskrrinnar, a skera krfurttindi sknaraila vi slit varnarailans Landsbanka slands hf. ann htt a veita krfu varnarailans FSCS forgangsrtt samkvmt 6. gr. laga nr. 125/2008, sbr. n 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, svo sem fallist var me hinum kra rskuri. Tek g srstaklega fram a essari afstu felst ekki a etta lagakvi standist ekki sem almenn lg landinu, annig a innln bnkum njti grundvelli ess framtinni rttarstu samkvmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 vi slit fjrmlafyrirtkis. henni felst aeins a me setningu kvisins voru skert au eignarrttindi sknaraila sem flust krfum eirra hendur varnarailanum Landsbanka slands hf., annig a bga fr vi nefnt kvi stjrnarskrrinnar. Tel g samkvmt essu a taka beri til greina krfur sknaraila um a hafna viurkenningu forgangsrtti krfu varnarailans FSCS vi slitin..

Niurstaa Jns Steinars er v a neyarlgin hafi ekki veri almenn lg heldur srtk lg sem til framtar ttu a f almennt gildi. au hafi veri sett eim tilgangi a afla fjr fr lnveitendum til a greia fyrir innstur og slkt s ekki rttltanlegt.

Lokaor

Dmar Hstarttar (hr er notaur dmur mli nr. 340/2011) eru um tarlegir og skrir. greiningur milli meirihluta og minnihluta er um stu neyarlaganna, .e. voru au srtk og afturvirk ea almenn og framvirk, en a ru leiti eru menn sammla. essi munur er ngur til ess a greina milli feigs og feigs.

Hafa skal huga, a meirihluti viurkennir a eignarrttur s krfum. Allt veltur essu atrii hvort a) viurkennt s fyrir v a lggjafinn breyti krfur og b) var s breyting framvirk ea afturvirk. Bast m vi a mlinu veri vsa til Strassborg og er gjrsamlega mgulegt a segja til um hver niurstaan verur ar. Hitt er alveg dagljst, a rkissjur mun aldrei geta reitt fram 2/3 af eim 2.700 ma.kr. sem er upph innstna sem liggur undir essu mli. Allar vntingar um slkt eru t htt.


mbl.is Neyarlgin gilda
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hstirttur: Neyarlgin halda!

Niurstaa Hstarttar um a neyarlgin haldi er mikill lttir, svo ekki s meira sagt. Rtturinn tekur me essu undir niurstu Hrasdms Reykjavkur, sem komst a eirri niurstu a neyarlgin mismunuu vissulega krfuhfum, en a vri gert samrmdan og rttltanlegan htt. Engin mismunun tti sr sta innan hvers hps krfuhafa, hvorki eftir upphum, landfrilegri stasetningu, str ea stu krfuhafa n jerni.

Meira um etta sar.


Verur sland gjaldrota dag?

Klukkan tv dag kveur Hstirttur upp rskur einum 14 dmsmlum sem vara neyarlgin. Strangt til teki er Hstirttur a taka fyrir gjaldrotarskur fyrirtkisins sland. Falli dmurinn krfuhfum vil, munu slensk stjrnvld urfa a leita nauasamninga vi krfuhafa bankanna ea finna stran hluta af 2.300 ma.kr. innstum sem tryggra voru neyarlgunum me v a fra r til krfur.

g veit ekki hvort flk tti sig almennt mikilvgi niurstunnar essum mlum. Me kvrun Hstarttar gti allur rangurinn sem nst hefur rkisfjrmlum urrkast t. Lnshfismat slands mun falla niur F, ar sem tiloka er a rkissjur geti punga t 1.000 til 1.500 ma.kr. hvorki nna n nokkru sinni framtinni.

Mr finnst trlegt a nnast ekkert hefur veri fjalla um etta. tli a s vegna ess, a menn sj ekki tilgang v ea ykir ekki tilhlilegt a hafa me slkri umru hrif niurstu Hstarttar.

Falli rskururinn krfuhfum hag, verur a trlegt hgg rkissj og hagkerfi. Vi erum a tala um, a skiptingin milli gmlu og nju bankanna verur uppnmi, krafan sem fellur slenska innstutryggingasjinn fer r litlu og upp hstu hir, rkissjur fr sig skaabtakrfur r llum ttum, gjaldeyrisforinn urrkast upp augabragi.

Falli rskururinn krfuhfum hag, fyrst getum vi virkilega lagst bn og bei Gu um a hjlpa slandi.

Eftir tvo tma kemur ljs hvort ess er rf, hvort sland s gjaldfrt ea gjaldrota. Eftir tvo tma kemur ljs hvort essar vangaveltur mnar hafa eitthva a segja. Hafi 6. oktber 2008 veri hrifadagur fyrir slenska j, er 28. oktber 2011 enginn eftirbtur.


standi versnar vert stahfingar stjrnvalda og AGS

rstefnunni Hrpu gr, voru nokkrir sem tluu mli stjrnvalda og hldu v fram a allt vri rttri lei. Julie Kozack, yfirmaur AGS gagnvart slandi var ein af eim. Hn sagi a me AGS prgramminu hafi tekist a varveita norrna velferarkerfi og a sem hn kallar "the social fabric" (samflagsgerin). Kannski er etta rtt t fr einhverjum tlfrilegum samanburi ar sem fundnir eru rttar vimiunartlur, en mr snist aftur sem tlur Hagstofunnar a.m.k. varpi skugga essa stahfingu hennar.

Eftir a Julie flutti sitt erindi, spuri g hana einfaldrar spurningar:

Getur skrt fyrir almenningi slandi sem hefur urft a ola miklar skattahkkanir, hrun kaupmtti, atvinnuleysi ur kunnum slum, mesta flksfltta yfir eina ld, grarlegan fjlda nauungarsalna, gjaldrot einstaklinga og fyrirtkja sem aldrei ur, a loka s fyrir nausynlega jnustu landsbygginni og ratuga sparnaur tapast? Hvernig getur nokkur haldi v fram a a hafi tekist a verja norrna velferarkerfi ea a samflagsgerin hafi ekki raskast?

Er htt a segja a hn hafi ori vandraleg og viurkenndi a vissulega hefi almenningur urft a ola margt.

g nefni etta, vegna ess a upplsingarnar Hagtindum falla svo gjrsamlega a tilfinningu okkar sem hfum stai hagsmuna barttu fyrir almenning landinu. Brestirnir velferarkerfinu og samflagsgerinni eru bi berandi og mjg va. a er ekki hluti af norrnu velferarkerfi ea samflagsger okkar a strir hpar flks su a missa hsni sitt og lenda gtunni. Norrnt velferarkerfi myndi ALDREI leyfa a gengi vri fjlskyldur vegna afglapa bankamanna rum ur. Norrnt velferarkerfi myndi sj til ess a tjni sem afglaparnir ollu vri leirtt, annig a foreldrar gtu bi brnum snum hyggjulti lf. Norrnt velferarkerfi myndi veita sanngjrn rri svo flk gti n rttlttri niurstu samningum vi lnadrottna sna. slensk samflagsger hefur gengi t a tryggja afkomu flksins landinu. Rttlta skiptingu au, a jafna byrinni flk og fyrirtki. Nna hefur dmi snist annig a rr bankar hagnast um 163 ma.kr. mean yfir 50% heimila erfileikum me a n endum saman og str hluti atvinnulfsins er gjrgslu bankakerfisins. a er ekki bara a samflagsgerinni hefur veri kollvarpa, heldur hefur samflagssttmlin veri rofinn.

Upplsingarnar Hagtindum sna a einhverjum hagfrilegum botni hafi veri n og jhagslegar strir benda til ess a n liggi leiin upp vi, eru heimili srum og veri ekki gripi strax til rttkra agera til a rtta hlut eirra, mun strum hluta eirra bla t. Fyrir grarlegan hluta slenskra heimila, er gjaldrot betri kostur en a halda essu strggli fram. Mr finnst liggja beinast vi, a bankarnir rr vera a lta hagna sustu riggja ra renna til endurreisnar velferarsamflagsins. a er eirra siferilega skylda, a er hluti uppgjrsins vi hruni og lei til a koma sttum. Einnig eiga eir undabragalaust a skila llum afsltti lnasfnum til viskiptavina sinna.

Leirtting

Steinr Plsson leirtti vi mig gr a hann hafi 15 ra starfsreynslu r bankakerfinu og er v hr me komi framfri. Mr var a frslu um daginn a segja hann fran af tengslum vi gmlu bankana, en svo er sem sagt ekki. a breytir samt ekki v, a vi mig hafa sagt starfsmenn innan Landsbankans, a eir telji hann ekki alltaf skilja bankastarfsemi. Teki fram a etta er ekki mn skoun, ar sem g hef hvorki vit n skoun hans strfum. Hef bara tt me honum einn alvru fund og rtt vi hann kannski risvar og hef g ekki veri neitt srlega hrifin af eirri samskiptataktk sem hann notar. a er kannski ess vegna sem hann er bankastjri, en g er einyrki.


mbl.is Mrg heimili vandrum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Rstefna stjrnvalda og AGS

Mr var boi rstefnu stjrnvalda og AGS um hvernig endurreisn slands hefi gengi fyrir sig. Margt forvitnilegt kom fram ar, bi hj innlendum og erlendum fyrirlesurum. Sjaldan var reynt a mlamyndina bjartari litum og oft heyrist mikil gagnrni herslu AGS og stjrnvalda endurreisninni.

Senujfur dagsins

Senujfurinn var n efa Gylfi Zoega, prfessor hagfri vi Hskla slands. Bls Gylfi msar gosagnir um a hvernig hlutirnir hefur gengi fyrir sig. Benti hann t.d. a eins stan fyrir v a bnkunum var ekki bjarga, var a rkissjur hefi ekki haft efni v. a hafi ekki veri planinu a hlaupa fr skuldum bankanna, heldur hafi hlutirnir bara xlast svona, vegna llegra stu gjaldeyrisvarasjsins. etta hafi v veri hundaheppni en ekki tpld ager a bankarnir voru ltnir falla lnadrottna eirra. Enn meiri heppni hafi veri a AGS hafi ekki veri kallaur a borinu fyrr, ar sem var vandinn ekki eins mikill og menn hefu v freistast til a ausa peningum bankana. Hann sagi einnig a etta me Icesave innsturnar hafi byggt smu heppni, .e. ef peningarnir hefu veri til, hefi rki greitt t lgmarksinnstunar.

Ummli dagsins

Gylfi Arnbjrnsson tti ummli dagsins, egar hann segist ekki tla a verja vertrygginguna.

Samantekt

Rstefnan byrjai heldur dpru erindi Jhnnu Sigurardttur, en eftir henni kom rni Pll rnason me alveg fyrirtaks erindi. M segja a me v hafi rni Pll gefi tninn fyrir a sem eftir fr. Byrjai hann a greina fr ummlum Poul Thomsen, yfirmanni AGS gagnvart slandi, sem sagi a standi hr hausti 2008 hafi veri "near death experience". .e. sjklingurinn sland hafi veri nr daua kominn mund sem AGS kom hinga. P benti , a gmlu bankarnir rr hafi veri fyrstu AA fyrirtki til a fara vanskil greislum (default). Hann sagi a rkisstjrnin hafi veri a hugsa um hag heimila og fyrirtkja me v a verja innstur (nokku sem g tta mig ekki , ar sem eingngu ltill hluti einstaklinga og fyrirtkja ttu stran hluta innstna). Hann trekai svo a stjrnvld vildu og hafa alltaf vilja a skuldir umfram greislugetu vru afskrifaar (hlutur sem illa hefur gengi a hrinda framkvmd a mnu mati). -- Mr fannst P bara nokku hreinskilinn erindi snu og velti v fyrir mr hvers vegna hann tali ekki essum ntum oftar stainn fyrir a vera sfellt vrn.

Fyrsti hluti

Stiglitz: Erindi hans hafi veri teki upp og v snt tjaldi. Hann sagi sjlfu sr ekki miki, en myndbandi var flott. Hann sagi a rtt hafi veri a lta hluthafa og skuldabrfaeigendur taka sig skellinn.

Fririk Mr Baldursson: Hann greindi fr v a nettkostnaur rkisins af hruni bankanna hafi numi um 20% af vegri jarframleislu ea um 340 ma.kr. Hann tiltk a 1 ma.EUR skuldabrfatgfa sumar hafi sanna a rkissjur gti teki ln erlendis, en samkvmt mnum upplsingum, seldust brfin til fjrfesta va um heim. Hann fullyrti a slm ln hefu veri skilin eftir gmlu bnkunumm, sem fkk mig til a valta v fyrir mr hvers vegna nju bankarnir vru v a reyna a innheimta au. - einkasamrum sagi Fririk a lklegasta skringin vri a menn vissu ekki hvaa ln vru slm og hvaa ln vru g!

Willem Buiter: Hann bls stahfingu a sland hefi lent aftakaverinu mikla (perfect storm). a vri rttlting v sem hefi gerst! Hr hefi rkt mgheimska, ar sem allir hefu lti stjrnast af sameiginlegu brjli. A halda a hgt vri a vera me aljlegt bankakerfi n ess a vera me aljlega viurkenndan gjaldmiil vri mikil skammsni. Telur hann a m.a. Bretland s of lti til a vera me alla bankastarfsemi sem er landinu. Eins og msir sar, varai hann vi v a heimilin fengju a taka gengisbundin ln og a yrfti a verja heimilin fyrir sjlfum sr. Alls ekki tti a bjarga bnkunum t eim vanda sem eir kmu sr . a vri hlutverk eigenda og bankanna sjlfra. Hann benti a vri ekki ngu miki af hfileikarku flki til a sinna mikilvgum strfum, vri lausnin a skja a til tlanda. nnur lausn vri a ganga strri klbb, .e. ESB. Hann hafi miklar hyggjur af skorti fjrfestingu og nverandi hlutfall kmi niur komandi kynslum. Buiter sagi of miklar skuldir vera kerfinu og landi yrfti hreinlega skuldahreinsun 50 ra fresti. Lausnin vri a afskrifa ea breyta eim eign, .e. skuldir vru frar niur 70% og bankinn eignaist stainn 30%. Hann sagi 110% leiina klikkaa. Hann varai vi a hefta nju bankana me leystum skuldamlum (overhanging debts). Binda tti enda vertryggingu og skipta bnkum ga banka og slma banka. Buiter vildi a bankarnir strfuu sem bankar en ekki vieignastringu. Stjrnvld hefu gert mistk vi a tryggja innstur upp topp. Ng hefi veri a tryggja r upp a vissu marki og san senda a sem umfram var almenna krfur.

Vilhjlmur Egilsson: Honum var trtt um gjaldeyrishftin og ttaist a au myndu vara endalaust, ef markmii vri a verja stugleika krnunnar. Allt sem vri frjlst markai sveiflaist og a vildum vi. Gjaldeyrishftin vru vantraustsyfirlsing krnuna! Opna yri markai til a hafa heilbriga. Verlagsstringar fyrr rum hefu ekki haldi verlagi niri og hi sama tti vi um gjaldeyrishft. Hann saknai vaxtartlunar.

Franek Rowzadowski, fulltri AGS: Hann lsti markmii tlunar AGS og stjrnvalda, sem var a koma stugleika, upphaflega aeins gagnvart gengi, en vi komu AGS var gjaldeyrisvarasjurinn ekki ngu flugur. Gjaldeyrishftin hafi veri nausynleg ager v allt stefndi a allur gjaldeyrir klraist.

Annar hluti

Stefn lafsson: Fyrirlestur Stefns var sorglegt dmi um a hvernig menn geta lti tlfri segja hva sem er. g skrifai glsur mnar "hvtvottur" og tku msir undir etta me mr. Hann fr nokkru eftir a hann var binn me erindi sitt og v var ekki hgt a spyrja hann spurninga. g skil t.d. ekki hvernig honum datt hug a horfa tgjaldabreytinga fyrir 2007 til 2010, egar hruni var ekki fyrr en rija rsfjrungi 2008 og kom v EKKERT inn fjrlg til velferarmla fyrr en fjrlgum 2009. g get ekki teki svona framsetning gagna alvarlega.

Jn Danelsson: Hann kallai erindi sitt The good, the bad and the ugly. a ga var a samdrtturinn var minni en menn ttuust, gjaldrot rkissjs var fora, menn afneituu ekki skuldunum, tekist hefur a komast fjrmlamarka gum kjrum og atvinnuleysi hefi ori minna en bast mtti vi. Slmi hlutinn er a gengi hefi hruni, tflutningur hefi ekki teki vi sr og fjrfesting er lg. S ljti er gjaldeyrishftin a la 6. ratugurinn, .e. rng afer sem skilar ekki rttum rangri. Hafi menn tla a n jafnvgi me krnuna, hefu veri meiri sveiflur gagnvart evru, en hj Svum. Vaxtastefnan vri kolrng. Bnkunum skipt innlenda - erlenda, en ekki ga og slma og tveimur komi hendur hrgammasjum. Tmi eirra fri a hmarka skammtmaeignabjrgun stainn fyrir a veita bankajnustu. Regluverk hafi veri of lti fyrir hrun og of miki eftir hrun. Innlendir bankar yrftu ekki regluverk fyrir aljlega starfsemi. Bankarnir stjrna 50% fyrirtkja sem skekkir samkeppni og dregur r hvt til fjrfestinga. Vantar a viurkenna tpu tln, en a bi skekkir bkfra stu og heldur aftur af batanum. umrum sagi Jn a gjaldeyrishft ttu a byggja skattlagningu heitu f.

Gylfi Arnbjrnsson: g er ekki sammla eim sem segja a hann hafi veri afleitur. Hann arf a lra a setja upp glrur v engin sta er a setja allt glrurnar sem maur tlar a segja. Hann var mjg gagnrninn og hef g ekki ur s hann jafn gagnrninn. Gjaldeyrismlin voru honum hugleikin bi fyrir og eftir hrun. Hneykslaist hann v a gjaldeyrisvarasjurinn bi n og strax eftir hrun hafi vrei tekinn a lni. Hann vill skipta um gjaldmiil. Hann sagi a llegir bankamenn hefu fengi rammann sem eir unnu innan fr stjrnmlamnnum. (.e. skin fyrir hegun bankamanna vri hj stjrnmlamnnum sem g kaupi ekki. Hver maur er byrgur fyrir sinni hegun.) Hann taldi a sveigjanlegur gjaldmiill virkai ekki litlu opnu hagkerfi. (Fkk baukinn fr erlendu hagfringunum fyrir etta sar. g held a s yfirhalning hafi veri verskuldu og sna rltinn menntahroka. Menn geta veri sammla, en eiga menn bara a segja a.) Gylfi benti a 30% tekna heimilanna fari vexti. umrum hrkk upp r Gylfa, a hann tlai ekki a verja vertrygginguna.

Paul Krugman: Hann var framan af fastur tlfrisamanburi sem tti a sna a sland hafi ekki fari svo illa t r hruninu. (Geri a hluta smu mistk og Julie Kozack sar.) Hann sagi a hugi sinn slandi vri a a vri mikilvgt til samanburar. leyst skuldaml vru strsta vandamli. Var sammla um a hgt vri a lyfta gjaldeyrishftunum og sagi evruna ekki lausn sem sland yrfti. Betra vri a hafa krnuna.

Matarhl

Steingrmur J. Sigfsson hlt ru matarhlinu, ar sem hann opinberai a beit hans AGS hafi veri misskilningi bygg. etta hafi veri hi vnsta flk! g held a hann hafi endurteki a svona fimm sinnum, eins og hann vri a venjast v a segja a. A ru leiti var ra hans ekki innihaldsrk. Endurtekning v sem hann hefur sagt treka inni Alingi.

riji hluti

orvaldur Gylfason: Hvatti menn til a skoa kvi um hfi stjrnarmanna lgum um fjrmlafyrirtki.

Gylfi Magnsson: Erindi hans var mjg gott, skrt og skilmerkilegt. Vihalda efnahagslegri endurreisn, auka vi fjrfestingu, endurfjrmgnun opinberra lfeyrissja, endurskpun regluverks fyrir fjrmlageirann eru a sem g punktai hj mr.

Simon Johnson: n efa s hreinskilnasti salnum. Var ngur me a menn hefu losa sig vi flestar afsakanir/blekkingar, vru nokkrar eftir og hann tlai a henda eim t. Fyrst spuri hann hvort vi vrum raun nna a horfast augu vi alheimskreppu. Evrusvi vri a leysast upp. Hve miki vru jverjar tilbnir a borga til a halda uppi lfsstandard Berlusconis. Menn yru a tta sig v a engin mrk vru v hva rki gtu skuldsett sig. Hann benti a a sem yrfti til a halda ntma banka gangandi vri ngu str efnahagsreikningur. Hann spuri salinn hvort hann hldi a Goldman Sachs gti falli. Nr engin vibrg komu. Mli vri samt a fjrmlakerfi vri ekki komi lag nema hvaa banki sem er gti falli. Benti a launahstu bankastjrarnir hefu fengi rija milljar dala kaupauka, ar af hefu 2 ma. USD runni fimm manna, .e. hj Lehman Brothers, Bears Stern, AIG, NationWide og til eins vibt sem g man ekki. ll essi fyrirtki fr illa t r hruninu og nokkur eirra eru ekki til lengur. Laun og rangur fer greinilega ekki saman.

Finnur Oddsson: Flutti mjg hugavert erindi sem g hvet flk til a kynna sr me v a skoa glrurnar hans.

Julie Kozack, AGS: Hn skri fr v sem yrfti a gera nstu misserum: auka vxt, draga r atvinnuleysi, afltta gjaldeyrishftum, lkka skuldir hins opinbera, halda fram endurbtum fjrmlamarkai, ljka vi endurskipulagningu skulda heimila og fyrirtkja. Hn var ng me gan rangur skuldabrfatboi rkissjs, en sagi a fjrfestingar vru nausynlegar. Aflandakrnu vru kringum 30% af vergri landsframleislu, .e. um 3,5 ma. USD. virk ln bankakerfinu vru lka um 30% af lnunum. Hn kom me nokkra kaflega vafasamar yfirlsingar, sem hn dr til baka egar g ba hana um a skra a t fyrir almenningi sem hefi lent i trlegum hremmingum.

Fjri hluti

essi hluti var samrur sex einstaklinga pallbori og san var opna fyrir spurningar. Hr fru flestir panellnum kostum nema helst Nemat fr AGS sem var a passa sig a tala ekki af sr. Srstaklega ber a nefna strkostlega frammistu Gylfa Zoega, sem g minnist fram essum pistli. Reittu menn af sr brandara hgri vinstri og fr stundum lti fyrir alvarlegri umru, alvaran lgi alltaf undir. Kaldhni tti g kannski frekar a segja.

Mn upplifun

g var ngur me margt sem kom fram rstefnunni. Allt of margt var a sem g, Hagsmunasamtk heimilanna og einstaklingar innan eirra, Samtk lnega, Lilja Msesdttir, Eygl Harardttir, Margrt Tryggvadttir og r Saari hfum veri a halda fram sustu rflega rj r. Veit g ekki hvort g eigi a vera ngur me a, hva erlendu srfringarnir sgu oft hluti sem g fjalla um ea vera reiur yfir a stjrnvld hafi ekki veri a hlusta.

Steingrmur og Jhanna voru me minnsta innihaldi snum rum og svo voru nokkur erindi sem mr fannst litlu skila inn umruna. Fyrirspurnir komu nnast eingngu fr okkur rlegu deildinni, .e. hpi sem kom saman mivikudag og komum okkur saman um a spyrja grandi spurninga. v miur gafst minni tmi til spurninga en skilegt hefi veri, srstaklega var Arnr Sighvatsson, astoarselabankastjri, llegur sinni tmastjrnun og komust v nnast engar spurningar a fyrsta hlutanum, ri tilefni hafi veri til.

Raui rurinn erindum margra var a halda krnuna, burt me vertrygginguna og ganga yri lengra afskriftum skulda heimila og fyrirtkja. Eftir rstefnuna rddi g vi tvo aila sem eru framarlega slensku viskiptalfi um vertrygginguna (nefni engin nfn). Benti g a ekki tti a bja neinum vertryggingu nema s hinn sami gti n vertryggingarjfnui. annig hafi kerfi veri upphafi og annig tti a a vera. etta vri ekki spurningin um a afnema vertrygginguna heldur banna hana neytendalnum. Bum fannst etta hugavert sjnarhorn og vona g a au fylgi essu eftir snum vettvangi. Stareyndin er s a fjrmlakerfi er reki jfnui vegna gjaldeyrisviskipta og vertryggingar. Hvernig getum vi me sanni sagt a fjrmlafyrirtkin su me vertryggingarjfnu, egar s sem er annarri vogarsklinni er ekki me hann?

Hrsi f: Astandendur rstefnunnar fyrir a halda hana og safna saman gu lii panelista. g hlt a hn yri j-brralags fundur, en svo var ekki.


mbl.is Loinn og krttlegur AGS
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Kreppan og endurreisnin - Er Fnix risinn r skustnni?

sauknu mli virist vera ori ljst a hagstjrn er meira en flk me brennandi huga stjrnmlum rur vi. Hin gamla kunna afer a kjsa hugaflk um stjrnml ing eim erindagjrum a reka jflagi af byrg, virist vera a renna sitt skei enda. t um allan heim erum vi a sj hagkerfi komin niur hnn, ef au eru ekki alveg fallin til jarar. Japanska kreppan var fyrir 20 rum og landi hefur ekki enn n a vinna sig t r vandanum. Hva tli a taki sland, rland ea Grikkland langan tma a koma sr svipa rl og fyrir 2008?

Stjrnmlamenn um allan heim eru a komast a v, a eir hafa ekki hundsvit fjrmlum. eir hafa enn minna vit bankamlum og alls ekkert v hvernig fjrmlakerfi heimsins virkar. Me fullri viringu fyrir Geir H. Haarde, Ingibjrgu S. Gsladttur, Steingrmi J. Sigfssyni og Jhnnu Sigurardttur, held g a au hafi ekki tta sig v hva flst nkvmlega tlun Aljagjaldeyrissjsins fyrir sland. g held a ekkert eirra hafi tta sig v fyrir hvern AGS var a vinna raun og veru. Sama vi um stjrnmlamenn rum lndum ar sem AGS hefur fari inn.

g er me essu hvorki a hallmla stjrnmlamnnunum n AGS, bara a benda stareyndir. Hr landi hefur nefnilega komi ljs, a vanekking slenskra stjrnmlamanna hlutverki AGS er a kosta okkur har upphir. AGS kom ekki hr til a byggja upp sland. Nei, sjurinn kom hinga til a sj til ess a krfuhafar slands yru ekki hlunnfarnir uppbyggingu hagkerfisins. Stjrnvld oru ekki anna, lklegast vegna ess hve stjrnmlamenn skmmuust sn fyrir standi, en a samykkja alls konar hluti sem engin sta var til a samykkja.

g hef aldrei geta skili hvers vegna almenningur slandi tti a greia fyrir klur bankamanna. Eins og g fjalla um nstu frslu, eru allar stofnanir sem koma a stefnumtun fjrmlakerfinu, bnar a komast a eirri niurstu a a voru fyrst og fremst innri verkferlar fjrmlafyrirtkjanna sem klikkuu, voru rangir ea ekki til staar. t um allan heim er almenningur a gjalda fyrir a. Hr landi er bi a skera niur heilbrigisjnustu t um allt land mean bankarnir gra t og fingri. Er ekki eitthva rangt vi mynd?

morgun (fimmtudag) verur haldin rstefna Hrpu um hvernig endurreisn slands hefur tekist til. ar munum vi rugglega heyra margar rur me innihaldi sem hinn almenni landsmaur getur ekki samsama sig vi. Menn munu berja sr brjsti og hrsa sr fyrir velheppnaa endurreisn. En er hn vel heppnu? Bera tlur um gjaldrot einstaklinga og fyrirtkja ess vitni a endurreisnin s vel heppnu. Ea fjldi nauungarumboa eignum einstaklinga, yfirtkur fjrmlafyrirtkjanna rekstrarfyrirtkjum, atvinnuleysistlur, brottflutningur, niurskurur velferarkerfinu, fjrfestingar sustu remur rum og svona mtti lengi telja.

g viurkenni alveg a stjrnvld hafa n stjrn jarsktunni. au hafa raunar unni afrek, sem g tel a eim beri a hrsa fyrir. En jarsktan er illa lsku og hfnin hamast dlunum. Htt er vi a komi stormur, endi hn hafsbotni. mean hfnin hamast, sigla rj glsifley framhj en hafnir eirra telja sig ekki urfa a hjlpa. Er a ekki sanngjarnt og hreinlega rangt, a mean nrri allt slandi lur fyrir hruni sem gmlu bankarnir ollu, vaa eir nju peningum sem vinnandi hendur landsmanna hafa afla. Er ekki eitthva rangt vi a, a nju bankarnir skili 163 ma.kr. hagnai mean heimilin og fyrirtkin landinu urfa a sj eftir fjrmunum snum og eignum til essara smu banka. Banka sem reistir voru rstum bankanna sem settu allt hliina. g vil a bankarnir rr greii essa 163 ma.kr. til rkissjs sem framlag sitt til endurreisnar slands. eir eiga ekki a hagnast frum eirra sem uru fyrir skaa vegna agera gmlu bankanna. Mean etta stand varir, get g ekki samykkt a Fnix hafi risi r skustnni. g get ekki samykkt a endurreisnin hafi heppnast. Hn er misheppnu!


Er Hstirttur a senda skilabo um vexti dmi snum mli nr. 274/2011?

Eftir rskur Hstarttar mli slandsbanka gegn AB 258 ehf. (ur Kraftvlar), fletti g upp dmi Hstarttar mli nr. 274/2011 Arion banka gegn Agla ehf., en hann hafi alveg fari framhj mr egar dmurinn var kveinn upp vor. stan fyrir v a g geri a, er a dmi Hrasdms Reykjavkur hafi dmarinn, Jn Finnbjrnsson, sagt svo skrt og skorinort:

er ekki heimilt a reikna n afborgun af vxtum og hfustl, ef hn hefur veri greidd a fullu rttum gjalddaga eins og krafist var.

g geri ekkert meira me etta, en kvld fkk g nafnlaust SMS, ar sem mr var bent or dmi Hstarttar ar sem segir:

n tillits til mlsstna varnaraila, sem lta a gengistryggingu lnssamningsins, verur ekki horft fram hj v a ekkert er fram komi til a hnekkja eirri lyktun hinum kra rskuri a krafa sknaraila hendur varnaraila geti ekki veri lgri en sem nemi upphaflegum hfustl skuldarinnar [25 m.kr.], eins og hann var sagur jafngilda fjrh slenskum krnum, a frdregnum urgreindum innborgunum [4.435.659 kr.] ea 20.564.341 krnu.

Spurningin er hvaa skilabo er Hstirttur a senda me essum orum. Hvernig sem a er liti, tilokar rtturinn ekki a krafan s upprunalegur hfustll a frdregnu v sem greitt hefur veri, .e. a egar greiddir gjalddagar standi og ar me a afturvirk vaxtahkkun eigi ekki vi. Er etta samrmi vi niurstu sem Jn Finnbjrnsson komst a. Hann tilokar heldur ekki hrri upph.

a vri hreint og beint byrgt af Hstartti a gefa skyn a skuldin gti veri allt a etta lg, ef rtturinn tlkai san sinn eigin rskur mli 471/2010 fr 16. september 2010, annig a endurreikna tti alla gjalddaga afturvirkt. Slk tlkun myndi aldrei koma eftirstvum lnsins niur rtt rmar 20,5 m.kr. heldur vru r nr v a vera 45-50 m.kr.

Vissulega er s mguleiki fyrir hendi a Hstirttur s ekki a segja neitt anna, en a sama hversu lg krafan yri, tti vikomandi ekki eignir til a standa undir skuldbindingunni ea tekjur til a greia af henni. Mr finnst hann samt vera a opna fyrir eitthva, sem gti kollvarpa gti tlkun fjrmlafyrirtkja dmnum fr 16. september 2010, me v a taka reynd undir niurstu Jns Finnbjrnssonar a ekki s sta til a endurreikna ur greidda gjalddaga. Mli er nefnilega, a greiddir gjalddagar upp 4.435.659 kr. vera a talsvert hrri upph su eir endurreiknair. Hversu miki hrri, veit g ekki, en ar me yri hrri tala dregin af upprunalegum hfustli. Rtturinn getur ekki fullyrt n ess a a s stutt me meira en orum a uppreiknair gjalddagar leiddu til lgri eftirstva hfustls en rtt rmlega 20,5 m.kr. Hann hltur v a vera a gefa til kynna, a egar greiddir gjalddagar veri ekki teknir upp enda hafi eir veri greiddir samrmi vi krfu bankans.

g veit a a er ljtt a gefa flki von, egar svona mikil vissa er gangi. Full sta er til a skoa ennan dm vel, ar sem tveir af remur dmurum mli nr. 274/2011 voru Ingibjrg Benediktsdttir og Marks Sigurbjrnsson, en au dmdu bi mli nr. 471/2010 og eru talin bestu dmarar rttarins. riji dmarinn var svo Pll Hreinsson, sem almennt er talinn skeikull lgskringum.

Fyrir sem hafa misst rinn, lsir Hstirttur v yfir a innborganir upp rflega 4,4 m.kr. setji neri mrk skuld lntaka vegna lns er fyrir dmi. Hversu rkrtt sem a er, a eftirstvarnarnar geti aldrei ori lgri en upphaflegur hfustll a frdregnu v sem hefur veri greitt, dugar a ekki sem skring nema rtturinn leggi rkin fram (sem hann gerir ekki). ar sem vissa er um tlkun dmi 471/2010, gilda ekki "af v bara" rk, heldur verur a lta svo , a rtturinn s a taka undir me hrasdmi, a egar greiddir gjalddagar eigi a standa.

Hvers vegna var a ekki tilgreint dmi mli 471/2010?

Elilegt er a flk velti v fyrir sr hvers vegna rtturinn rskurai ekki mli nr. 471/2010 a ekki mtti hrfla vi egar greiddum gjalddgum. stan er einfld. Honum st a ekki til boa.

Lykilregla dmsmlum er a dmur getur ekki teki tillit til annarra krafna en lagar eru fyrir dminn og eirra lagaraka sem hf eru uppi. Fimmta varakrafa Lsingar v mli var a samningsvextir ttu a gilda, en fjra varakrafa a vertryggir vextir Selabankans giltu. Varnarailinn hafi uppi fjlbreytt rk fyrir v a rtturinn tti a fallast fimmtu varakrfu Lsingar, en hvergi greinargerinni sem skila var til Hrasdms Reykjavkur er minnst sjlfsgu krfu ea vsa til lagagreina v til stunings a egar greiddir gjalddagar stu breyttir. .e. aldrei var ger krafa um a r greislur sem inntar hfu veri af hendi teldust fullnaargreisla fyrir ann gjalddaga sem r ttu vi. g veit ekki til ess a essari krfu ea rkum hafi veri btt vi greinargerina sem fr til Hstarttar. ess vegna gat Hstirttur ekki teki tillit til slkrar krfu.

tti Hstirttur samt a lta til essa atriis? J, alveg hiklaust. Samkvmt niurstum Evrpudmstlsins nokkrum mlum, ber dmstlum a huga a atrium er vara neytendavernd, svo a au su ekki hf uppi dmsmli. Nokkur dmi eru til um etta. Eitt var ekki flknara en a, a spnskur dmstll tti a vsa mli fr ar sem neytanda var gert erfitt um vik a verja sig, vegna ess a mlinu var stefnt fyrir dmstli fjarri heimabygg neytandans. essi krafa var ekki hf upp mlinu, en Evrpudmstllinn kva r um a hrasdmstlnum hafi samt bori a rtta hlut neytandans ennan htt. N vill svo til a dmar Evrpudmstlsins eru fordmisgefandi hr landi gegn um EES samninginn. g hef svo sem skilning v a fmennur Hstirttur slands hafi ekki alla dma Evrpudmstlsins takteinum, en nna er bi a vekja athygli hans essu og v hefur hann ekki neina afskun fyrir v a fylgja essu fordmi framtinni.


Sorgleg niurstaa - Vi viljum fagmennsku en bara me rttri niurstu

g veit a g mun ekki afla mr vinslda me essari frslu, en mr finnst essi niurstaa, a stjrn Bankasslunnar hafi kvei a segja af sr, sorgleg. mnum huga snir hn, a vi hfum ekkert komist fram. g get alveg teki undir a rning Pls Magnssonar var ekki a sem flestir vildu sj, en a er ekkert sem bendir til ess a vinnubrgin vi rninguna hafi veri fagleg. Raunar ver g a viurkenna, sem menntaur svii kvrunarfri, hef g ekki s betra rningarferli af eim sem hafa veri ger opinber. g segi etta me eim fyrirvara, a g hef bara s a sem fjalla hefur veri um fjlmilum.

Vi getum haft hverjar r skoanir sem vi viljum Pli Magnssyni, en mr virist sem veri s a kenna honum um eitthva sem hann afrekai ekki. A lta sr detta hug a astoarmaur viskiptarherra hafi haft eitthva me a a gera a S-hpurinn hafi fengi Bnaarbanka slands er n heldur langt gengi. fyrsta lagi, sendi rkisstjrn Davs Oddssonar etta ml til einkavingarnefndarinnar, ar sem a fkk (vonandi) faglega mefer, og egar Halldri og Dav lkai ekki niurstaan, tku eir mli yfir samt astoarmnnum snum, Birni Inga og Illuga Gunnarssyni. Hvorki Pll n Valgerur komu mr vitanlega a mlinu eftir a og hef lesi a sem segir um a skrslu rannsknarnefndar Alingis. ru lagi, er kvrunarvald Framsknar ekki hj astoarmanni rherra. a er hj nokkurs konar stari flokksins, en gert er grn af v a helst s hgt a tta sig v hverjir ar sitja me v a fylgjast me fundum Eignarhaldsflags Samvinnutrygginga n Gift. a er v barnalegt a tla a refsa Pli Magnssyni fyrir einkavingu bankanna. Hann var versta falli nytsamt verkfri, en kvaranirnar voru annarra.

annig a rningarferli var eins faglegt og frekast er hgt a gera krfu um og lklegt er a Pll hafi ri nokkru um a lafur lafsson fkk a kaupa stran hluta Bnaarbankanum. (Ekki tla menn a kenna Pli um Bjrglfar eignuust Landsbankann.) stendur eftir hvort Pll hafi veri a) hfur og b) hfastur.

Varandi a hvort Pll hafi veri hfur, hef g ekki hugmynd um a. Samkvmt upplsingum stjrnar Bankasslunnar, stst hann hfiskrfur samt remur rum og fr v vitl og prf. Ef einhver hefur nnari upplsingar um a hvers vegna hann hefi ekki tt a teljast hfur, mia vi rkstuning stjrnar Bankasslunnar hfismati eirra, vri gott a f a vita a. A aeins fimm hafi stt um stuna, segir ansi margt um starfi. A einn hafi strax dotti t, segir a ekki voru allir hfir starfi og v hefi Pll dotti t v stigi, ef a hefi veri mat eirra sem komu a rningarferlinu a hann stist ekki lgmarkskrfur. En hann komst upp nsta stig.

Varandi a hvort hann var hfastur, hefur orsteinn orsteinsson, fyrrverandi formaur stjrnar Bankasslu rkisins, lst v nkvmlega hvernig Pll st sig hinum mismunandi prfum. Stundum var hann lakastur, stundum nst lakastur, stundum nst bestur og stundum bestur. egar allt var lagt saman, reyndist Pll einfaldlega hafa stai sig best. Eitt er alveg ljst, a enginn essarra fjgurra sem voru metnir hfir, skruu afgerandi fram r. Vi erum v hvorki a tala um a Pll hafi veri berandi hfastur ea a einhver annar hafi veri berandi sstur, a.m.k. hefur ekkert slkt komi fram.

Gott kvrunarferli eykur lkur gri tkomu

Eins og ur segir, er g me menntun svii kvrunarfri, .e. g er me tvr grur agerarannsknum fr Stanford hskla. g stti nnast alla fanga kvrunartku (decision making), kvrunargreiningu (decision analysis) og kvrunarfri (decision theory) sem g vissi af sklanum. Eitt af v mikilvgasta sem g lri essu nmi var a lta ekki eigin vilja trufla leiina a niurstu. Hafi maur kvei a fylgja ferli og a ferli er hafi yfir vafa (a.m.k. eins hafi yfir hann og hgt er), verur maur a stta sig vi a sem t r ferlinu kemur. annig komst g a v vi vinnu lokaverkefnis mns, vert allt sem mr hafi dotti hug ur, a ekki vri alltaf hagkvmt a virkja vatnsfll og jargufu til a selja rafmagni til striju. Veri fyrir rafmagni skipti meira mli. Landsvirkjun lkai ekki niurstaan hausti 1988, en nverandi forstjri ttar sig essum sannindum. ar leiddi, sem sagt, ferli mig a niurstu sem mr hafi ekki hugkvmst ur. Hva tti g a gera? Afneita niurstunni, breyta ferlinu og vonast til a f ara niurstu? Nei, g aftur framkvmdi nmnisathuganir niurstunni og skoai hva yrfti a gerast svo niurstaan breyttist. En niurstaan st hggu og hn fr skrsluna mna samt tkomu nmnisathugana. dag er etta viurkennd stareynd.

Margt er lkt me essari reynslu minni og niurstu stjrnar Bankasslunnar. Menn settu upp ferli og keyru umskjendur gegn um a. Og t kom a Pll Magnsson var metinn hfastur. Hva tti stjrn Bankasslunnar a gera? tti a a vera gamla sland, ar sem bara eir sem eru knanlegir valdhfunum sleppa gegn um nlarauga ea tti a a vera nja sland, ar sem allir eru jafnir gagnvart v ferli sem var nota. (g hef s menn ja a, a ferlinu hafi veri breytt til a f fram essa niurstu. Auvita er ekki hgt a tiloka slkt, en segja slkar vangaveltur ekki meira um hva vikomandi dettur hug, en hva rum dettur hug.) Kannski var framkvmd nmisgreining niurstunni til a sj hve miki einstakar tkomur ea vgi eirra yrftu a breytast svo niurstaan breyttist. a veit g ekki, en a hefi geta bi styrkt og veikt kvrun a ra Pl.

Nja sland ea gamla sland

g held a stjrn Bankasslunnar hafi mtt vita a rning Pls yri umdeild. Samt var kvei a fylgja niurstu ferlisins. g get ekki s anna, en a me v vri veri a sna vandaa stjrnsslu. Veri var a kveja gamla sland, ar sem niurstum var breytt til samrmis vi plitskan vilja rkisstjrnarinnar ea eitthva ess httar. Vissulega hefi enginn hreyft nein andmli fyrir Pls hnd, ef hann hefi ekki fengi stuna. sama htt er ekki veri a taka upp hanskann fyrir hnd eins srstaks umskjanda v fjlmila- og bloggheimafri, sem gengi hefur yfir. Allt hefur snist um a Pll s vanhfur vegna ess a hann astoai Valgeri Sverrisdttur ri 2003 og a stjrn Bankasslunnar hafi dregi taum Pls vegna fyrri samskipta formanns stjrnar og Pls fyrir langa lngu.

Alveg er ljst, a ekki er mguleiki a rning Pls hafi veir plitsk nema gangi s risastrt samsri. Veri s a launa Framskn fyrir stuning vi eitthva sem ekki er ljst enn hva er. Einnig er ljst a Steingrmur J. hefur ekki veri a koma "snum manni" a stuna. Hann geri a ekki egar Eln Jnsdttir var rin og geri a ekki heldur nna. (Svona t fr kmsku hliinni, er gott a vinna fyrir Kpavog, tli menn a komast forstjrastl Bankasslunnar. Eln var tilsjnarmaur me Lfeyrissji starfsmanna Kpavaogsbjar og Pll er bjarritari Kpavogi.) Ekki er Pll stuningsmaur rkisstjrnarinnar, annig a s tenging er farin. Vi getum v nokku rugglega tiloka plitska spillingu.

Mr snist flest benda til ess a kvrun Bankasslunnar hafi veri tekin hreinum faglegum forsendum. g vi faglegum t fr aferafri mannausstjrnunar. Stillt var upp ferli, v fylgt eftir og kvrun um rningu bygg v. A rast stjrn Bankasslunnar fyrir a vera fagleg er hreinlega sanngjarnt. g viurkenni alveg, a egar g s nafn Pls lista yfir umskjendur, tti g ekki von v a hann fengi djobbi. Reyndin var nnur.

Eru allir bankamenn vanhfir?

Mr finnst a hrein kaldhni, a loksins egar einhver aili vandar sig af slkri kostgfni vi rniningarferli, eins og stjrn Bankasslunnar virist hafa gert, hrkklast hn fr. Menn kalla hana vanhfa og henni hafi seti vanhft flk vegna ess m.a. a a hafi tengst gmlu bnkunum. Steinunn rardttir fr sig blammeringar sem standast ekki einu sinni skoun og san er vitna til ess a hn hafi starfa hj slandsbanka II/Glitni. Hfum huga, a nr allir sem hafa alvru ekkingu bankamlum hr landi, eru me tengsl vi gamla fjrmlakerfi. Hinir eru svo n byrjair bransanum a eir hafa ekki reynsluna til a taka a sr stjrnarstrf fyrir Bankassluna. Hva eigum vi a gera essari stu? Hvert eigum vi a skja hfa einstaklinga?

Vandinn er rinn og fyrst fyrrverandi stjrn Bankasslunnar var talin vanhf, f g ekki betur s en hann hafi btt. Arion banki og Landsbankinn sttu menn utan bankakerfisins til a gerast bankastjrar. g hef heyrt kaflega skiptar skoanir v hvernig a hefur tekist. Um ba er sagt a ljst s a vanti reynslu af bankamlum. g lt a sem hrs, en g held a undirmenn eirra lti a sem kost. Hfisskilyri stjrnarmanna Bankasslunni er a vikomandi hafi ekkingu og reynslu tengda fjrmlakerfinu. Hvar er a flk hr landi sem er jafnframt "hreint" af hruninu? g hreinlega veit a ekki. Menn hafa lagt a til a skja flk til tlanda, en er standi eitthva betra ar? Allur fjrmlaheimurinn er svo samofinn og ar sem hann er meira og minna allur bulli, hefur fkka allverulega hpi "skilegra". Nst er a spyrja hvort flk vilji setjast essi heitu sti, ar sem kvaranir sem ekki knast fjldanum munu leia til ess a dregnar eru upp sgur um afglp fjlskyldumelima.

g held a vi verum a fara a slaka aeins . Gefi var t opi skotleyfi mig fyrir tpu ri, ar sem g vogai mr a krefjast ess a unni vri af heilindum. Fylgt vri rttum ferlum vi rlausn mla, en ekki ferlum sem hentuu bnkunum. dag var a stjrnarmaur Bankasslunni sem fkk skothrina yfir sig, af eirri einni stu, a hn vann af heilindum. Hvernig tlum vi a f besta flki til a stga fram og taka tt endurreisninni, ef ein "rng" kvrun verur til ess a vikomandi er tekinn af lfi fjlmilum ea bloggheimum. Ef etta er nja sland, m g bija um a gamla aftur.


mbl.is Stjrn Bankasslu vill htta
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsknir

Flettingar

  • dag (18.12.): 15
  • Sl. slarhring: 21
  • Sl. viku: 211
  • Fr upphafi: 1571477

Anna

  • Innlit dag: 11
  • Innlit sl. viku: 181
  • Gestir dag: 11
  • IP-tlur dag: 11

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Des. 2014
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband