Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Svört atvinnustarfsemi, skattahagręši og skattaķvilnanir

Višskiptablašiš fjallar ķ dag um svarta atvinnustarfsemi ķ feršažjónustu.  Hefur nokkuš boriš į žessari umręšu ķ fjölmišlum aš undanförnu og tengt žaš viš gullgrafaraęšiš sem viršist runniš į Ķslendinga vegna fjölgun feršamanna.

Erna Hauksdóttir nefnir aš svört atvinnustarfsemi ķ feršažjónustu skiptist helst ķ žrennt, ž.e. ķ žį sem hefšbundiš er aš finna ķ veitingarekstri, ķ tengslum viš gistingu og jeppaferšir og loks žegar greitt er fyrir feršir erlendis og greišslan berst ekki hingaš til lands.  Ekki ętla ég aš deila viš Ernu um žessi atriši, en er žó ekki endilega viss um aš greišslur erlendis teljist svört starfsemi og skil ekki alveg hvernig menn ętla aš lįta hóp feršamanna feršast um landiš įn žess aš feršažjónustuašilar hér į landi fįi greitt fyrir žaš.  En lįtum žaš liggja į milli hluta, enda ętla ég ekki aš fjalla um meinta svarta starfsemi einnar atvinnugreinar heldur aš velta fyrir mér hvort svarta hagkerfiš sé grófasti hluti skattsvikanna.  Žess fyrir utan, žį held ég aš sį hluti svarta fjįrmagnsins, sem aldrei kemst upp į yfirboršiš, sé mun minni en menn vera lįta.  Svart hagkerfiš tefji žvķ frekar skattgreišslurnar.  Aftur į móti, žį held ég hin raunverulegu skattaundanskot eigi sér staš hjį fjölžjóšlegum fyrirtękjum og fyrirtękjanetum, sem hafa vafiš stjórnmįlamönnum um fingur sér svo įratugum skiptir ķ žeim eina tilgangi aš komast hjį žvķ aš taka žįtt ķ uppbyggingu žeirra samfélaga žar sem fyrirtękin starfa.

Svört starfsemi

Ķ grundvallaratrišum žį getur svört atvinnustarfsemi ekki įtt sér staš nema meš tvennu móti, žannig aš hśn sé órekjanleg:  A.  Greišslan fari fram meš sešlum.  B.  Um skiptivinnu sé aš ręša.  Žegar peningar eru lagšir inn į reikning einstaklings ķ staš rekstrarins og žvķ ekki gefnir upp sem tekjur er alltaf hęgt aš rekja greišslurnar, hafi Skatturinn grun um hina ólöglegu starfsemi.

Mikiš hefur veriš rętt um aš rķkiš tapi į svartri atvinnustarfsemi.  Örugglega eru einhver brögš į žvķ, en almennt er ég ekki viss um aš žaš sé eins mikiš tjón og fólk heldur.  Gagnvart skiptivinnu, žį fer žaš eftir ešli hennar, en žar tapar rķkiš tekjuskatti af launum.  Efast žó um aš žessar upphęšir séu hįar, hlaupa kannski į örfįum milljöršum, sem er ekki neitt, neitt mišaš viš žęr tölur sem ég fjalla um sķšar.

Žį er žaš greišsla meš peningum.  Mjög algengt er, žegar mašur greišir bęši vöru og žjónustu meš peningum aš greišslan sé ekki stimpluš inn.  Hef ég oršiš var viš žetta ķ öllum tegundum verslunar og žjónustu og skiptir ekki mįli hvort um er aš ręša lķtinn eša stóran ašila.  Ķ einhverjum tilfellum er starfsmašurinn aš stela frį fyrirtękinu mešan ķ öšrum er žetta hin almenna leiš til aš slį į hagnaš fyrirtękisins og stinga peningi ķ vasann.  En er žetta svo mikiš tjón fyrir rķkiš?

Skošum dęmi:  Einstaklingur kaupir vöru og borgar fyrir 50.000 kr. ķ peningum.  Prentašur er śt reikningur fyrir vörunni, en žar sem hśn var greidd meš peningum, žį er śtbśinn kreditreikningur upp į sömu upphęš eftir aš kaupandinn er farinn.  Viškomandi ašili stingur 50.000 kr. ķ vasann.  Rķkiš veršur af viršisaukaskatti vegna višskiptanna og hagnašur rekstrarins lękkar um tępar 40.000 kr.  Sé mišaš viš 20% skatt (til einföldunar), žį er tap rķkisins 18.000 kr.  Žetta er žó ekki vķst, žar sem meiri tekjur ķ bókhaldiš hefšu getaš leitt til meiri innkaupa į rekstrarvöru.  Lįtum žaš žó liggja į milli hluta.  Hvaš gerir viškomandi viš 50.000 kr.?  Jś, hann notar žęr annaš hvort sem sķnar eigin tekjur eša til frekari svartra višskipta fyrir reksturinn sinn.  Gagnvart bókhaldi og sköttur er ekkert hagręši fólgiš ķ žvķ aš lįta svarta peninga greiša fyrir önnur svört višskipti rekstrarins.  Viršisaukaskatturinn jafnast śt og sama gerist gagnvart tekjuskatti.  Žaš er žvķ hreinlega heimskulegt aš nota svarta peninga til aš borga svart fyrir ašföng, en menn gera žaš nś samt.  Nęst er aš borga laun til starfsmanna (eša sķn sjįlfs) undir boršiš.  Viš žaš fara rķki og sveitarfélög, verklżšsfélög og lķfeyrissjóšir į mis viš um 50% af upphęšinni, a.m.k. į žessu stigi.  Starfsmašurinn notar peningana til eigin framfęrslu, ž.e. almennrar śtgjalda, og er žvķ bara meš peninginn ķ vasanum.  50.000 kr. fara žvķ ķ aš borga fyrir mat og drykki, dagvöru og smįvöru nema safnaš sé ķ stęrri kaup, svo sem į utanlandsferš eša dżrum tękjum.  Gerum rįš fyrir hinu fyrra.  Verslaš er į stöšum žar sem allt er fer rétta leiš.  Rķkiš fęr žį rśmlega 10.000 kr. ķ viršisaukaskatt og restin fer ķ launakostnaš og hagnaš.  Eina sem hefur gerst er aš tafist hefur um einn hlekk ķ kešjunni aš rķkiš fįi sitt.

Aušvitaš er til flóknara ferli, žar sem peningar halda įfram innan svarta kerfisins, en ég efast um aš svartir peningar séu lķklegri til aš verša svartir ķ nęstu umferš en aš peningar sem greiddir voru af skattar rati inn ķ svarta kerfiš.

Gefum okkur nś samt aš 7,5 - 8,5% višskipta fari fram óuppgefin og finni sér leiš fram hjį rķkinu, žį eru žaš lķklegast į bilinu 25 - 30 ma.kr. og hlutur rķkisins ķ žeirri upphęš hefši oršiš ķ mesta lagi 50% eša 12,5 - 15 ma.kr.  (algjörlega óvķsindalegar tölur).  Žetta eru smįmunir mišaš viš tekjur sem rķkiš tapar vegna skattahagręšis og skattaķvilnana žeirra sem telja sig fara aš lögum.

Skattaķvilnanir og rķkisstyrkir

Rķki og sveitarfélögum finnst ekkert mįl aš gera samninga viš hin og žessi fyrirtęki (oftast meš erlendum nöfnum) um skattaķvilnanir og framkvęmdir kostašar af skattfé eša opinberum fyrirtękjum til aš fį žessi fyrirtęki til aš setja upp starfsemi hér į landi.  Brjįlašasta dęmiš um žetta er nįttśrulega įlver Fjaršarįls į Reyšarfirši.  Fyrirtękiš borgar fyrir raforku į lęgra verši en almenningur, byggš var risa virkjun fyrir fyrirtękiš meš tilheyrandi mannvirkjun, boruš göng į milli fjarša og śtbśin höfn bara svo fįtt eitt sé nefnt.  Kostnašur viš žetta er lķklegast ekki undir 150 ma.kr.  Auk žess var geršur samningur um żmsar ķvilnanir sem ég veit ekki, frekar en ašrir landsmenn, hvaš inniheldur.

Fjįrmįlamašur, sem įtti stóran hluta ķ banka allra landsmanna, fékk rķkisstyrk, skattaķvilnanir og lęgra raforkuverš en almenningur, svo hann gęti sett upp gagnaver į Sušurnesjum.  Žetta er vafalaust virši einhverra milljarša.  Gagnaveriš er auk žess ķ eigu erlendra lögašila, žannig aš peningar renna aš hluta óskattlagšir śr landi.

Erlend fyrirtęki, sem ekki fį lengur ašgang aš ódżru rafmagni ķ sķnu heimalandi og žurfa vafalaust aš greiša hįa mengunarskatta žar, banka upp į hjį noršlensku sveitarfélagi og spyrjast fyrir um lóš.  Gert er rįš fyrir dżrum framkvęmdum viš virkjanir, höfn og vegi, auk skattaķvilnana og raforku og mengunarkvóta į śtsöluverši.

Stašreyndirnar tala sķnu mįli og ekki bara hér į landi.  Fyrirtęki sem kalla sig alžjóšleg fara um alla heimsbyggšina og beita stjórnvöld žvingunum og kśgunum.  Annaš hvort lękki stjórnvöld įlögur į fyrirtękin eša žau fari eitthvaš annaš.  Į mannamįli heitir žetta fjįrkśgun og ekkert annaš.  Ķ sumum fylki Bandarķkjanna er įstandiš svo slęmt, aš höfušstöšvar hafa veriš fluttar yfir fylkjamörk į einni dagstund, vegna žess aš fyrra heimafylkiš vildi ekki lękka įlögur/fyrirtękjaskatta eša bęta ķ rķkisstyrki til samręmis viš žaš sem nżja heimafylkiš bauš.  Nokkur dęmi eru um borgir ķ Bandarķkjunum sem tilheyra tveimur fylkjum og egna žį stórfyrirtękin fylkjunum gegn hvoru öšru bara til aš lękka skattgreišslur.

Ķslensk stjórnvöld hafa nokkrum sinnum lįtiš undan svona kśgunum, enda segir ķ nżlegri skżrslu Hagfręšistofnunar Hįskóla Ķslands, aš įvinningurinn af starfsemi stórišjuvera hér į landi sé langt frį žvķ aš vera višunandi.  Ķ stašinn fyrir aš standa ķ fęturnar gagnvart žessum alžjóšlegu fyrirtękjum, žį į aš leita aš einyrkjunum sem hugsanlega gefa ekki allar tekjur sķnar upp til skatts.  Įstęšan er einföld:  Stjórnvöld eru svo hrędd um aš alžjóšlegu fyrirtękin pakki saman og fari.

Hvernig sem į žetta er litiš, žį eru žessar kśganir fjölžjóšlegra fyrirtękja og fyrirtękjaneta ekkert annaš en leiš til aš lįta ašra greiša samneysluna, svo fyrirtękin geti skilaš meiri skattfrjįlsum arši til eigenda sinna.

Skattahagręši, skattaskjól og skattsvik

Hruniš hefur heldur betur lyft dulunni af žvķ sem mann hafa skattahagręši.  Žaš felst ķ žvķ aš flytja eignarhald į fyrirtękjum og höfušstöšvar til landa žar sem skattaumhverfi er hagstętt.  Žessi lönd hafa fengiš žaš merkilega heiti "skattaskjól", en réttara vęri aš tala um skattfrķšindi eša skattsvik.

Žaš er ekki bara į Ķslandi sem fjįrmagnseigendur rįša öllu sem žeir vilja rįša.   Žetta er žvķ mišur veruleikinn um nęr allan heim.  Stęrsti lobbyista hópur ķ heimi er fjįrmagnseigendur.  Į Bandarķkjažingi er stęrsta žingnefndin sś sem fjallar um fjįrmįlakerfiš.  Įstęša er ekki sögš vera aš žaš žurfi alla žessa žingmenn žar vegna flękjustigs fjįrmįlakerfisins.  Nei, įstęšan er aš fjįrmįlafyrirtękin borga bestu mśturnar.  Žaš er nefnilega alveg naušsynlegt fyrir fjįrmįlafyrirtękin aš eiga sinn eša sķna fulltrśa ķ nefndinni, svo ekkert óęskilegt fari nś ķ gegn.  Hér į landi hafa fjįrmįlafyrirtęki og fjįrmagnseigendur veriš įkaflega dugleg viš aš styrkja frambjóšendur sumra flokka.  Hvort aš žaš er įstęšan fyrir žvķ hve illa gengur aš koma į śrbótum hér į landi er ekki hęgt aš fullyrša, en żmislegt bendir ķ žį įtt.

Bretar eru nśna aš vakna upp viš žann vonda draum aš fjįrmįlaeftirlitiš žeirra er handónżt stofnun.  Bśiš er aš steingelda FSA meš žvķ aš svelta stofnunina į fjįrlögum lķkt og gert var gagnvart FME hér į landi į įrunum fyrir hrun.  Mišaš viš höfšatölu var FME žó meš tvöfaldan starfsmannafjölda į viš FSA ķ Bretlandi.

Einn grófasti žįtturinn ķ žessu öllu er žó hvernig hver žjóšin į fętur annarri hefur lįtiš undan žrżstingi fyrirtękja og fjįrmagnseigenda um frjįlst flęši aršs af fjįrmagni į milli landa įn žess aš upprunaland fjįrmagnsins fį ešlilegar skatttekjur af aršinum.  Žetta er gert ķ gegn um tvķsköttunarsamninga eša eigum viš aš ekki bara aš kalla žį réttu nafni, skattfrelsissamninga.  Žannig getur hollenskt eignarhaldsfélag sem į fyrirtęki į Ķslandi fengiš skattfrjįlsa aršgreišslu frį hinu ķslenska fyrirtęki, žar sem žaš er skattlagt ķ Hollandi.  Žar sem slķk aršgreišsla er undanžegin hollenskum sköttum, žį greišir eignarhaldsfélagiš hvorki skatta hér į landi né ķ Hollandi.

Ennžį grófari ašferš er žegar alžjóšlegt fyrirtęki meš fjölbreytta starfsemi bżr til śtgjöld hjį śtibśi fyrirtękis ķ hįskattalandinu og tekjur hjį fyrirtękinu ķ skattaskjólinu.  Žannig er śtbśinn gervireikningur af fyrirtękinu ķ skattaskjólinu į fyrirtękiš ķ hįskattalandinu fyrir meinta rįšgjafarvinnu.  Žannig er hagnašurinn ķ hįskattalandinu lękkašur nišur ķ nįnast ekki neitt, en hękkašur śt ķ hiš óendanlega ķ skattaskjólinu.  Höfum ķ huga, aš lķklegast vinnur "rįšgjafinn" į skrifstofu ķ hįskattalandinu, en er skrįšur til vinnu ķ skattaskjólinu, žó žar sé ķ besta falli bara eitt pósthólf merkt fyrirtękinu.

Žetta fiff er ekkert annaš en aršrįn.  Meš žessu er veriš aš flytja fjįrmagn frį framleišslulöndunum til eigendanna meš glępsamlegum ašferšum.  En hvers vegna er žetta lišiš?  Jś, vegna žess aš stęrstu žiggjendur peninganna eru nokkur lönd Vestur-Evrópu meš Bretland sem mišjuna og sķšan og alls ekki sķst Manhattan.  Eigendurnir eru nefnilega ofurstórir fjįrfestingasjóšir ķ eigu stęrstu fjįrfestingabanka heims.  Stašreyndin er sś aš žessi svikamylla hefur veriš bśin til svo hęgt sé aš flytja illa fengiš fé, žvķ žaš er nįttśrulega ekkert annaš, til žessara tveggja höfušvķgja fjįrmagnsins sem gjörsamlega hvķtžegiš.  Žess vegna er ekki hęgt aš breyta kerfinu.  Vęri skrśfaš fyrir peningažvęttislögnina fengju stóru alžjóšlegu fjįrmįlamišstöšvarnar, City ķ London og Manhattan ķ New York, ekki žaš fjįrmagn sem heldur žeim gangandi.

Vilji ķslensk stjórnvöld rįšast aš stęrstu undanskotum frį skatti, žį eiga žau aš setja reglur um hvaša śtgjöld ķ formi žóknanna eša innkaupa milli skyldra ašila innan og utan landamęra landsins teljast frįdrįttarbęr śtgjöld gagnvart skatti.  Hér fyrir nokkrum įratugum hękkaši sśrįl alveg ótrślega ķ hafi frį śtskipunarhöfn ķ Įstralķu og žar til žvķ var dęlt śr skipi ķ Straumsvķk.  Ég lęt mér ekki detta ķ hug aš žetta hafi veriš einangraš tilfelli.  Getur veriš aš įstęšan fyrir hįu vöruverši hér į landi sé aš reikningar fyrir vörunni komi einhvers stašar viš į leišinni hingaš til lands?  Er magnafslįtturinn kannski ekki tilgreindur į sölureikningnum heldur lagšur inn į bók ķ svissneskum banka eša er hann ķ Lśxemborg?

Svo er žaš sem fer ķ hina įttina.  Varan er flutt śr landi į fįrįnlega lįgu verši, en svo er millilišur notašur til aš hękka verš vörunnar verulega.

Mestu aumingjar žessarar jaršar

Alltaf er tilgangurinn sį sami.  Ž.e. aš komast hjį žvķ aš taka žįtt ķ žvķ aš greiša fyrir samneyslu viškomandi landa. 

Aš mķnu įliti eru mestu aumingjar žessarar jarškringlu ofurrķkt fólk, ofurstórir fjįrfestingasjóšir og fjölžjóšleg fyrirtęki og fyrirtękjanet, sem telja žaš heilaga skyldu sķna aš foršast aš greiša skatta.  Žessir ašilar gleyma žvķ aš menntakerfi landanna žar sem fyrirtękin žeirra starfa skilar žeim hęfu vinnuafli, heilbrigšiskerfi tryggir žeim hraust og heilbrigt vinnuafl, samgöngukerfiš tryggir aš vinnuafliš kemst til vinnu og frį vinnu, aš ašföng berist og afuršir komist į markaš, fjarskiptakerfiš gerir fyrirtękjunum kleift aš afla upplżsinga sem žörf er į fyrir reksturinn.  Nei, žeim ber, aš žeirra įliti, engin skylda til aš taka žįtt ķ aš kosta uppbyggingu og rekstur menntakerfisins, heilbrigšiskerfisins, samgöngukerfisins eša fjarskiptakerfisins.  Ef žetta er hins vegar ekki til stašar, žį dettur žeim ekki ķ hug aš setja rekstur sinn nišur žar.  Kannski eru stjórnmįlamennirnir, sem leyfa fyrirtękjunum aš komast upp meš žessa hegšun, ennžį meiri aumingjar.  Eša ętti ég aš segja gungur.


Bloggfęrslur 5. jślķ 2012

Höfundur

Marinó G. Njálsson
Marinó G. Njálsson
Upplýsingaöryggi og persónuvernd eru mínar ær og kýr, þó ég blaðri um allt og ekkert hér á blogginu. Er í Hagsmunasamtökum heimilanna og berst fyrir réttlæti fyrir heimili í landinu.  Loks er ég faggiltur leiðsögumaður.  Netfangið mitt er mgn@islandia.is og netfang fyrirtækisins oryggi@internet.is.

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (23.8.): 22
  • Sl. sólarhring: 610
  • Sl. viku: 1622
  • Frį upphafi: 1542443

Annaš

  • Innlit ķ dag: 19
  • Innlit sl. viku: 1422
  • Gestir ķ dag: 19
  • IP-tölur ķ dag: 19

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Įgśst 2014
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband